jump to navigation

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ថ្ងៃអាទិត្យ 21 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

កកន ៖ ម្សិល​មិញ​នេះ (​២០ តុលា ២០១៨​) គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม) របស់​ថៃ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ស្ដី​ពី​​សាវតារ​នៃ​ការ​បង្កើត​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”​។ អត្ថបទ​នេះ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ឬ​ជា​ភាសា​ថៃ​ថា “นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน? ทำไมเรียกว่า “นายกฯ” ? ដូច​លោក​អ្នក​បាន​ដឹង​ហើយ ប្រទេស​ពីរ​ទៀត ក្នុង​ភាសា​របស់​ខ្លួន គឺ​កម្ពុជា និង​លាវ ក៏​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ (នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី) ផង​ដែរ ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ភាសា​បាលី​។ អត្ថបទ​នេះ​ក៏​បាន​និយាយ​ដល់​កំណើត​នៃ​ពាក្យ​នេះ នៅ​កម្ពុជា​ផង​ដែរ​។

ដើម្បី​ទុក​ជា​ឯកសារ​ខ្ញុំ​សូម​ដាក់​ប្រកាស​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ទី​នេះ និង​ធ្វើ​ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​នៅ​សប្ដាហ៍​ខាង​មុខ​ទុក​ជូន​ប្រិយ​មិត្ត​ដែល​ចង់​អាន តែ​មិន​ចេះ​ភាសា​ថៃ​។

(แถวหน้าคนที่ 3 ) นายพจน์ สารสิน นายกรัฐมนตรีคนที่ 9 ถ่ายภาพกับคระรัฐมนตรี (ภาพจาก wwwwikiwand.com)

“นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน ฝรั่งเศสเป็นต้นกำเนิดคำว่า “นายกฯ” แปลว่าคนเข้าถึงพระราชาก่อนใคร ส่วนประเทศไทยนายกฯ ไอเดียใครบัญญัติศัพท์

“นายกรัฐมนตรี” หรือ “หัวหน้าผู้บริหารประเทศ” มีมาแต่อดีต เพียงแต่ยังไม่มีใครคิดตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี” ใช้เท่านั้น เช่น จีนใช้คำว่า “ไจ๊เสี่ยง” หรือ “มหาอุปราช” วรรณคดีสามก๊ก โจโฉ ก็เป็นดำรงตำแหน่งดังกล่าว, อินเดีย วรรณคดีเรื่องกามนิต – วาสิฏฐี ใช้คำว่า “ประธานมนตรี” ไทยเราก็ใช้คำว่าอัครมหาเสนาบดี, อัครมหาเสนาภิมุข, สมุหนายก, ประธานกรรมการราษฎร ฯลฯ

แล้วคำว่า “นายกรัฐมนตรี” เกิดขึ้นเมื่อใด ใครเป็นผู้บัญญัติศัพท์ขึ้น!!

คาร์ดินัล เดอร์ ริเชอลิเอร์ (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ชาติแรกที่คิดตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี” คือฝรั่งเศส ในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 ขึ้นครองราชย์ พ.ศ. 2163 ทรงมีพระราชดำริให้หาผู้สมควรได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยให้ช่วยดูราชพระราชภารกิจแทนพระองค์ จึงทรงแต่งตั้งรองสมเด็จพระสังฆราช คาร์ดินัล เดอร์ ริเชอลิเอร์ (Cardinal de Richelieu) ให้เป็นผู้ช่วยในการบริหารราชการแผ่นดินทั้งประเทศในนามรัฐบาลของพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 และให้เรียกตำแหน่งนี้ว่า Premiers หมายถึงผู้ที่สามารถเข้าถึงพระองค์อย่างใกล้ชิดเป็นคนแรกตลอดเวลา คำว่า Premiers มาจากภาษาลาติน Primus แปลว่า ก่อนเป็นคนแรก

แล้วมาเป็น “นายกรัฐมนตรี” ในภาษาไทยได้อย่างไร

เรื่องมีอยู่ว่า เมื่อคณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตยแล้ว ได้ดำเนินการร่างรัฐธรรมนูญฉบับถาวรซึ่งกำหนดว่าจะให้เสร็จภายในวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 หนึ่งในจำนวนนั้นคือ “ร่างกฎหมายเปลี่ยนชื่อเสนาบดีเป็นรัฐมนตรี” ที่มีอภิปรายในการประชุมสภาร่างรัฐธรรมนูญตกลงเห็นควรให้เปลี่ยน “เสนาบดี” และ “กรรมการราษฎร” มาใช้เป็น “รัฐมนตรี” แทน

พระยามโปกรร์นิติธาดา นายกรัฐมนตรีคนแรกของไทย (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ส่วนคำว่า “ประธานกรรมการราษฎร” ยังไม่ได้กำหนดว่าจะใช้อย่างไร จึงมอบให้พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) ดำเนินการต่อ พระยามโนปกรณ์ฯ ขอให้หลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) ช่วยหาข้อมูลเรื่องนี้จากรัฐธรรมนูญต่างชาติ และให้พระธรรมนิเทศทวยหาร (อยู่ อุดมศิลป์) ตำแหน่งอนุศาสนาจารย์ แปลเป็นภาษาไทย

หลวงประดิษฐ์ฯ เขียนบันทึกไว้สั้นๆว่า “ได้พบรัฐธรรมนูญฝรั่งเศสเขาเรียกหัวหน้าผู้บริหารประเทศของเขาว่า ‘Premier’ ส่วนอังกฤษนั้นเขาเรียก ‘Prime-Minister’ เยอรมันเรียกว่า ‘Chancellor’ จะเทียบคำไทยอย่างไรสุดแต่คุณพระจะพิจารณา”

พระธรรมนิเทศทวยหาร (อยู่ อุดมศิลป์) (ภาพจาก เว็บไซต์ กองอนุศาสนาจารย์ กรมยุทธศึกษาทหารบก)

พระธรรมนิเทศฯ ได้เทียบคำดังนี้ Premier สรุปได้ว่า “นายก” เป็นทั้งคำบาลีและสันสกฤต มาจากต้นศัพท์ว่า นี แปลว่า แรก ซึ่งตรงกับตำว่า Premier ที่แปลว่า ปฐม หรือหัวหน้า คำว่า “รัฐ” เป็นภาบาลี แปลว่าขอบเขต, ดินแดน คำว่า “มนตรี” เป็นคำสันสกฤต แปลว่าที่ปรึกษา  ฉะนั้นคำว่า “นายกรัฐมนตรี” คือผู้อยู่เหนือ หรือ ผู้นำคณะมนตรีของประเทศ

คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญคนสำคัญ 3 ท่าน คือ พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา), หลวงประดิษฐ์ฯ และเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)ลงมติให้ใช้คำว่า “นายกรัฐมนตรี” แทนคำว่า “ประธานคณะกรรมการราษฎร” ตั้งแต่วันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา

(จากซ้ายไปขวา) พระยามานวราชเสวี, หลวงประดิษฐ์มนูธรรม, เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ไทยเป็นประเทศแรกที่กำหนดและใช้คำว่า “นายกรัฐมนตรี” สำหรับตำแหน่งหัวหน้าผู้บริหารประเทศ จากนั้นกัมพูชาเป็นประเทศที่ 2 ใช้เมื่อ สมเด็จเจ้านโรดมสีหนุ เข้าดำรงตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี”พ.ศ. 2488 และลาวใช้ประเทศที่ 3 พ.ศ. 2488 เมื่อเจ้าเพชรราชดำรงตำแหน่งหัวหน้าผู้บริหารประเทศ

สรุปว่า “นายกรัฐมนตรี” มาจากการเลือกตั้ง และรัฐประหาร ส่วนคำว่า “นายกรัฐมนตรี” นั้นมีที่มาจากฝรั่งเศส


ข้อมูลจาก: ดร. กวี อิศริวรรณ. “กำเนิดตำแหน่ง นายกรัฐมนตรี”, นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกรกฎาคม 2531

Advertisements

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជាសម្ដែងការខកចិត្ដយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសហភាពអន្ដរសភា​ដែលមាន​លក្ខណៈ​លម្អៀង​មក​លើកម្ពុជា ថ្ងៃសុក្រ 19 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in នយោបាយ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ.
5 comments

________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ On Myanmar and Cambodia
២. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ EU trade action on Cambodia looms after unsuccessful talks
៣. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ EU plays hardball with Cambodian hardman
៤. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ ឆ្លើយតបទៅនឹងសេចក្តីប្រកាសរបស់សហភាពអឺរ៉ុប ស្តីពីការអនុគ្រោះពន្ធគ្រប់មុខទំនិញលើកលែងសព្វាវុធ និងស្តីពីកម្ពុជា
៥. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ លទ្ធផលស្ដីពីការចូលរួមរបស់គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជាក្នុងមហាសន្និបាតសហភាពអន្ដរសភាលើកទី១៣៩ នៅប្រទេសស្វីស

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ EU trade action on Cambodia looms after unsuccessful talks ថ្ងៃសុក្រ 19 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in នយោបាយ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ.
5 comments

Brussels is threatening to end preferential terms over poor human rights record.

By

Updated 

Cambodia is moving closer to losing its preferential trade terms with the European Union after the bloc’s foreign policy chief Federica Mogherini said on Friday that talks with Cambodian leader Hun Sen failed to assuage the EU’s human rights concerns.

Speaking at the close of the Asia-Europe Summit in Brussels, Mogherini said she had met with Hun Sen on Thursday evening and had raised Europe’s worries about the rapid deterioration of human rights in the Southeast Asian nation, including a steady erosion of the main opposition party.

“There is a lot of concern in Europe and not only in Europe about the dissolution in November last year of the main opposition party and in general terms the narrowed democratic space,” she said. “We discussed this, I cannot say that we found solutions to any of these issues but the European Union approach is always that of engaging and having a dialogue especially when problems arise.”

European Commissioner for Trade Cecilia Malmström is threatening to withdraw Cambodia’s duty-free trading perks, established by the Everything But Arms (EBA) program, unless Phnom Penh makes improvements on human rights. Increased tariffs on exporting to Europe would deal a big blow to key Cambodian industries such as textiles and rice. Some 40 percent of Cambodian exports head to Europe.

Mogherini also said that negotiating teams from the EU and Cambodia would launch talks in the coming days “to go through a long list of issues that we have raised together with our decision of suspending the trade preferences.” (ច្រើន​ទៀត…)

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ លទ្ធផលស្ដីពីការចូលរួមរបស់គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជាក្នុងមហាសន្និបាតសហភាពអន្ដរសភាលើកទី១៣៩ នៅប្រទេសស្វីស ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 18 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ.
5 comments

________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ On Myanmar and Cambodia
២. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ EU trade action on Cambodia looms after unsuccessful talks
៣. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ EU plays hardball with Cambodian hardman
៤. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ ឆ្លើយតបទៅនឹងសេចក្តីប្រកាសរបស់សហភាពអឺរ៉ុប ស្តីពីការអនុគ្រោះពន្ធគ្រប់មុខទំនិញលើកលែងសព្វាវុធ និងស្តីពីកម្ពុជា
៥. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជាសម្ដែងការខកចិត្ដយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសហភាពអន្ដរសភា​ដែលមាន​លក្ខណៈ​លម្អៀង​មក​លើកម្ពុជា

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ EU plays hardball with Cambodian hardman ថ្ងៃពុធ 17 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in នយោបាយ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ.
5 comments

PHNOM PENH — Cambodia’s strongman leader Hun Sen, a battle-hardened veteran of the Khmer Rouge, faces one of the toughest fights of his long political life this week in Brussels.

Against a softly spoken Swedish liberal.

European Trade Commissioner Cecilia Malmström is threatening to strip Cambodia of its preferential terms of tradewith the EU over what is widely seen as a rapid deterioration of human rights in the Southeast Asian nation, including a steady suffocation of the opposition and free press.

Hun Sen, a canny ex-guerrilla who lost an eye in combat and has dominated national politics for over 30 years, arrived in Brussels on Thursday with 40 percent of his exports lying squarely in the EU’s sights. Cambodia’s main fear is that the EU crackdown could deliver a devastating blow to the all-important textile and rice industries.

A decision to turn the screws on Phnom Penh would mark just the fourth time the EU has implemented trade sanctions for human rights reasons — Myanmar, Belarus and Sri Lanka having been downgraded in the past.

In total, EU tariffs would affect 40 percent of all of Cambodia’s exports, incurring a cost of $676 million, according to government estimates.

On Friday, Hun Sen is invited to meet the EU’s foreign affairs chief, Federica Mogherini, who wants to raise Europe’s long-standing rights concerns. The mechanics of the trade relations with the EU will be handled by Sok Siphana, one of his most trusted advisers, as well as several business leaders from the Cambodia Chamber of Commerce.

There is every sign that Hun Sen will make a public show of strength, and only make discreet concessions later. Last year, shortly after a furor over his move to declare a rival party illegal, he even publicly dared the European Union to sever the preferential trade access. “Cut it!” Hun Sen said in a speech, declaring that he would not become a “dog acting only for a bone or a piece of meat.” (ច្រើន​ទៀត…)

ប្រទេស​អាស៊ាន​៨ បាន​មេដាយ​នៅ​អាស៊ី ប៉ារ៉ា ហ្គេមស៍ ២០១៨ ថ្ងៃអង្គារ 16 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in កីឡា, អាស៊ាន, អាស៊ី ប៉ារ៉ា ហ្គេមស៍ III.
3 comments

ការ​ប្រកួត​កីឡា​ជន​ពិការ​នៃ​ទ្វីប​អាស៊ី ឬ​អាស៊ី ប៉ារ៉ា ហ្គេមស៍ លើក​ទី​៣ ដែល​បិទ​ការ​ប្រកួត​កាល​ពី​ល្ងាច​ថ្ងៃ​សៅរ៍ នៅ​ទីក្រុង​ចាការតា ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី​ នោះ មាន​ប្រទេស​អាស៊ាន តែ​៨​ប្រទេស​ទេ ដែល​ទទួល​បាន​មេដាយ​​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញ​។ ប្រទេស​​កម្ពុជា និង​ប្រទេស​​ប្រ៊ុយណេ មិន​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​ណា​មួយ​ទេ នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ថ្នាក់​តំបន់​គ្រា​នេះ​។

ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែល​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ផង​នោះ បាន​ស្ថិត​នៅ​ជា​ប្រទេស​​លេខ​១​សម្រាប់​អាស៊ាន និង​ទទួល​បាន​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ​៥​នៅ​ក្នុង​លំដាប់​ប្រទេស​ដែល​បាន​ចូល​រួម​ប្រកួត​ទាំង​អស់ និង​បន្ត​ដោយ​ប្រទេស​ថៃ និង​​​ម៉ាឡេស៊ី តាម​លំដាប់​។ សូម​បញ្ជាក់​ដែរ​ថា កាល​ពី​លទ្ធផល​ប្រកួត​កីឡា​អាស៊ី ឆ្នាំ​២០១៨​នេះ ឥណ្ឌូណេស៊ី ម្ចាស់​ផ្ទះ​ក៏​ជា​ប្រទេស​នាំ​មុខ​នៅ​ក្នុង​ការ​ទទួល​បាន​មេដាយ​នេះ​ដែរ​​ សម្រាប់​ថ្នាក់​អាស៊ាន​៕

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​ក្រាប​ស្ថិតិ​មេដាយ​ដែល​ប្រទេស​អាស៊ាន​ទទួល​បាន​នៅ​កីឡា​អាស៊ី ប៉ារ៉ា​ ​ហ្គេមស៍​២០១៨

__________________________________________________
ប្រកាស​ទាក់ទង៖
១. ម្ចាស់​ផ្ទះ​ឥណ្ឌូណេស៊ី​នាំ​មុខ​មេដាយ សម្រាប់​ប្រទេស​អាស៊ាន​នៅ​​កីឡា​អាស៊ី លើក​ទី​១៨ ចាការតា ប៉ាឡែមបាង ២០១៨
២. ឥណ្ឌូណេស៊ី​បើក​កីឡា​អាស៊ី​ ប៉ារ៉ា ហ្គេមស៍ លើក​ទី​៣
៣. បិទ​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ជន​ពិការ​អាស៊ី ប៉ារ៉ា ហ្គេមស៍ លើក​ទី​​៣

ខួប​គម្រប់​ ៦ ឆ្នាំ សោយ​ព្រះ​ទិវង្គត​នៃ ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​​បរម​រតន​កោដ្ឋ ថ្ងៃចន្ទ 15 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in សោយ​ទិវង្គត​នៃ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វីរ​ក្ស័ត្រិយ៍.
add a comment

%d bloggers like this: