jump to navigation

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ព្រះ​កែវ​មរកត” នៅ​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ភ្នំពេញ ខុស​គ្នា​ពី​ថៃ​ទេ? វត្ថុ​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន​? ថ្ងៃអាទិត្យ 30 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย.
4 comments

កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១៩ កន្លង​មក​នេះ ​គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม)​ បាន​ចុះ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “พระแก้วมรกต” ในพระราชวังหลวงที่พนมเปญต่างกับไทยไหม วัสดุในพระวิหารมูลค่าเท่าใด ឬ​ប្រែ​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ថា “ព្រះ​កែវ​មរកត” នៅ​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ភ្នំពេញ ខុស​គ្នា​ពី​ថៃ​ទេ? វត្ថុ​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​មាន​តម្លៃ​ប៉ុន្មាន​?

ថ្ងៃ​នេះ ស្រែ​ខ្មុក​សូម​អនុញ្ញាត​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ ដោយ​មិន​បញ្ចេញ​បញ្ចូល​បន្ថែម ដើម្បី​ទុក​ជូន​ជាចំណេះ និង​ឯកសារ ពី​ទស្សនៈ​នៃ​ប្រជាជាតិ​ជិត​ខាង នៅ​ទី​នេះ ដូច​ត​ទៅ​។

វត្ត​ព្រះ​គែវ​មរកត នៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ចតុម្មុខ​មង្គល កម្ពុជា (​រូប​ភាព​ពី​សៀវភៅ «​ខ្មែរ​សម័យ​ក្រោយ​អង្គរ​»

ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ចតុម្មុខ​មង្គល ក្រុង​ភ្នំពេញ មាន​កន្លែង​សំខាន់​ៗ​ជា​ច្រើន ក្នុង​នោះ​មាន «​វត្ត​ព្រះ​កែវ​មរកត​» ឬ​ «​វត្ត​ឧបោសថ​រតនា​រាម​» ជា​វត្ត​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះរាជ​វាំង ដែល​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប «​ព្រះ​កែវ​មរកត​» ប្រតិស្ឋាន​លើ​បុស្បុក​។

ក្រុង​ភ្នំពេញ (​ឬ​ឈ្មោះ​ចាស់​ថា «​ក្រុង​ចតុម្មុខ​»​) ជា​ក្រុង​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​របស់​កម្ពុជា​។ កាល​ពី​សម័យ​ដើម​មាន​ចៅ​ពញា​យ៉ាត និង​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ជា​បន្ត​ៗ​មក​ទៀត​យក​ក្រុង​នេះ​ជា​រាជ​ធានី ខណៈ​ដែល​ព្រះ​រាជ​វាំង​ចតុម្មុខ​មង្គល​នេះ​​កសាង​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​​១៨៦៥ ក្នុង​រជ្ជកាល​សម្ដេច​ព្រះ​ចៅ​នរោត្ដម បរម​រាមទេវាវតារ (​គ្រង​រាជ្យ គ.ស.​១៨៦០-១៩០៤​) និង​បាន​រុះ​រើ​កែ​លម្អ​ជា​ច្រើន​លើក និង​នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​សាស្ត្រាចារ្យ​ជំនួយ បណ្ឌិត​ សាន្តិ ភក្ដី​គាំ បាន​អធិប្បាយ​ក្នុង​សៀវភៅ «​ខ្មែរ​សម័យក្រោយ​អង្គ​រ​» ថា ឆ្នាំ​នោះ ជា​ឆ្នាំ​ដែល​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម ស្ដេច​យាង​មក​គង់​ឯ​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង ក្រុង​ភ្នំពេញ​។

ស្ថាបត្យកម្ម​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ចតុម្មុខ​មង្គល គឺ «​វត្ត​ព្រះ​កែវ​មរកត​» ឬ «​វត្ត​ឧបោសថ​រតនារាម​» សាស្ត្រាចារ្យ​ជំនួយ បណ្ឌិត​ សាន្តិ បរិយាយ​ថា ជា​វត្ត​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង ដូច​គ្នា​នឹង​វត្ត​ព្រះ​ស្រី​សព៌ជ្ញ វត្ត​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ក្រុង​ស្រី​អយុធ្យា ឬ​វត្ត​ព្រះ​ស្រី​រតន​សាស្ដារាម ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង ក្រុង​បាង​កក​។

ការ​​គូស​ប្លង់​វត្ត​ព្រះ​កែវ​មរកត​ជា​ស្នាដៃ​របស់​ឧកញ៉ា​ទេព​និម្មិត (​រស់​) ដោយ​មាន​ស្ថាបនិក​ជន​ជាតិ​បារាំង​សែស ឈ្មោះ Alavigne ជា​អ្នក​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​ការ​កសាង​។ ស្ថាបនិក​ជន​ជាតិ​បារាំង​សែស​ឈ្មោះ Andrilleux និង​ជាង​ខ្មែរ​ជា​អ្នក​កសាង រចនា​តុប​តែង រហូត​រួច​រាល់​សម្ពោធ​ កាល​គ្រា​គ.ស.​១៩០៣​។ សាស្ត្រាចារ្យ​ជំនួយ បណ្ឌិត​ សាន្តិ អះ​អាង​ព័ត៌មាន​ពី​ខាង​កម្ពុជា​ថា គិត​ជា​ប្រាក់​អស់​សរុប​ចំនួន​ប្រាំ​សែន​រៀល​។

រហូត​មក​ដល់​សម័យ​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម សីហនុ វត្ត​ព្រះ​កែវ​មរកត​ត្រូវ​បាន​​ស្ដារ​ឡើង​វិញ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២-១៩៧០​។ ជា​ធម្មតា​វត្តក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​នេះ​មិន​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​គង់​ចាំ​វស្សា​ទេ តែ​មាន​ក្នុង​ពេល​ដែល​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម សីហនុ ទ្រង់​ផ្នួស ដោយ​ព្រះ​អង្គ​គង់​ចាំ​វស្សា​១​វស្សា​នៅ​ទី​នោះ​។

ស្ថាបត្យកម្ម​ដែល​បាន​សាង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វត្ត​សុទ្ធ​សឹង​តែ​មាន​ភាព​សំខាន់​ៗ​ជា​ពិសេស មាន​ជា​អាទិ៍ ព្រះ​វិហារ​ព្រះ​កែវ​មរកត​ ​ដែល​ជា​ទី​ប្រតិដ្ឋាន​ព្រះ​កែវ​មរកត​។ ព្រះ​វិហារ​នេះ​សាង​ឡើង​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម បរម​រាមទេវាវតារ ដោយ​ដំបូង​ឡើយ​សាង​ពី​ឈើ និង​ឥដ្ឋ និង​នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​ទៀត​មាន​ការ​ស្ដារ​​ជួស​ជុល​ឡើង​វិញ​ជា​ច្រើន​ដង​និង​រក្សា​រូប​រាង​ស្ថាបត្យកម្ម​ដើម​។

អង្គ​ប្រកប​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​នៅ​ក្នុង​វត្ត​នេះ មិន​មែន​មាន​តែ​សំណង់​នេះ​ទេ សាស្ត្រាចារ្យ​ជំនួយ បណ្ឌិត​ សាន្តិ ធ្វើ​ការ​អធិប្បាយ​លម្អិត​បន្ថែម​ទៀត​ថា កម្រាល​នៃ​ព្រះ​វិហារ​ត្រូវ​បាន​សាង​ឡើង​ពៅ​ប្រាក់​សុទ្ធ​ចំនួន​៥.៣២៩​បន្ទះ ដោយ​ក្នុង​មួយ​បន្ទះ​មាន​ទម្ងន់​១,១២៥​គីឡូក្រាម ប្រដាប់​ថ្ម​ម៉ាប​ដែល​នាំ​ចូល​មក​ពី​ប្រទេស​អ៊ីតាលី ដោយ​រួម​តម្លៃ​សរុប​អស់​ចំនួន​២០​លាន​រៀល​។

ចំណែក​ឯ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប «​ព្រះ​កែវ​មរតក​» ដែល​ប្រតិដ្ឋាន​លើ​បុស្បុក អ្នក​ជំនាញ​ខាង​វប្បធម៌​អធិប្បាយ​ថា សាង​ឡើង​ពី​កែវ​គ្រឹស្ដាល់​ពណ៌​ខៀវ​មក​ពី​ប្រទេស​បារាំង ដោយ​យោង​តាម​ព័ត៌មាន​ពី «និរាស​នគរ​វត្ត​» ព្រះ​និពន្ធ​នៃ​ក្រុម​ពញា​តម្រង់​រាជានុភាព ដោយ​មាន​សេចក្ដី​ថា

“នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ព្រះ​ឧបោសថ មាន​​តាំង​បុស្បុក​ព្រះ​កែវ​ដែល​ធ្វើ​នៅ​ហាង​ប័កកៈរ៉ាត៍ ប្រទេស​បារាំង​សែស​។ ចំណុច​នេះ​បាន​ដឹង​មក​ជា​យូរ​ហើយ​ និង​បាន​ចំណេះ​ដឹង​បន្ថែម​នៅ​ពេល​ឃើញ​រូប​ពិត​ថា​ មាន​ការ​តាំង​ចិត្ត​ក្នុងការ​ចម្លង​ឲ្យ​ដូច​ព្រះ​កែវ​មរកត​នៅ​ឯ​ក្រុង​ទេព មហា​នគរ​។ សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម​បាន​ឲ្យ​ទៅ​ស៊ើប និង​វាស់​ខ្នាត​មក​មើល​ផង​។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី​រូប​រាង​ខុស​គ្នា​ឆ្ងាយ​ណាស់​។ ពណ៌​កែវ​មរកត​ដែល​បារាំង​ឆ្លាក់​នេះ​ពណ៌​ខៀវ​ថ្លា ប្រៀប​ដូច​នឹង​ដប​ជ្រុង​ពណ៌​ខៀវ ដែល​គេ​ចូល​ចិត្ត​យក​មក​ដាក់​ទឹក​អប់​កាល​ពី​មុន​។ គ្រឿង​ប្រដាប់​ក៏​ធ្វើ​តែ​មាស​គ្រប​ព្រះ​កេតុមាលា និង​ភ្ជាប់​រស្មី​ត​ទៅ​សង្ខាង​បុស្បុក។ ក្រៅ​ពី​នោះ​មាន​តាំង​ឡប់​ឡែ​បែង​ចែក​ផ្នែក​ខាង​មុខ​ខាង​ក្នុង ដូច​គ្នា​នឹង​វត្ត​ព្រះ​ស្រី​រតន​សាស្ដារាម ឯ​ក្រុង​ទេព​មហា​នគរ​…”

នៅ​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​ព្រះ​កែវ​មរតក​នៅ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប «ព្រះ​ជិនរង្សី​រាជិករោត្ដម» ឆ្លង​ព្រះ​អង្គ​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម​បរម​រាមទេវារតារ សាស្ត្រាចារ្យ​ជំនួយ បណ្ឌិត​ សាន្តិ អធិប្បាយ​ថា សាង​ឡើង​កាល​ឆ្នាំ​​១៩០៤ ដោយ​សម្ដេច​ព្រះ​សិរី​សុវត្ថិ (​ស៊ីសុវត្ថិ​) តាម​ព្រះ​រាជ​បណ្ដាំ​នៃ​សម្ដេច​ព្រះ​​នរោត្ដម​បរម​រាមទេវារតារ មុន​គ្រា​ព្រះ​អង្គ​​ចូល​ទិវង្គត​។

ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​អង្គ​នេះ​សាង​ពី​មាស​សុទ្ធ​ទម្ងន់​៩០​គីឡូក្រាម ពី​ក្រោម​ដល់​ឆត្រ ប្រដាប់​ពេជ្រ​ចំនួន​២.០៨៦​គ្រាប់​។ ពេជ្រ​គ្រាប់​ធំ​បំផុត​នៅ​ឯ​មកុដ​ដែល​មាន​ខ្នាត​២៥​មិល្លិម៉ែត្រ ដែល​​​ក្រុម​ពញា​តម្រង់​រាជានុភាព អធិប្បាយ​ថា​ តែង​គ្រឿង​ពេជ្រ​យ៉ាង​ថ្មី ស្នាដៃ​បារាំង​សែស ដែល​ជា​របស់​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម​ទ្រង់​ឧទ្ទិស​​។ ស្នាដៃ​កសាង​មាន​ភាព​ស្រស់​ស្អាត​។



ឯកសារ​យោង ៖

សាន្តិ ភក្ដីគាំ, ខ្មែរ​ក្រោយ​សម័យ​អង្គរ​, បាងកក ៖ មតិជន ២០១៣

_________________________________________
អាន​បន្ថែម
១. “พระแก้วมรกต” ในพระราชวังหลวงที่พนมเปญต่างกับไทยไหม วัสดุในพระวิหารมูลค่าเท่าใด
២. អំពីវត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម ឬវត្តព្រះកែវនៃនគរថៃ
៣. វត្តព្រះកែវក្រុងទេព និងទំនាក់ទំនងនគរខ្មែរ
៤. ព្រះ​ជិនរង្សី​រាជិក​នរោត្ដម

Advertisements

លេខ​កូដ​ប្រៃសណីយ៍​ ៖ បាត់ដំបង – ស្រុក​សំឡូត ថ្ងៃសៅរ៍ 29 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in កូដ​ប្រៃសណីយ៍-​បាត់ដំបង.
add a comment

ស្រុក​សំឡូត របស់ខេត្ត​បាត់ដំបង មាន​សរុប​ទាំង​អស់​៧​ឃុំ​ ដោយ​ឃុំ​​នីមួយ​ៗ មាន​លេខ​កូដ​ប្រៃសណីយ៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ ដូច​ត​ទៅ​នេះ​ ៖

  1. អូរសំរិល – ០២៧៥១
  2. មានជ័យ – ០២៧៥២
  3. សំឡូត – ០២៧៥៣
  4. កំពង់ល្ពៅ – ០២៧៥៤
  5. ស៊ុង – ០២៧៥៥
  6. តាតោក – ០២៧៥៦
  7. តាសាញ – ០២៧៥៧

*** សម្រាប់​លេខ​កូដ​ប្រៃសណីយ៍​ស្រុក​ឯ​ទៀត​ៗ​របស់​ខេត្ត​បាត់ដំបង ចុច​ទី​នេះ

_______________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. កូដ​​ប្រៃសណីយ៍ និង​កង្វះ​ការ​យល់​ដឹង
២. លេខ​កូដ ប្រៃសណីយ៍​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា

ความทุกข์ในพระราชหฤทัยรัชกาลที่ 5 เมื่อสยามต้องเสียดินแดน ថ្ងៃសុក្រ 28 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ภาษาไทย.
add a comment

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 “—เป็นการจำเป็นที่เราต้องละวางเขตรแดน อันเราได้ปกปักรักษามาแล้วช้านานนับด้วยร้อยปีเสียเป็นอันมาก โดยผู้ที่ต้องการไม่มีข้อใดจะยกขึ้นกล่าวทวงถามเอาโดยดี นอกจากใช้อำนาจได้—” เป็นข้อความในพระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงมีถึงพระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช พระราชโอรสซึ่งทรงกำลังศึกษาวิชาการทหารบกอยู่ ณ ประเทศเดนมาร์ก เป็นพระราชปรารภถึงความทุกข์ในพระราชหฤทัยที่เกิดจากการคุกคามของฝรั่งเศส ซึ่งเป็นชาติมหาอำนาจนักล่าอาณานิคมตะวันตก ซึ่งมีวัตถุประสงค์สำคัญ คือการล่าเมืองขึ้น และเวลานั้นประเทศเพื่อนบ้านมี ลาว เขมร ได้ตกเป็นเมืองขึ้นของฝรั่งเศสแล้ว แต่ฝรั่งเศสก็ยังไม่ยอมหยุดยั้งเพียงนั้นยังคงคุกคามที่จะเข้าครอบครองสยาม จนทำให้ต้องยอมเสียดินแดนที่เคยเป็นของสยามไปจำนวนหนึ่ง จึงเป็นที่มาของข้อความที่ว่า “—เป็นการจำเป็นที่เราต้องละวางเขตรแดน อันเราได้ปกปักรักษามาแล้วช้านานนับด้วยร้อยปี—”

การคุกคามของนักล่าอาณานิคมตะวันตก เริ่มต้นขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่มาในรูปของการติดต่อค้าขาย การเผยแผ่ศาสนา การคุกคามเริ่มชัดเจนจริงจังและรุนแรงขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยเฉพาะเมื่อสองประเทศมหาอำนาจ คือ อังกฤษและฝรั่งเศสเข้ายึดครองประเทศเพื่อนบ้าน คืออังกฤษยึดได้พม่ามลายู ฝรั่งเศสยึดได้ญวนและกำลังขยายขอบเขตมาสู่เขมรและลาว ซึ่งเป็นประเทศราชของสยาม ฝรั่งเศสมีทีท่าคุกคามสยามอย่างหนักและเปิดเผยเพื่อจะได้ครอบครองเขมรและลาว โดยไม่ฟังเหตุผลหรือข้ออ้างใดๆ มุ่งแต่จะใช้เล่ห์กลและอำนาจเข้ายึดครอง ดังข้อความในพระราชหัตถเลขาที่ว่า “—โดยผู้ที่ต้องการไม่มีข้อใดจะยกขึ้นกล่าวทวงถามเอาโดยดี นอกจากใช้อำนาจได้—” ซึ่งนับเป็นความทุกข์โทมนัสอย่างใหญ่หลวงในพระองค์ ดินแดนในครอบครองที่ทรงต้องยอมเสียให้แก่ฝรั่งเศสนั้นในเบื้องแรกถึง ๓ ครั้ง

ครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๔๑๐ ไทยต้องเสียเขมรส่วนนอก เพราะหลังจากฝรั่งเศสยึดดินแดนบางส่วนของญวนได้ก็ใช้ดินแดนนี้เป็นที่มั่นขยายอิทธิพลเข้าไปในเขมร ซึ่งขณะนั้นเป็นประเทศราชของไทย โดยอ้างว่าตนเป็นผู้สืบสิทธิญวนเหนือเขมร เพราะฝรั่งเศสอ้างว่าเขมรเคยเป็นประเทศราชของญวนมาก่อน เมื่อฝรั่งเศสได้ญวนฝรั่งเศสจึงต้องมีสิทธิปกครองเขมรด้วย

ครั้งที่ ๒ ใน พ.ศ. ๒๔๓๑ ต้องทรงยอมเสียแคว้นสิบสองจุไทให้ฝรั่งเศส เพราะเมื่อฝรั่งเศสยึดญวนได้หมด ญวนอ้างว่าดินแดนแคว้นสิบสองจุไทและหัวพันห้าทั้งหกเคยเป็นของตนมาก่อน ฝรั่งเศสจึงถือเป็นข้ออ้างเข้ายึดแคว้นสิบสองจุไท ทั้งที่ขณะนั้นแคว้นสิบสองจุไทเป็นหัวเมืองของลาว และลาวก็เป็นประเทศราชของไทยฝรั่งเศสก็ไม่ให้ความสนใจ ไทยจึงต้องเสียแคว้นสิบสองจุไทให้กับฝรั่งเศส

ครั้งที่ ๓ ใน พ.ศ. ๒๔๓๖ ไทยต้องเสียดินแดนบนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงคือลาวให้กับฝรั่งเศส ครั้งนี้เป็นครั้งที่ทรงทุกข์โทมนัสที่สุด เพราะฝรั่งเศสใช้เล่ห์เพทุบายล้วนๆ

เริ่มด้วยการพยายามเกลี้ยกล่อมและผูกมิตรกับชาวลาวทุกชั้นด้วยกลวิธีต่างๆ ให้ชาวลาวยอมรับอำนาจการปกครองของฝรั่งเศส และเมื่อสยามพยายามที่จะปกป้องอาณาเขตของตน ฝรั่งเศสก็กล่าวหาว่าการกระทำของสยาม เป็นการเตรียมที่จะทำสงครามกับฝรั่งเศส การคุกคามของฝรั่งเศสเริ่มรุนแรงขึ้น ยิ่งเมื่อฝรั่งเศสคาดว่าลาวเต็มใจที่จะอยู่ในปกครองของตน ฝรั่งเศสก็ยิ่งคุกคามสยามหนักขึ้น แม้สยามจะเสนอให้มีการเจรจาเรื่องเขตแดนให้ชัดเจนเรียบร้อยก่อน แต่ฝรั่งเศสก็หลีกเลี่ยงบ่ายเบี่ยงมาโดยตลอด

เรือรบฝรั่งเศส ๓ ลำ คือ เรือปืนแองกองสตอง เรือโกแมต และเรือลูแตง ที่จอดทอดสมอในแม่น้ำเจ้าพระยา ด้านหน้าสถานทูตฝรั่งเศส ภาพถ่ายในช่วงวิกฤติการณ์ ร.ศ. ๑๑๒

ความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับฝรั่งเศสจึงอยู่ในภาวะตึงเครียด มีการปะทะกันประปรายตามลำน้ำโขง และยิ่งตึงเครียดขึ้นเมื่อฝรั่งเศสส่งกำลังทหารญวนและเขมรคืบคลานเข้ายึดดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขง ซึ่งก็คือหัวเมืองลาวทั้งหมด สยามพยายามต่อสู้กับฝรั่งเศสด้วยวิธีสันติ เช่น ขอให้มีการเจรจาปักปันเขตแดนซึ่งขณะนั้นยังไม่เรียบร้อยตามมาตรฐานของอารยประเทศ เป็นการใช้วิธีทางการทูตนำการทหารซึ่งเป็นวิถีทางของประเทศที่เป็นอารยะ แต่ฝรั่งเศสก็ไม่ยอม คงบ่ายเบี่ยงไม่ยอมเจรจาด้วย และส่งทหารญวนเขมรเข้ายึดหัวเมืองลาว ไทยได้พยายามต่อสู้ป้องกันอาณาเขต แต่ก็ต้องพยายามระมัดระวังให้การสู้รบอยู่ในขอบเขตของการป้องกันตัว เพื่อที่จะได้มีโอกาสเจรจากับฝรั่งเศสได้ในยามจำเป็น แต่ฝรั่งเศสก็มุ่งแต่จะยึดครองลาวซึ่งเป็นเมืองขึ้นของสยามทั้งหมด

ในการปะทะกันครั้งหนึ่งที่เมืองคำม่วนและทุ่งเชียงคำ มีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้น คือ ฝรั่งเศสจับตัวพระยอดเมืองขวางเจ้าเมืองคำม่วน และในขณะที่กองทัพสยามยกไปช่วยพระยอดเมืองขวาง ปรากฏว่า นายโกรสกูแรง (Grosgurin) นายทหารฝรั่งเศสเกิดเสียชีวิตลง ฝรั่งเศสกล่าวหาว่านายโกรสกูแรงถูกฆาตกรรมและเรียกร้องให้ไทยลงโทษพระยอดเมืองขวาง ทำให้เหตุการณ์ทวีความตึงเครียดและคับขันขึ้น ในขณะเดียวกันทั้งกระทรวงอาณานิคม สื่อสารมวลชน และวงการศาสนาต่างสนับสนุนรัฐบาลฝรั่งเศสให้ใช้มาตรการรุนแรงกับไทย

จนในที่สุดผู้บังคับการเรือฝรั่งเศสได้นำเรือ ๒ ลำ คือ เรือปืนแองกองสตอง (Inconstant) และเรือโกแมต (Comete) พร้อมเรือนำร่องได้มุ่งหน้าเข้าสู่กรุงเทพฯ เมื่อแล่นผ่านป้อมพระจุลจอมเกล้า ซึ่งอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของพระยาชลยุทธโยธินทร์ได้ยิงเตือนแต่เรือรบฝรั่งเศสก็มิได้หยุดยั้ง จึงเกิดการยิงปะทะกันขึ้น ได้รับความเสียหายทั้ง ๒ ฝ่าย คือเรือนำร่องของฝรั่งเศสถูกยิงจม ส่วนเรือปืนมกุฎราชกุมารของสยามถูกยิงได้รับความเสียหาย เรียกเหตุการณ์ครั้งนี้ว่าวิกฤติการณ์ ร.ศ. ๑๑๒ ฝรั่งเศสใช้อำนาจที่ปราศจากทั้งเหตุผลและความเป็นธรรมต่อไป ด้วยการยื่นข้อเสนอเรียกร้องทั้งให้ไทยเพิกถอนสิทธิเหนือดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงทั้งหมด ให้จัดการลงโทษเจ้าหน้าที่ที่ยิงเรือปืนฝรั่งเศส พร้อมกับชดใช้ค่าเสียหายให้ฝรั่งเศสเป็นเงิน ๒ ล้านฟรังก์ และยังมีข้อกำชับทิ้งท้ายว่า “—ถ้าถูกโจมตี จะทำลายกองทัพเรือไทย ตลอดจนป้อมปราการ—”

เหตุการณ์ครั้งนั้นนำความทุกข์โศกโทมนัสมาสู่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างที่สุดครั้งหนึ่งในพระชนมชีพ ถึงแก่ทรงพระประชวร ทรงทอดอาลัยในพระชนมชีพมิยอมเสวยพระโอสถอยู่ระยะหนึ่ง แต่ในที่สุดความรับผิดชอบต่อบ้านเมืองในฐานะพระเจ้าแผ่นดิน ทำให้ทรงจำเป็นต้องเก็บความเจ็บปวดและทุกข์โทมนัสไว้แต่ในพระราชหฤทัย และกลับมาปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อความอยู่รอดของบ้านเมืองต่อไป ดังปรากฏในพระราชหัตถเลขาที่ทรงมีถึงพระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช ทรงพระราชปรารภถึงพระราชภาระที่ทรงต้องปฏิบัติต่อไปคือ “—ประสงค์แต่จะรักษาอำนาจ แลที่แผ่นดินอันปู่แลบิดาของเราได้ปกครองสืบๆ กันมาแล้วช้านาน มิให้ร่อยหรอเข้าไป และให้ไพร่บ้านพลเมืองของเราเป็นศุข ตลอดทั่วหน้าจนสุดกำลังที่จะทำได้—”

แต่ถึงกระนั้นความรู้สึกที่ถูกมหาอำนาจกดขี่ข่มเหงอย่างไม่เป็นธรรม ไม่มีความละอายละเลยต่อหลักการปฏิบัติของอารยประเทศ ดังที่ทรงกล่าวว่า “—เป็นความลำบากอย่างยิ่งแก่เมืองเราที่ฝรั่งเศสคิดแลทำการข่มขี่แสนสาหัสโดยปราศจากยุติธรรม อันเป็นการจำเป็นบีบรัดที่ให้เราป้องกันตัวโดยกำลังตามที่จะทำได้—” ในเวลานั้นทรงคิดถึงพระราชโอรสซึ่งเป็นความหวังแรกในอันที่จะกลับมาช่วยแบ่งเบาพระราชภาระของบ้านเมือง คือพระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช เพราะเป็นพระราชโอรสพระองค์แรกที่ได้ทรงศึกษาวิชาการทหารบกตามแบบอารยประเทศ ที่ประเทศเดนมาร์ก แต่ขณะนั้นทรงกำลังอยู่ในระหว่างการศึกษา แม้จะทรงพระราชปราถนาให้พระราชโอรสได้อยู่ใกล้ชิดพระองค์ในเหตุการณ์นี้ แต่ก็ยังมิถึงเวลา ดังที่ทรงกล่าวว่า “—พ่อรู้ว่าเจ้าจะต้องอยู่อีกนาน จึงจะทำการได้ดีอย่างยิ่ง เว้นแต่ขอให้คิดสักหน่อยหนึ่งว่า เมืองเราต้องการคนที่รู้จริงในเวลานี้มากนัก—เรายังต้องการผู้ที่รู้วิชาชั้นสูงๆ ในการทหารทุกอย่าง—ความต้องการของเรานั้นเป็นการรีบร้อนยิ่งกว่าที่เจ้าจะคิดเห็น—”

ทุกข้อความที่ปรากฏในพระราชหัตถเลขาแสดงอย่างชัดเจนถึงพระราชหฤทัยที่ทรงว้าเหว่และว้าวุ่น เพราะเหตุการณ์คับขันขณะนั้น พระราชโอรสทุกพระองค์ยังทรงพระเยาว์ทรงอยู่ในระหว่างการศึกษาขั้นต้นหรือขั้นกลาง มีพระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดชเพียงพระองค์เดียวที่ทรงเติบใหญ่ และร่ำเรียนวิชาการอันสามารถจะเป็นประโยชน์กับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในขณะนั้น จึงมีพระราชหฤทัยผูกพันระลึกถึงแต่ก็ทรงตระหนักดีว่า ยังไม่ถึงเวลาที่พระราชโอรสจะเสด็จกลับ ดังที่ทรงกล่าวว่า “—พ่อยังไม่ได้คิดจะเร่งให้กลับ เพราะเห็นว่าการที่เรียนอยู่ยังเป็นประโยชน์มากกว่าที่จะกลับในเวลานี้ แต่เมื่อมีความว้าเหว่อย่างใดขึ้น ก็ย่อมนึกถึงอยู่ เมื่อคิดถึงการที่เก็บลูกไม้ดิบ ไม่ปล่อยให้สุกเสียก่อนเป็นอันเสียประโยชน์ ก็หายที่จะคิดเช่นนั้นไป—”

แม้เหตุการณ์ ร.ศ. ๑๑๒ จะผ่านพ้นไป แต่ยังคงมีปัญหาสืบเนื่องที่ต้องทรงแก้ไขอย่างหนัก คือข้อเรียกร้องต่างๆ ที่ฝรั่งเศสต้องการให้สยามทำตาม ทำให้ต้องปลงพระราชหฤทัยกับดินแดนที่เสียไป ดังปรากฏข้อความในพระราชปรารภที่ว่า “—การเสียเขตแดนแต่เพียงเล็กน้อยตามชายพระราชอาณาจักร ซึ่งเราเองก็ทำนุบำรุงรักษาให้เจริญเต็มที่ไม่ได้นั้น ก็เปรียบเหมือนกับเสียปลายนิ้วของเราไป ยังไกลอยู่รักษาหัวใจกับตัวไว้ให้ดีก็แล้วกัน—” และในพระราชหัตถเลขาที่ว่า “—เป็นการจำเป็นที่เราต้องละวางเขตรแดน อันเราได้ปกปักรักษามาแล้วช้านานนับด้วยร้อยปี—”

จากพระราชดำริตัดพระราชหฤทัยเกี่ยวกับอาณาเขตที่เสียไปนี้เอง ทำให้ทรงมีกำลังที่จะแก้ปัญหาต่างๆ ที่รุมเร้าเข้ามาอย่างหนักตลอดเวลา เพื่อปกปักรักษาราชอาณาเขตส่วนใหญ่มิให้ตกเป็นอาณานิคมของนักล่าชาวตะวันตก ซึ่งทำให้สยามสามารถรักษาความเป็นเอกราชของชาติไว้ได้


เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อ : 25 กุมภาพันธ์ 2561

ความทุกข์ในพระราชหฤทัยรัชกาลที่ 5 เมื่อสยามต้องเสียดินแดน

ทำไม ร. 4 ทรงประกาศไม่ให้เขียนคำว่า“สฤทธิ” แต่ให้เขียน“สิทธิ”แทน ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 27 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ภาษาไทย.
add a comment

ในปี พ.ศ. 2395  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงประกาศกฎว่า ไม่ให้เขียนคําว่า “สฤทธิ” แต่ให้ เขียน “สิทธิ” แทน

เรื่องเกิดจากเช้าวันหนึ่ง ขณะที่รัชกาลที่ 4 ยังเสด็จอยู่ข้างใน ทรงถามว่ามีพระราชาคณะองค์ใด มาเตรียมรับ บิณฑบาตในพระราชวัง พระปลัดอ่วมวัดราชบุรณะ เขียนชื่อพระราชาคณะเข้าไปถวาย เมื่อถึงชื่อพระญาณสิทธินั้น เขียนว่า “พระญาณสฤทธิ” รัชกาลที่ 4 จึงให้เขียนใหม่ เหตุว่าคํานั้น “ไม่เข้าพระทัยให้เขียนใหม่” หลวงธรรมรักษาเจ้ากรมสังกร (สะกดตามแบบเดิม) กลับเขียนเข้าไปว่า “พระญาณสิด” พระองค์ จึง “รับสังว่าดี ถึงจะผิดสับท์ก็อ่านเข้าใจง่ายกว่าที่พระปลัดอ่วยเขียน”

หลังจากนั้นรัชกาลที่ 4 ทรงเล่าความหลังให้บรรดาเจ้านายฟัง ต่อมากรมหมื่นสมมติอมรพันธุ์เป็นผู้นิพนธ์ลงวชิรญาณ (“ว่าด้วยใช้คำสิทธิ,ใน วชิรญาณ น. 1688-95) ความว่า ครั้งสมัยรัชกาลที่ 3 เมื่อตั้งพระนามองค์พระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี เจ้าเมืองกัมพูชา หม่อมไกรให้เขียนว่าสฤทธิในสร้อยชื่อ รัชกาลที่ 3 ทรงไม่เห็นด้วยว่าไม่ถูก “หม่อมไกรสรเถียงว่าใช้ได้ถูกดี อย่างเก่ามีอยู่” รัชกาลที่ 3 ไม่ทรงเชื่อจึงให้กรมหมื่นไกรสรวิชิต มาถามรัชกาลที่ 4 ขณะทรงผนวชอยู่ที่วัดบวรนิเวศ “ว่าจะใช้แผลงสิทธิสับที่เป็นสฤทธิจะได้ถามิได้” รัชกาลที่ 4 ทรงตอบว่าโบราณไม่เคยใช้มา จึงไม่ควรใช้

รัชกาลที่ 3 จึงรับสั่งกับกรมหมื่นไกรสรวิชิตว่า “หม่อมไกรสรคายโง่ออกมาใหญ่ โตทีเดียว” การอันนี้ก็อื้ออึ้งมานานแล้ว แต่นี้อย่าให้ผู้ใดเอา “รังควานหม่อมไกรสร มาเขียนอีกเลย

หม่อมไกรสรในเรื่องขัดแย้งนี้คือกรมหลวงรักษ์รณเรศ ต้นสกุล พึ่งบุญ ณ อยุธยา เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 ประสูติเมื่อเสด็จปราบดาภิเษกแล้ว รัชกาลที่ 2 ทรงสถาปนาเป็นกรมหมื่นรักษ์รณเรศ โปรดให้กํากับกรมสังฆการี

ครั้นรัชกาลที่ 3 ได้ทรงกํากับกรมวังและเลื่อนเป็นกรมหลวงรักษ์รณเรศ ทรงไม่พอใจรัชกาลที่ 3 ที่ไม่แต่งตั้งพระองค์ให้เป็นตําแหน่งอุปราชที่ว่างลง มีพฤติการณ์หลายอย่างที่ส่อว่าต้องการอํานาจการเมืองไว้ในมือ อันเป็นธรรมเนียมของชนชั้นนําที่อยู่ใกล้อํานาจ รวมทั้งเป็นปฏิปักษ์กับรัชกาลที่ 4 อย่างแรง ในปัญหาการสืบทอดอํานาจรัฐต่อจากรัชกาลที่ 3 ด้วย ในที่สุดก็ถูกประหารชีวิตในข้อหาก่อการกบฏซ่องสุมผู้คน และมีเพศสัมพันธ์กับบ่าวไพร่ที่เป็นชาย เป็นเจ้านายองค์สุดท้ายที่ถูกประหารชีวิตด้วยท่อนจันทน์

หลังเหตุการณ์เรื่องเขียนชื่อพระญาณสิทธิผิดผ่านไปแล้ว อยู่มาวันหนึ่งรัชกาลที่ 4 ทรงถามว่าข้าราชการข้างหน้ามีใครอยู่บ้าง พระธรรมการบดีศรีวิสุทธิสาศนวโรปการ จึงจดหมายชื่อข้าราชการเข้าไปทูลเกล้าฯ ถวาย เมื่อถึงชื่อหลวงสิทธินายเวร มหาดเล็กนั้น เขียนว่าหลวงสฤทธิ จึงทรงพระราชดําริว่าเกิดเรื่องมา 2 ครั้งแล้วเหตุไรจึงมีผู้เขียนดังนี้ไม่หยุดลง ทั้งพระสงฆ์แลคฤหัสถ์ชาววัดชาวบ้าน พระญาณสิทธิ หลวงสิทธิ ว่าพระญาณสฤทธิ และหลวงสฤทธิ จะผิดถูกประการใด

ในเวลานั้นรัชกาลที่ 4 จึงได้มีพระบรมราชโองการรับสั่งถามพระเมธาธิบดี เจ้ากรมราชบัณฑิตย์ และหลวงธรรมเสนา ปลัดกรมธรรมการ ซึ่งมาเข้าเฝ้าในเวลา จะเขียนคํานี้อย่างไรจะควร พระเมธาฯ กราบทูลพระกรุณาว่า เขียนสฤทธินั้นถูก หลวงธรรมเสนากราบทูลฯ ว่าใช้ไม่ได้

ปรากฏว่าปัญหาการเขียนคําว่าสิทธิหรือสฤทธิขยายออกไปเป็นปัญหาระดับอาณาจักร รัชกาลที่ 4 จึงได้มีพระราชปุจฉา ให้ถามกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรสและพระราชาคณะอีก 12 ท่าน ได้แก่ กรมหมื่นบวรรังสี สมเด็จพระอริยวง ษาคตะญาณ สมเด็จพระวันรัต สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ พระพิมลธรรม พระธรรมไตรยโลกย์ พระพรหมมุนี พระธรรมกิติ์ พระอริยะมุนี พระศรีวิสุทธิวงษ์ พระอมรโมลี และพระอมราภิรักขิต พิจารณาว่า “สิทธิสับท์ในบาฟีนั้น เมื่อมาเขียนในหนังสือไทย ในชื่อแลคําต่างๆ ที่ใช้เป็นสันสกฤตแผลงนั้นจะเขียนอย่างไรจะถูก จะควร”

ผลการพิจารณาก็น่าสนใจยิ่ง เพราะว่าความเห็นแตกออกไปเป็น 2 ฝ่าย ฝ่ายแรกมีกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรสและพระราชาคณะอีก 7 รูป เป็นเสียงข้างมาก เห็นว่า สิทธิสับท์นั้นให้แผลงเขียนว่าสฤทธินั้นถูก ส่วนพระราชาคณะอีก 5 รูป ซึ่ง กลายเป็นเสียงข้างน้อยเห็นว่าไม่ถูก ให้เขียนสิทธิจึงถูก

รัชกาลที่ 4 จึงให้ประชุมอาลักษณ์ “แลผู้ซึ่งมีสติปัญญาได้เคยได้ดูได้อ่านไทยมามากแต่ก่อน ให้ค้นคําว่าสิทธินั้น คนบุราณจะเขียนไว้อย่างไรที่ไหนบ้าง” บรรดาผู้ทรงคุณวุฒิเหล่านั้นประกอบไปด้วย พระศรีภูริปรีชา เสนาบดีศรีสารลักษณ์ ขุนสารประเสริฐ ขุนมหาสิทธิโวหาร ขุนสุวรรณอักษร นายชํานาญอักษร หมื่นสุนทรวาที พระยาภักดีภูบาล จางวางมหาดเล็กในพระราชวัง คนเหล่านั้นได้ช่วยกันค้นคว้าหาคำสิทธิในหลักฐานเก่าทั้งหลาย โดยดูจากตําแหน่งและชื่อของพระราชาคณะแล

น่าสังเกตว่าบรรดาหลักฐานเอกสารเก่าที่บรรดาอาลักษณ์พากันค้นคว้านั้นประกอบไปด้วย

  1. ตําแหน่งและชื่อพระราชาคณะครั้งกรุงเก่า 2. ตําแหน่งศักดินา ทหารพลเรือน 3. พระราชกําหนดบทพระไอยการ 4. พระราชพิธีขอฝน 5. มหาวงษ์ 6. ตําราพิไชยสงคราม 7. พระราชพงศาวดาร 8. พระตําราช้างเส้นทอง 9. กระบวนแผนที่แห่เสด็จพระราชดําเนิรพยุหยาตราทรงช้างขึ้นพระพุทธบาท 10. จดหมายเหตุนิมิตรนกปืนคาบศิลาลั่น

ทั้งหมดนั้นคือตําราและเอกสาร 10 เล่ม ที่บรรดาผู้ทรงคุณวุฒิสมัยโน้นใช้ในการสืบหาคําว่าสิทธิ ผลปรากฏว่าหนังสือบุราณเหล่านั้นเขียนสิทธิทุกแห่ง ไม่มีสฤทธิเลย ยกเว้นแห่งเดียวในคําโคลงของกรมหมื่นศรีสุเรนทร์แต่งไว้ ในหนังสือพิไชยสงคราม ความว่า

รวิศรีสฤทธิด้วย อาภรณ์

แดงพิจิตรลงกร   ก่องแก้ว

ทรงแสงธนูศร   ลีลาศ

เสด็จสู่สงครามแผ้ว เผ่าพ้องไพรี

รัชกาลที่ 4 จึงมีพระราชโองการว่า ท่านทั้งสองคือกรมหมื่นศรีสุเรนทร์แลหม่อมไกรสรไม่เป็นมงคล ไม่ชอบกลในแผ่นดิน ไม่ควรที่คนทั้งปวงจะทําตาม!

มูลเหตุที่รัชกาลที่ 4 ทรงไม่พอพระทัยในหม่อมไกรสรนั้น มีความเป็นมาก่อนรัชกาลนี้แล้ว ดังนั้นปัญหาการเขียนสะกดคําว่าสิทธิจึงไม่ใช่ปัญหาของภาษาอย่างเดียว หากแต่ลึกลงไปในทัศนะของรัชกาลที่ 4 คือปัญหาการจงรักภักดีและกตัญญูรู้คุณพระมหากษัตริย์

โดยทรงเห็นว่าตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 มา พวกเจ้านายบางกลุ่มไม่มีความกตัญญูต่อพระมหากษัตริย์สําคัญว่าเป็นของตัว แยกย้ายกันไปต่างๆ เมื่อรัชกาลที่ 2 สวรรคต กรมหมื่นรักษ์รณเรศ ก็กีดกันกลั่นแกล้งรัชกาลที่ 4 ไม่ต้องการให้รับตําแหน่ง จนเมื่อทรงผนวชแล้ว ก็ยังตามหาเรื่องมาตลอด ไม่ว่าในการสอบบาลี มีเรื่องเล่าว่าเมื่อรัชกาลที่ 4 มาบิณฑบาตที่วัง กรมหลวงรักษ์รณเรศ ทรงแกล้งด้วยการตักบาตรด้วยข้าวต้มร้อนๆ เป็นต้น

ที่นาสนใจในเรื่องคําสิทธินี้อีกข้อก็คือ รัชกาลที่ 4 ทรงอ้างอิงถึงรัชกาลที่ 3 ว่า “อนึ่งพระบาทสมด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นพระบรมเชษฐาธิราช แม้นจะมีพระราชอัธยาไศรยต่างไปไม่ต้องกันในเหตุอื่นๆ เป็นอันมากก็ดี แต่ในความเรื่องสิทธิว่าสฤทธิใช้ไม่ได้นี้ถูกต้องกับเป็นอันเดียว แสดงว่าทั้งสองพระองค์ไม่ค่อยเห็นอะไรตรงกันนัก ยกเว้นในเรื่องวิธีการเขียนคําว่าสิทธินี้

ในที่สุด รัชกาลที่ 4 ก็ทรงพระราชดําริในเรื่องนี้ว่า จะยอมตามพระราชาคณะผู้ใหญ่และราชบัณฑิต ซึ่งเป็น “นักปราชญ์ฉลาดในการวัด” ซึ่งเป็นพวกมากว่า พวกที่ว่าสฤทธิไม่ควรใช้หาควรไม่ เพราะจะทําให้เสื่อมเสียพระเกียรติยศแผ่นดินทั้ง สามไป

อนึ่งในพระราชกําหนด บทพระอัยการ ซึ่งเป็นหลักเป็นประธานตลอดมาในแผ่นดินทั้ง 3 แลพระราชนิพนธ์ พระราชกฤษฎีกาที่มีมาแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ก็เขียว่า “สิทธิ” ทั้งนั้น การจะแก้ให้เขียนเป็นสฤทธิ ก็ต้องแก้เปลี่ยนแปลงในพระราชกําหนด บทพระอัยการ พระราชนิพนธ์ พระราชกฤษฎีกาทั้งปวง แลจะต้องหัดให้คนอ่านตามคํานั้นว่าสฤทธิ ให้ถูกกับคําที่เขียนก็จะเป็นความลําบากยากนักหนา

แต่ที่สําคัญคือพระราชดําริทางการเมืองของรัชกาลที่ 4 ในความขัดแย้งกับ หม่อมไกรสรซึ่งจะนํามาสู่การตัดสินใจในเรื่องการใช้คําสิทธิ ความดังต่อไปนี้

“อนึ่งธรรมดาปุถุชนทั้งปวงย่อมมีกิเลศเป็นเหตุเป็นบาป แลโวทานธรรมเป็นเหตุกุศลปะปนกันอยู่นั้น คนหนึ่งๆ ซึ่งจะทําจะพูดจะคิดสิ่งไรๆ จะผิดไปทั้งสิ้นไม่มี ความดีความชอบบ้างเลยก็หามิได้ ฤาจะมีแต่ความดีความชอบทั้งสิ้นไม่ผิดเลยดัง พระอรหันต์นั้นก็ไม่มี

แต่หม่อมไกรสรเมื่อมีวาสนาใหญ่โตอยู่นั้น ได้พูดเจรจาว่า ยืนยันว่าสิ่งไรที่ได้ทรงประฏิบัติจัดแจงให้เป็นไป เมื่อครั้งยังทรงพระผนวชอยู่ แลได้ทูลในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้ทรงบ้างนั้นผิดหมดไม่มีชอบเลยสักสิ่งหนึ่ง จนถึงว่าสิ่งที่มิได้ทรงจัดแจงเลย หม่อมไกรสรก็ใส่ความเอาเปล่าๆ ก็มีเป็นหลายประการ แลหม่อมไกรสรคิดอ่านพูดเจรจาว่ามั่นหมายไว้ว่า

ถ้าได้มีวาสนาใหญ่โตขึ้นไปจนสิทธิขาดในแผ่นดินแล้ว จะทําลายล้างเสียทั้งสิ้นไม่ให้เหลืออยู่ได้สักสิ่งหนึ่งเลย จนถึงพระคัมภีร์ที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบริจาคพระราชทรัพย์เป็นอันมาก ให้สร้างตามฉบับที่โปรดให้ทรงชําระถวายนั้น ก็ว่าจะเผาเสียให้สิ้น การนั้นก็หาสําเร็จดังความคิดไม่ มาครั้งนี้ด้วยอํานาจเหตุอย่างไรเล่า จึงได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ มีพระเดชานุภาพสิทธิขาดในแผ่นดิน สิ่งไรๆ ซึ่งหม่อมไกรสรได้แจงไว้ ก็หาได้ทรงทําลายล้างเสียไม่ แต่คําซึ่งหม่อมไกรสรว่าสฤทธิถูกนั้น โดยธรรมจะผิดก็ตามจะถูกก็ตาม จะขอทําลายล้างเสียสิ่งหนึ่งแล้ว

จึ่งมีพระบรมราชโองการมาณพระบัณฑูรสุรสีหนาท ดํารัสเหนือเกล้าฯ ให้ประกาศว่าแต่นี้สืบไปเมื่อหน้า ห้ามอย่าให้ผู้หนึ่งผู้ใด ซึ่งเป็นข้าทูลละอองฝ่ายหน้าฝ่ายในทั้งปวงแลคนอื่นๆ บันดาเป็นคฤหัสถ์ ซึ่งอยู่ในพระราชอาณาจักร เขียนสฤทธินั้นเลยในหนังสือชาวบ้าน ทั้งนี้ยกเว้นให้ฝ่ายพระพุทธจักร ซึ่งบังคับไม่ได้

เป็นอันว่านับแต่นั้นมา คำว่าสิทธิ ก็มีการเขียนเพียงอย่างเดียวเป็นแบบแผนอันเดียวมาถึงปัจจุบัน

“สิทธิ” ของไทยจึงมีความหมายอันนัยเป็นรากฐานสำคัญมายาวนานกว่า คือ “อำนาจ” นั่นเอง

ทำไม ร. 4 ทรงประกาศไม่ให้เขียนคำว่า“สฤทธิ” แต่ให้เขียน“สิทธิ”แทน

៥៥​ឆ្នាំ ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​សែស ថ្ងៃពុធ 26 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បុគ្គល​សំខាន់, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, Français.
1 comment so far

ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤ សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​នៃ​កម្ពុជា (ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ​) ស្ដេច​យាង​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​ជា​ផ្លូវ​រដ្ឋ​នៅ​សាធារណ​រដ្ឋ​បារាំង​សែស​ ដើម្បី​រឹត​ចំណង​មេត្រី​ភាព​ឲ្យ​កាន់​តែ​ស្អិត​រមួត​រវាង​នគរ​ទាំង​ពីរ​។ មួយ​ទសវត្សរ៍​ក្រោយ​ប្រទេស​បារាំង​បាន​ផ្ដល់​ឯករាជ្យ​ពេញ​លេញ​មក​នគរ​ខ្មែរ​យើង។ មក​ដល់​ឆ្នាំ​២០១៩ នេះ​មាន​រយៈ​ពេល​៥៥​ឆ្នាំ​គត់ នៃ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​។

ប្រធានា​ធិបតី​​បារាំង ឯ.ឧ.ហ្សាលដឺហ្គោល និង​លោក​ស្រី​ បាន​ចេញ​មក​​ធ្វើ​បដិ​សណ្ឋារកិច្ច​យ៉ាង​​កក់​ក្ដៅ​ចំពោះ​វត្ត​មាន​​នៃ​សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ និង​ព្រះ​ជាយា នា​​វិមាន​អាលីហ្សេ យ៉ាង​​​សម​ព្រះ​កិត្តិយស​នៃ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ ដែល​ទ្រង់​បាន​គ្រង​នូវ​ព្រះ​ពស្ត្រ​ជាតិ​ខ្មែរ​បង្ហាញ​ជន​ជាតិ​បារាំង​សែស​ផង​។

នៅ​​ក្នុង​ដំណើរ​នៃ​ព្រះ​រាជ​ទស្សន​កិច្ច​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នេះ សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ស្ដេច​បាន​យាង​ជួប​ឥស្សរជន​ជាន់​ខ្ពស់​របស់​បារាំង​សែស​ជា​ច្រើន​រូប មាន​ដូច​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ្សក ប៉ូមពីដូ ជា​ដើម។ល។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​កម្រង​រូប​ភាព​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​មួយ​ចំនួន កាល​គ្រា​ស្ដេច​យាង​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​កាល​ពៅ​៥៥​ឆ្នាំ នៅ​សាធារណ​រដ្ឋ​បារាំង​សែស​ ៖

gettyimages-102290235-2048x2048
ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំង​ពីរ​ប្រទេស រួម​ជាមួយ​ភរិយា និង​ព្រះ​ជាយា ឈរ​នៅ​កាំ​ជណ្ដើរ​ខាង​មុខ​វិមាន​អាលីហ្សេ នា​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤
0156215-NORODOM-SIHANOUK-AND-DE-GAULLE-At-Elysee-palace-general-Charles-de-Gaulle-french-president-and-cambodian-prince-Norodom-Sihanouk-june-24-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger-NYC----All-rights

សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ និង​លោក​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​សែស នា​វិមាន​អាលីហ្សេ, ២៤ មិថុនា ១៩៦៤

0150083-LE-PRINCE-NORODOM-AND-THE-GENERAL-DE-GAULLE-The-Prince-Norodom-Sihanouk-l-and-the-french-president-Charles-de-Gaulle-at-the-Elysee-palace-in-Paris-june-24-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger

ពិធី​សវនការ​ផ្លូវ​ការ​រវាង​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំង​ពីរ​នា​វិមាន​អាលីហ្សេ​, ២៤ មិថុនា ១៩៦៤

0150084-LE-PRINCE-NORODOM-AND-THE-GENERAL-DE-GAULLE-The-Prince-Norodom-Sihanouk-l-and-the-french-president-Charles-de-Gaulle-at-the-Elysee-palace-in-Paris-june-24-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger

ពិធី​សវនការ​ផ្លូវ​ការ​រវាង​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំង​ពីរ​នា​វិមាន​អាលីហ្សេ​, ២៤ មិថុនា ១៩៦៤

0139648-DE-GAULLE-At-Elysee-palace-in-Paris--french-president-Charles-de-Gaulle-with-prince-Norodom-Sihanouk-princess-Monique-and-Mrs-Yvonne-de-Gaulle-june-25-1964-for-dinner-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives-

ពិធី​លៀង​សាយភោជន៍​ផ្លូវ​ការ​ថ្វាយ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤

0156213-NORODOM-SIHANOUK-A-PARIS-Meeting-of-Norodom-Sihanouk-king-of-Cambodia-and-french-president-Charles-De-Gaulle-june-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger-NYC----All-Rights-Reserved

ពិធី​លៀង​សាយភោជន៍​ផ្លូវ​ការ​ថ្វាយ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤

gettyimages-56227456-2048x2048

សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​កំពុង​ចុះ​ព្រះ​ហត្ថលេខាលើ​ក្រាំង​មាស ជាមួយ​ឯក​ឧត្ដម​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​បារាំង​សែស ហ្សក ប៉ូមពីដូ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤

_______________________________________
អានផងដែរ
១. រូបភាព​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៅ​ក្រុង​ប៉ារីស នា​ឆ្នាំ​១៩៦៤

จอมพล ป. นำนศ.ปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในเหตุการณ์เรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส ថ្ងៃអង្គារ 25 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย, Français.
add a comment

จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง กระทำการปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในการเรียกร้องดินแดนคืน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

เมื่อ พ.ศ. 2479 รัฐบาลไทยภายใต้การนําของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี กําลังเจรจาแก้ไขสนธิสัญญากับนานาประเทศนั้น รัฐบาลไทยได้เสนอต่อรัฐบาลฝรั่งเศส ขอให้ปรับปรุงเส้นเขตแดนกันใหม่ แต่ฝ่ายฝรั่งเศสขอให้รอการเจรจาออกไปก่อน ต่อมา ก่อนเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ฝรั่งเศสได้ขอทํากติกาสัญญาไม่รุกรานกับรัฐบาลไทย

รัฐบาลไทยยินดีที่จะทํากติกาสัญญาเช่นนี้ แต่ขอให้ฝรั่งเศสยอมปรับปรุงเขตแดนกันตามหลักกฎหมาย ระหว่างประเทศ คือขอให้ถือร่องน้ำลึกในแม่น้ำโขงเป็นเส้นเขตแดน ตามกฎหมายระหว่างประเทศ และให้ไทยมีเส้นเขตแดนธรรมชาติตามหลักยุติธรรม เมื่อการเจรจาเรียบร้อยแล้วจึงได้มีการลงนามในกติกาสัญญาไม่รุกรานกัน เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2483 ซึ่งถัดจากนั้นอีกเพียงสัปดาห์เดียว กองทัพฝรั่งเศสก็จํานนต่อกองทัพเยอรมันในสมรภูมิที่ยุโรป

ต่อมาเมื่อฝรั่งเศสลงนามสงบศึกกับเยอรมนีแล้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศสได้แจ้งมาทางเอกอัครราชทูตไทยประจําประเทศฝรั่งเศสอีกว่า ขอให้กติกาสัญญาไม่รุกรานกันระหว่างประเทศไทยกับฝรั่งเศส มีผลบังคับใช้ได้ทันทีโดยมิต้องรอการแลกเปลี่ยนสัตยาบัน

จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง กระทำการปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในการเรียกร้องดินแดนคืน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

ฝ่ายรัฐบาลไทยเมื่อได้รับคําตอบจากฝรั่งเศสเช่นนั้น จึงได้มีการประชุมพิจารณาคําตอบของฝรั่งเศสกันอย่างเคร่งครัด เมื่อได้มีการอภิปรายกันอย่างกว้างขวางละเอียดลออทุกแง่ทุกมุมแล้ว ฝ่ายไทยจึงได้ตอบฝรั่งเศสไป เมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2483 ว่ายินดีตกลง ตามที่ฝรั่งเศสได้แจ้งมาขอให้ฝรั่งเศสได้ตกลงปัญหาต่างๆ ที่รัฐบาลไทยได้เสนอขอทําความตกลง จํานวน 3 ข้อ ดังนี้

1. วางแนวเส้นเขตแดนตามลําน้ำโขง ให้เป็นไปตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศ กล่าวคือ ถือร่องน้ำลึกเป็นเกณฑ์

2. ปรับปรุงเขตแดนให้เป็นไปตามธรรมชาติ คือให้ถือว่าแม่น้ำโขงเป็นเขตแดนระหว่างประเทศไทยและอินโดจีนตั้งแต่ทิศเหนือมาจนทิศใต้จนถึงเขตแดนกัมพูชา โดยให้ฝ่ายไทยได้รับดินแดนทางฝั่งขวาของแม่น้ำโขงตรงข้ามหลวงพระบางและปากเซคืนมา

3. ขอให้ฝ่ายฝรั่งเศสรับรองว่าถ้าอินโดจีนเปลี่ยนจากอธิปไตยฝรั่งเศสไป ฝรั่งเศสจะคืนอาณาเขตลาว และกัมพูชาให้แก่ไทย 

จอมพล ป. พิบูลสงคราม กล่าวปราศรัยเรียกร้องดินแดนคืน หน้ากระทรวงกลาโหม 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 (ภาพจากหนังสืออนุสรณ์ครบรอบ 100 ปี ฯพณฯ จอมพล ป. พิบูลสงคราม 14 กรกฎาคม 2540)
จอมพล ป. พิบูลสงคราม ปราศรัยแก่บรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ที่มาเรียกร้องดินแดน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)
จอมพล ป. พิบูลสงคราม โบกธงรับบรรดานักศึกษาที่มาเรียกร้องดินแดน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

ประชาชนชาวไทยทั้งชาติได้ให้การสนับสนุนอย่างพร้อมเพรียง กล่าวคือ เมื่อวันที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2483 สภาผู้แทนราษฎรได้ลงมติขอบคุณรัฐบาลที่ได้เสนอข้อตกลงกับฝรั่งเศสทั้ง 3 ข้อ ที่กล่าวข้างต้น

ส่วนบรรดานิสิตนักศึกษา ยุวชน และประชาชนก็พากันเดินขบวนสนับสนุน บ้างก็บริจาคของกินของใช้ให้ทหาร บ้างก็บริจาคทรัพย์สินส่วนตัวเพื่อซื้ออาวุธให้ทหารเป็น ครั้งแรกที่คนไทยรู้จักคําว่า “ถุงของขวัญ” ซึ่งพี่น้องชาวไทยทุกครอบครัวส่งมาให้เป็น “กองภูเขา ๆ” ที่หน้ากระทรวงกลาโหม

อย่างไรก็ตาม ฝรั่งเศสปฏิเสธข้อเสนอทั้ง 3 ข้อโดยสิ้นเชิง ต่อมาในเที่ยงคืนของวันที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2483 กองทหารญี่ปุ่นได้เคลื่อนพลเข้าสู่ดินแดนอินโดจีน และได้มีการสู้รบกับกองทหารฝ่ายฝรั่งเศสแล้ว กองทหารญี่ปุ่นก็เข้าสู่อินโดจีนได้สําเร็จ ฝ่ายรัฐบาลไทยได้พยายามเจรจากับฝรั่งเศสอีกครั้งแต่ได้รับการปฏิเสธเช่นเดิม ในระหว่างที่การเจรจากําลังดําเนินอยู่นั้น การกระทบกระทั่งกันทางชายแดนได้เกิดขึ้นบ้าง ประชาชนชาวไทยต่างได้ให้ความสนับสนุนนโยบายของรัฐบาล

บรรดาครู นักเรียน นักศึกษา ข้าราชการ และประชาชนในจังหวัดพระนครและธนบุรี ร่วมหลายหมื่นคนเดินขบวนแห่เรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส กำลังชุมนุมหน้ากระทรวงกลาโหม วันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2483 (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

ในช่วงบรรยากาศการเรียกร้องนั้น จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง กระทำการปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในการเรียกร้องดินแดนคืน เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม ดังภาพที่ปรากฏข้างต้น

แต่เมื่อการเจรจาไม่สำเร็จผล รัฐบาลไทยได้ประกาศยับยั้งการให้สัตยาบันกติกาสัญญาไม่รุกรานกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2483 เป็นเหตุให้ประเทศไทยจําเป็นต้องประกาศสงครามกับอินโดจีนและฝรั่งเศส เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2484


อ้างอิง: อนุสรณ์ครบรอบ 100 ปี ฯพณฯ จอมพล ป. พิบูลสงคราม 14 กรกฎาคม 2540.  (2540).  กรุงเทพฯ: ป. สัมพันธ์พาณิชย์.

จอมพล ป. นำนศ.ปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในเหตุการณ์เรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส

លទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៣៤ ថ្ងៃចន្ទ 24 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អាស៊ាន.
1 comment so far

64977463_1576730629124185_4868522249524609024_n65301946_1576751409122107_5447216264562868224_n65171261_1576730605790854_4643729506702458880_n65041969_1576730679124180_6533193595690680320_n

_______________________________________________
អានព័ត៌មាន
១. ថៃ​បើក​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន​លើក​ទី​៣៤

%d bloggers like this: