jump to navigation

ชำแหละที่มา “โขนเขมร” มาจาก “ราชสำนักไทย” ថ្ងៃអង្គារ 4 ខែកញ្ញា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย.
2 comments

កកន ៖ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៣ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០១៨ ម្សិល​មិញ​នេះ គេហ​ទំព័រ http://www.posttoday.com បាន​បន្ត​ចុះ​ផ្សាយ​បញ្ហា​រឿង​រ៉ាវ​ទាក់​ទង​នឹង​រឿង​ក្ដៅ​រវាង​កម្ពុជា​ថៃ រយៈ​ប៉ុន្មាន​សប្ដាហ៍​នេះ រឿងល្ខោន​ខោល​។ អត្ថបទ​ដែល​គេហ​ទំព័រ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​នោះ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «​ជម្រះ​មន្ទិល​​ប្រភព ល្ខោន​ខោល​ខ្មែរ មក​ពី​រាជ​សំណាក់​ថៃ» (ថ. ชำแหละที่มา “โขนเขมร” มาจาก “ราชสำนักไทย“។

ដើម្បី​ទុក​ជា​ឯកសារ​ខ្ញុំ​សូម​ដាក់​ប្រកាស​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ទី​នេះ និង​ធ្វើ​ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​នៅ​សប្ដាហ៍​ខាង​មុខ​ទុក​ជូន​ប្រិយ​មិត្ត​ដែល​ចង់​អាន តែ​មិន​ចេះ​ភាសា​ថៃ​។

ชำแหละที่มา “โขนเขมร” มาจาก “ราชสำนักไทย”

พลิกข้อมูลวิชาการด้านประวัติศาสตร์ ชี้ชัด “โขน” ในกัมพูชารับมาจากราชสำนักไทย

วิวาทะเรื่องโขนกับละโคนโขลระหว่างชาวไทยกับชาวกัมพูชายังคงคุกรุ่น และยังมีทีท่าว่าจะลามไปยังประเทศเพื่อนบ้านอื่นๆ ที่มีนาฏศิลป์คล้ายๆ กัน ซึ่งประเด็นนี้เป็นปัญหาระหว่างชาติต่อเนื่องกันมานานถึง 3 ปี นับตั้งแต่ปี 2016 ปี 2017 และปี 2018 ซึ่งทั้งไทยและกัมพูชาต่างผลัดกันประกาศท่าทีที่จะยื่นขึ้นทะเบียน “โขน” และ “ละโคนโขล” เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม จนประชาชนทั้งสองฝ่ายแสดงท่าทีคัดค้าน โดยอ้างว่า “โขน/โขล” เป็นของพวกเขาไม่ใช่ของอีกฝ่าย

คำถามก็คือ โขน/โขล มีที่มาจากไหน และควรเรียกว่าเป็นวัฒนธรรมร่วมหรือไม่? เพราะการกล่าวว่าสิ่งหนึ่งเป็นวัฒนธรรมร่วมโดยไม่มีการอ้างที่มาอย่างชัดเจน อาจเป็นการลดทอนความสำคัญของบรรพบุรุษผู้คิดค้นนาฏศิลป์ชนิดนี้ขึ้น

หนังสือพิมพ์ M2F ได้รวบรวมข้อมูลด้านวิชาการ เพื่อชี้ให้ชัดว่า ตกลงแล้วโขนกับโขลอย่างไหนเป็นต้นฉบับ

ปัจจุบันเรายังไม่ทราบแน่ชัดว่า โขนในไทยเริ่มต้นขึ้นเมื่อใด แต่เราสามารถทราบได้ว่า โขลในกัมพูชารับมาจากราชสำนักไทยแน่นอน เช่น ในงานวิชาการเรื่อง “วาทกรรมนาฏศิลป์ราชสำนักกัมพูชายุคหลังอาณานิคม” โดย ซาซากาวาา ฮิเดโอะ ในวารสาร Southeast Asian Studies ฉบับที่ 42 มี.ค. 2005 ชี้ว่า ในรัชสมัยนักองค์ด้วง กัมพูชาอยู่ภายใต้อำนาจสยาม และรับนาฏศิลป์จากสยามไปเผยแพร่ หลังจากกัมพูชาเป็นอาณานิคมฝรั่งเศสแล้ว นาฏศิลป์ในราชสำนักยังถือว่าสยามเป็นต้นแบบ

จนกระทั่งสยามต้องเสียเมืองเสียมราฐและนครวัดให้กับฝรั่งเศส เจ้าอาณานิคมฝรั่งเศสจึงเริ่มประดิษฐ์เรื่องเล่าใหม่เกี่ยวกับนาฏศิลป์กัมพูชา โดยอ้างว่าสืบทอดมาจากยุคนครวัดอันยิ่งใหญ่ และพยายามปกปิดว่ารับต้นแบบมาจากไทย เพื่อกลบเกลื่อนความเชื่อมโยงระหว่างกัมพูชากับไทย

จนกระทั่งในช่วงทศวรรษที่ 1930 ผู้มีอิทธิพลทางความคิดในกัมพูชาจึงเริ่มคิดว่าเรื่องนี้เป็นความจริง เช่น สมเด็จเจ้าฟ้า เวียง ทูน ที่อธิบายว่า นาฏศิลป์ในราชสำนักสืบทอดมาจากยุคนครวัดไม่ได้รับมาจากไทย ซึ่งสมเด็จเจ้าฟ้า เวียง ทูน เป็นขุนนางคนสำคัญ และเคยไปฝรั่งเศสพร้อมกับ โอกุสต์ ปาวี นักสำรวจชาวฝรั่งเศส ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้กัมพูชาตกเป็นอาณานิคมฝรั่งเศส และทำให้ไทยเสียดินแดนหลายครั้ง

ฮิเดโอะ จากสถาบันวัฒนธรรมเอเชียและ ม.โซเฟีย ชี้ว่า ขณะที่กัมพูชาอ้างเรื่องเล่าที่ฝรั่งเศสประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่ (เพื่อหวังผลทางการเมือง) ตำราวิชาการในภาษาอังกฤษที่ใช้กันในระดับสากล กลับระบุตรงกันว่า นาฏศิลป์กัมพูชาได้รับอิทธิพลจากสยาม เช่น นักวิจัยชาวอเมริกันชื่อ พอล คราแวท (Paul Cravath) ผู้เขียนหนังสือสืบสาวประวัติการละครในกัมพูชาเรื่อง Earth in Flower ชี้ว่า เครื่องแต่งกายโขนละครในรัชสมัยนักองค์ด้วงมีการเปลี่ยนแปลงโดยเลียนแบบของสยาม และในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนโรดม มีนักแสดงจากสยามหลายคนในราชสำนักกัมพูชา

หลังจากกัมพูชาตกเป็นของฝรั่งเศสแล้ว นักวิชาการฝรั่งเศสพยายามยัดเยียดว่า การแสดงของกัมพูชาสืบทอดมาจากยุคนครวัด เช่น ฌอง มูรา (Jean Moura) ที่ยืนยันว่า เครื่องแต่งกายของภาพสลักที่นครวัดกับนักแสดงโขนในราชสำนักกัมพูชามีความคล้ายคลึงกัน

อย่างไรก็ตาม มูราไม่ทันสังเกตว่า การที่เขาบอกว่าโขนกัมพูชาแสดงเรื่องรามเกียรติ์เท่ากับเป็นการยืนยันโดยไม่ตั้งใจว่า โขนกัมพูชารับมาจากสยาม เพราะเรื่องรามเกียรติ์พากย์ภาษาเขมรนั้น รับมาจากราชสำนักสยาม

ในส่วนของบทพากย์รามเกียรติ์ในเขมรนั้น รศ.ศานติ ภักดีคำ กล่าวไว้ในหนังสือประชุมคำพากย์รามเกียรติ์ เล่ม 3 (คำพากย์รามเกียรติ์ภาษาเขมร) ของกรมศิลปากร ว่า บทพากย์รามเกียรติ์ของเขมรนั้นมีอายุน้อยกว่าฉบับภาษาไทย น่าจะได้ไปจากบทพากย์สมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชอย่างแน่นอน เพราะสำนวนมีความคล้ายกันอย่างมาก

คำอ้างที่ชาวกัมพูชามักยกขึ้นมาโต้เถียงคือ ไทยขโมยโขนไปจากกัมพูชา เมื่อคราวที่กองทัพไทยสมัยอยุธยามาตีเมืองนครธมแล้วกวาดต้อนครูนาฏศิลป์ไปด้วย วาทกรรมนี้เกิดขึ้นจากชาวฝรั่งเศสเช่นกัน เช่น ข้ออ้างของ อะเดมาด เลอแคลร์ (Ademard Leclere) ชาวฝรั่งเศสที่เขียนบทความเรื่องนาฏศิลป์เขมร ที่แม้จะไม่อาจบ่ายเบี่ยงข้อเท็จจริงได้ว่า โขนละครเขมรสมัยพระบาทสมเด็จพระนโรดมใช้ภาษาไทยและมีนักแสดงจากไทยในคณะ แต่กลับอ้างโดยไม่มีหลักฐานว่า แม้จะได้จากไทยแต่ไทยรับมาจากเขมรยุคนครวัดอีกทอดหนึ่ง

การอ้างนี้ถูกซาฮิเดโอะตำหนิว่าไม่มีมูล และชี้ว่า หากไทยรับไปจากยุคนครวัดจริงก็ต้องมีการปรับให้เป็นเอกลักษณ์ไทย จนกลายเป็นแบบฉบับไทย ไม่ใช่รับจากศตวรรษที่ 13 โดยไม่มีการปรับเปลี่ยน

โดยสรุปก็คือ วิธีคิดที่บิดเบี้ยวของชาวกัมพูชาที่อ้างว่าโขนเป็นของพวกเขา เกิดจากการบิดเบือนข้อเท็จจริงของฝรั่งเศส และความรู้สึกชาตินิยมอย่างแรงกล้า จนขาดการไตร่ตรองหลักฐานทางประวัติศาสตร์ จนทำให้ข้อเท็จจริงถูกบิดเบือนไป แต่โชคดีที่นักวิชาการนานาชาติยุคปัจจุบันไม่เชื่อว่า โขลของเขมรเป็นต้นฉบับ ส่วนโขนไทยนั้น “ขโมย” มา

https://www.posttoday.com/world/563045

_____________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. วิวาทะประเด็น “โขน” ระหว่างไทย-กัมพูชา ก่อตัวขึ้นอีกรอบ!!? สุจิตต์ วงษ์เทศ ชี้อีกครั้ง “โขนเป็นวัฒนธรรมร่วม มีรากเหง้าร่วมกัน จะแยกโดดๆ มิได้ ว่าเป็นสมบัติของใครของมัน”
២. «​ល្ខោន​» និង «​ខោល»
៣. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ វិវាទ​រឿង «​ល្ខោន​ខោល​» រវាង​ថៃ​-​កម្ពុជា កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត​!!? សុចិត្ត វង្ស​ទេស បញ្ជាក់​ម្ដង​ទៀត «​ល្ខោន​ខោល​ជា​វប្បធម៌​រួម មាន​​ឫស​គល់​រួម​គ្នា បំបែក​ជា​ផ្នែក​ៗ​មិន​បាន​ថា​ជា​សម្បត្តិ​ផ្ដាច់​មុខ​របស់​នរណា​ម្នាក់​»​

Advertisements
%d bloggers like this: