jump to navigation

ខួប​ឆ្នាំ​ទី​៦០ នៃ​ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​២៥០០ ឬ​បុណ្យ​ពាក់​កណ្ដាល​សាសនា ថ្ងៃចន្ទ 15 ខែ​ឧសភា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, វីដេអូ, អំពីស្រុកខ្មែរ.
1 comment so far

ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១៧ នេះ គឺ​មាន​រយៈ​ពេល​៦០​ឆ្នាំ​គត់​ដែល​កាល​ណុះ នគរ​កម្ពុជា​យើង​បាន​រៀប​ចំ​ធ្វើ​ពិធី​បុណ្យ​ដ៏​ធំ​អស្ចារ្យ​មួយ​ក្នុង​នាម​ជា​នគរ​ដែល​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ នោះ​គឺ​​ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​២៥០០ ឬ​បុណ្យ​ពាក់​កណ្ដាល​សាសនា​។ ពិធី​បុណ្យ​នេះ​បាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ រយៈ​ពេល​៧​ថ្ងៃ គឺ​ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ​១៤​កើត ខែ​ពិសាខ រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ​៥​រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​រកា នព្វ​ស័ក ដែល​ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​១២ ដល់​១៨ គ.ស.​១៩៥៧​។

ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​២៥០០ ឬ​បុណ្យ​ពាក់​កណ្ដាល​សាសនា នៅ​នគរ​កម្ពុជា​យើង​កាល​ណុះ គឺ​ជា​ព្រះ​រាជ​ពិធី​របស់​ព្រះ​នគរ ដោយ​មាន​ការ​រៀប​ចំ​ ដោយ​ព្រះ​ភូមិន្ទ​ខ្មែរ (​ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ នរោត្ដម សុរាម្រឹត) និង​សម្ដេច​ព្រះ​​មហា​ក្សត្រិយានី សម្ដេច​ព្រះ​ឧប​យុវរាជ (​ព្រះ​យស​នៃ​ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ កាល​ណុះ​) ព្រម​ទាំង​ការ​ចាត់​ចែង​​យ៉ាង​អស់​ព្រះ​ទ័យ​ពី​សំណាក់​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ​នៃ​យើង​ផង​ដែរ​។ ក្រៅ​ពី​នេះ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​ប្រទេស​ជា​មិត្រ​ដែល​ប្រកាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដូច​នគរ​យើង​ដែរ បាន​អញ្ជើញ​ចូល​រួម​យ៉ាង​ច្រើន​កុះ​ករ​។

ពិធី​ដ៏​អស្ចារ្យ​នោះ​មាន​ការ​រៀប​ចំ​ដង្ហែ​ក្បួន​​ព្រះ​បរម​​សារីរិក​ធាតុ​​ (កកន៖ ព្រះ​បរម​​សារីរិក​ធាតុ​នេះ​​គឺ​ជា​ព្រះរាជទ្រព្យសម្តេច​ព្រះឧបយុវរាជ នរោត្តម សីហនុ ដែល​ជា​តង្វាយនៃ​ពុទ្ធសាសនិកអ្នកលង្កាទ្វីប) នៃ​ព្រះ​សក្យ​មុនី​គោតម​បរម​គ្រូ​​ ដែល​បាន​បញ្ចុះ​ក្នុង​កាញ្ចនុ​កោដ្ឋ​ដ៏​វិចិត្រ ពី​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​ចតុម្មុខ​មង្គល​មក​ប្រារព្ធ​ពិធី​ឯ​​ព្រះ​សក្យ​មុនី​ចេតីយ៍ ដែល​បាន​សាង​សង់​ឡើង​រួច​ជា​ស្រេច​នៅ​ចំ​ខាង​មុខ​នៃ​​ស្ថានីយ៍​រាជា​យស្ម័យ​យាន​ ក្រុង​ភ្នំពេញ​។ គួរ​បញ្ជាក់​ដែរ​ថា ព្រះ​សក្យ​មុនី​ចេតិយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៥ ដោយ​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ ជួន ណាត​ ក្រោម​ព្រះរាជូបត្ថម្ភ នៃ​ព្រះករុណា​ជា​អម្ចាស់ជីវិត (ដោយ​មាន​ប្រាក់​សល់​ច្រើន​ម៉ឺន​ ពី​គ្រា​ហែ​ព្រះ​សារីរិកធាតុ​ជាដើម​ទុន​)។

ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​២៥០០ ឬ​បុណ្យ​ពាក់​កណ្ដាល​សាសនា នៅ​នគរ​កម្ពុជា​យើង​កាល​ពី​៦០​ឆ្នាំ​មុន​នេះ ក្រៅ​អំពី​ការ​ធ្វើ​បុណ្យ​រំឭក​ដល់​ព្រះ​បរម​គ្រូ​នៃ​ប្រជាជាតិ​ខ្មែរ​អ្នក​កាន់​សាសនា​របស់​ព្រះ​អង្គ ក៏​នៅ​មាន​ការ​បញ្ចុះ​ព្រះ​បរម​សារីរិក​ធាតុ​​ដែល​ព្រះ​នគរ​យើង​ទទួល​បាន​ពី​ក្រុង​កណ្ឌី នគរ​សិរី​លង្កា និង​ធ្វើ​ការ​ឆ្លង​ព្រះ​សក្យ​មុនី​ចេតិយ​​នេះ​ផង​ដែរ​។ ក្រៅ​ពី​នេះ សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ ជួន ណាត ព្រះ​អង្គ​ថែម​ទាំង​បាន​និពន្ធ​សៀវភៅ​វិន័យ​មួយ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា បព្វជ្ជូបសម្បទា និង​បាន​បោះ​ពុម្ព​ចែក​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​នេះ​ផង​ទៀត​។ (​កកន៖ សៀវភៅ​នេះ​ទ្រង់​និពន្ធ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៦​)​។

សម្រាប់​ព្រះ​​នគរ​កម្ពុជា​យើង​ រាប់​ចាប់​តាំង​ពី​ប្រជា​រាស្ត្រ​សាមញ្ញ​ជន​រហូត​ដល់​ព្រះ​ចៅ​ផែន​ដី​ គឺ​សុទ្ធ​សឹង​ជា​អ្នក​គោរព​ស្រឡាញ់ និង​ប្រណិប័តន៍​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​យ៉ាង​ស្មោះ​ស្ម័គ្រ ដូច​តួ​យ៉ាង​ព្រះ​រាជ​សង្កថា​នៃ​​ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ (​ដែល​កាល​ណុះ​ទ្រង់​តម្រង់​តំណែង​ជា សម្ដេច​ព្រះ​ឧប​យុវ​រាជ​) ជា​អម្ចាស់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ នៃ​ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​ថា​៖

ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​ខ្ញុំ បាន​ប្រទះ​នឹង​ភ័ព្វ​វាសនា​មួយ​យ៉ាង​ត្រកាល​ឯក​ដោយ​បាន​ទទួល​នូវ​ព្រះ​បរម​សារីរិក​ធាតុ​នេះ​ដោយ​ផ្ទាល់​អំពី​អ្នក​ថែ​រក្សា​នៅ​ក្រុង​កណ្ឌី ប្រទេស​សិរី​លង្កា​។ ដោយ​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​ខ្ញុំ​ជា​បុត្រ​នៃ​កម្ពុជ​រដ្ឋ​ត្រូវ​តែ​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​ខ្ញុំ ចែក​រំលែក​នូវ​ភ័ព្វ​វាសនា​ដ៏​ឧត្ដម​នេះ​ជូន​ជន​រួម​ជាតិ​ទាំង​អស់ ដែល​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​អស់​ពី​ដួង​ហឫទ័យ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​ខ្ញុំ ភ័ព្វ​វាសនា​បែប​នេះ​មាន​មនុស្ស​លោក​តិច​ណាស់​ដែល​បាន​ពើប​ប្រទះ​។

ព្រះ​បរម​សារី​រិកធាតុ​ដ៏​ថ្លៃ​ថ្លា​នេះ​នឹង​ជួយ​ទ្រ​ទ្រង់​ឧបត្ថម្ភ​មាតុ​ប្រទេស​យើង បី​ដូច​ជា​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​វិសុទ្ធិ​គុណ​អនន្ត​ញ្ញាណ​ទ្រង់​ព្រះ​ធរមាន​នៅ​ឡើយ​ដោយ​យើង​នឹង​រឭក​ចំពោះ​ព្រះ​អង្គ ព្រម​ទាំង​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ព្រះ​បរិយ​ត្តិធម៌ និង​ព្រះ​នព្វ​លោកុត្តរធម៌ ដែល​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​ត្រាស់​សម្ដែង​ហើយ​។

ព្រះ​បរម​សារីរិក​ធាតុ​ដែល​បាន​ប្រតិស្ឋាន​នៅ​​ទី​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​និមន្ត​មក​សុំ​ឲ្យ​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​កាន់​មេត្តា​ធម៌​ឲ្យ​ខ្ជាប់​ខ្ជួន ពី​ព្រោះ​ធម៌​នេះ​ជា​ធម៌​របស់​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ ព្រះ​អង្គ​បាន​ឃើញ​នូវ​ផ្លូវ​ទៅ​កាន់​សេចក្ដី​ចម្រើន និង​សេចក្ដី​សុខ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្ហាញ​ពី​មាគ៌ា​នេះ​ឲ្យ​យើង​​ដើរ​តាម​ទាំង​អស់​គ្នា​៕​៚​

ព្រះ​រាជ​សង្កថា ថ្ងៃ​ទី​១២ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៥៧

នរោត្ដម សីហនុ

ព្រះបរមសារីរិកធាតុនៃព្រះសក្យ​មុនីគោតម ក្នុងកាញ្ចនុកោដ្ឋនេះ ជាព្រះរាជទ្រព្យសម្តេច​ព្រះឧបយុវរាជ នរោត្តម សីហនុ ដែល​ជា​តង្វាយនៃ​ពុទ្ធសាសនិកអ្នកលង្កាទ្វីប។ គ្រានោះ​ទ្រង់ប្រគេនផ្ទាល់ព្រះហស្ថសម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត សង្ឃនាយកគណៈ​មហានិកាយ លើព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ ដើម្បីតម្កល់លើយានបុស្បុក ដង្ហែទៅកាន់​សក្យ​មុនីចេតិយ​។ (រូបថតថ្ងៃទី ១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧) – រូប៖ ស្រុក​ស្រែសម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត សង្ឃនាយកគណៈ​មហានិកាយ បានតម្កល់​ព្រះបរមសារីរិកធាតុលើព្រះរាជរថបុស្បុក ហើយក្បួនហែជាមហោឡារិក ក៏ចេញពីមុខ​ព្រះបរមរាជវាំង កាត់តាមវិថីនានាក្នុងរាជធានី រហូត​ដល់ព្រះសក្យ​មុនីចេតិយ ដែល​មាន​រោងពិធីសុទ្ធតែជាអាគារឆើតៗ សណ្ឋានដូចព្រះវិហារល្អៗ គួរឲ្យ​កើតសទ្ធា និងសេចក្តី​ជ្រះថ្លា រំភើបក្នុងហឫទ័យនៃទស្សនិកជន។ (រូបថតថ្ងៃទី ១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧) – រូប៖ ស្រុក​ស្រែក្បួន​ដង្ហែ​របស់​ដំរី
ក្បួន​ដង្ហែ​មក​ដល់​ព្រះ​សក្យ​មុនី​ចេតិយ៍​ព្រះ​សក្យ​មុនី​ចេតិយ៍​​នា​ថ្ងៃ​បុណ្យ
ប្រជា​រាស្ត្រ​ខ្មែរ​មក​ធ្វើ​បុណ្យនៅថ្ងៃបង្ហើយនៃព្រះរាជពិធីបុណ្យ, ឯកឧត្តមមហាមន្រ្តី ញ៉ឹក នូ បានរំកិលលើក​ព្រះ​កាញ្ចនុកោដ្ឋព្រះបរមសារីរិកធាតុពីបុស្បុក​វិចិត្រ ប្រគេនមកសម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត​។ សម្តេចទទួលទ្រចុះបាន ១កាំជណ្តើរ បានថ្វាយព្រះកាញ្ចនុកោដ្ឋនោះមក ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេច ព្រះនរោត្តម សុរាម្រឹត​។ ព្រះភូមិន្ទទ្រង់ទ្រស្ទួយចុះមក យាង​ដល់​ព្រះសក្យ​មុនីចេតីយ៍ ទើបព្រះនរបតី​ប្រគល់ទៅសម្តេចព្រះឧបយុវរាជ ព្រះនរោត្តម សីហនុ​។ សម្តេចព្រះឧបយុវរាជ ទ្រង់ទ្រ​ឡើងតាមព្រះអឌ្ឍចន្ទ (ជណ្តើរ) ដ៏ខ្ពស់ ទៅតម្កល់​ជាស្ថាពរ​ព្ធដ៏ព្រះទែន​ក្នុងកំពូលនៃ​ព្រះសក្យ​មុនីចេតិយ។ (រូបថតថ្ងៃទី ១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៧) – រូប៖ ស្រុក​ស្រែ

_______________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. អំពី​ព្រះ​សក្យ​មុនី​ចេតិយ នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ

ខួប​ឆ្នាំ​ទី​១១១ បរម​រាជាភិសេក ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​​សម្ដេច​ព្រះ​សិរីសុវត្ថិ ចម​ចក្រ​ពង្ស ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 27 ខែ​មេសា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បុគ្គល​សំខាន់, ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment

ថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែមេសា គ.ស.២០១៧ នេះ មានរយៈពេល១១១ឆ្នាំគត់ នូវព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀតសម្រាប់ព្រះនគរខ្មែរ នោះគឺព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកជាផ្លូវការ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសិរីសុវត្ថិ ជាផ្លូវការ។ ព្រះរាជពិធីនេះប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល៦ថ្ងៃ គឺចាប់ពីថ្ងៃចន្ទ ១៥កើត រហូតដល់ថ្ងៃសៅរ៍ ៥រោច ខែពិសាខ ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ១២៦៧ ពុទ្ធសករាជ២៤៤៩ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២៣ ដល់២៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩០៦។

ព្រះរាជពិធីកាលពី១១០ឆ្នាំមុននោះ ទំនងជាព្រះរាជពិធីធំជាប្រវត្តិសាស្ត្របន្ទាប់ពីព្រះនគរបានសុខសាន្តត្រាន នឹងត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងសមព្រះកិត្តិយសតាមបែបផែនបូរាណខត្តិយរាជបវេណីល្អឥតខ្ចោះ ទាំងតាមទំនៀមព្រាហ្មណ៍បុរាណ និងពុទ្ធសាសនា។

តាមសៀវភៅកំណត់ហេតុនៃព្រះរាជពិធីបានឲ្យដឹងថា នៅថ្ងៃចន្ទ ទី២៣ ខែមេសា ដែលជាថ្ងៃទី១ នៃព្រះរាជពិធីនេះ នៅឯព្រះប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ មានចាត់ពិធីសក្ការៈទេវរូបធំតូចដោយព្រាហ្មណ៍ព្រះរាជគ្រូជាប្រមុខ។ បណ្ដាសេនាបតី និងខ្ញុំរាជការថ្នាក់ខ្ពស់ បានចូលទៅដាក់តាំងតុបូជាពេញមហាប្រាសាទ។ ឯនៅតាមលំនៅដ្ឋានប្រជាជន ខ្ញុំរាជការ និងហាងលក់ដូរវិញ ក៏មានការតុបតែងប្រដាប់ប្រដាចងទង់ ដាក់គោមបំភ្លឺយ៉ាងចិញ្ចាចទូទាំងព្រះនគរ។

នាថ្ងៃទី២ នៃព្រះរាជពិធីព្រះករុណា ព្រះបាទសិរីសុវត្ថិ ស្ដេចយាងចេញមកសក្ការទេវរូប ដោយមានសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជាគណាធិបតី គណៈមហានិកាយ រួមផង ស្ដេចយាងអុជទៀនជ័យ នៅក្នុងបរិវេណ ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យផង។

ព្រះរាជពិធីបានប្រព្រឹត្តិទៅរហូតដល់ថ្ងៃទី៥ គឺជាថ្ងៃធំ ដែលត្រូវនឹងថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩០៦។ ព្រះរាជពិធីចូលតាំងពីព្រឹកព្រលឹម ដោយមានតំណាងរដ្ឋាភិបាលបារាំងសែស រ៉េស៊ីដង់ស៊ុបបេរីយើ ព្រមទាំងព្រះរាជវង្សានុវង្ស សេនាបតី ខ្ញុំរាជការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់បានមកប្រជុំគ្នាឯព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ។ បន្ទាប់ពីក្រុមរាជគ្រូអានប្រកាសអញ្ជើញស្ដេចឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិហើយ ទ្រង់ក៏បានឡើងទៅគង់នៅលើបល្ល័ង្ករត្ន ក្រោមព្រះមហាស្វេតច្ឆត្រ៩ជាន់ ដោយមានព្រះរាជពិធីប្រកាសព្រះសុវណ្ណប័ដ និងថ្វាយគ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភ័ណ្ឌ រួចទ្រង់មានព្រះបឋមបរមរាជឱង្ការ សូរេចព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកជាផ្លូវការ។

ព្រះករុណា ព្រះសិរីសុវត្ថិ ព្រះអង្គមានព្រះបរមនាមក្នុងរាជ្យថា៖ «ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះសិរីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស ហរិរក្សបរមិន្ទ្រ ភូវន័យក្រៃកែវហ្វា សុលាល័យ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី»។

ស្ដេចឡើងប្រថាប់លើព្រះមហាបល្ល័ង្ក ក្នុងថ្ងៃបរមរាជាភិសេក
ព្រះរាជពិធីដង្ហែព្រះមហាក្សត្រិយ៍អង្គថ្មីជុំវិញព្រះនគរ

នៅថ្ងៃទី៦ ដែលជាថ្ងៃបញ្ចប់នៃព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេក ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា គ.ស.១៩០៦ ដែលជាថ្ងៃសៅរ៍ នោះ គឺជាថ្ងៃព្រះរាជពិធីប្រទក្សិណព្រះនគរដង្ហែព្រះមហាក្សត្រិយ៍អង្គថ្មី តាមបុរាណរាជបវេណី។

ព្រះរាជពិធីចូលតាំងពីម៉ោង៧ព្រឹក ស្ដេចយាងចេញពីព្រះមហារាជវាំងទ្រង់គ្រឿងតែងព្រះអង្គសម្រាប់ថ្ងៃសៅរ៍។ ទ្រង់មហាមកុដ ស្ដេចឡើងប្រថាប់លើព្រះសលៀង រួចកាំភ្លើងធំបាញ់គំនាប់២១ណាត់ ព្រះរាជពិធីបានចាប់ផ្ដើម។ នៅក្នុងពេលដង្ហែព្រះអង្គក៏បានបាចផ្កាថ្កុលមាសថ្កុលប្រាក់ផងដែរ។ បន្ទាប់ពីក្បួនដង្ហែបានមកដល់ព្រះពន្លាឯស្ពាននាគ មានព្រាហ្មណ៍ប្រារព្ធពិធីថ្វាយទឹកព្រះមន្តរួចរាល់រួច ព្រះអង្គបានយាងទៅប្រថាប់ឯរថព្រះទីន័ងសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ប្រដាប់បល្ល័ង្ក៣ជាន់ ដោយមានគ្រឿងប្រដាប់យ៉ាងវិចិត្រ និងមានដំបូល ព្រមកំពូលហៅថាព្រះមហាមកុដបេញ្ចកុដ។ ព្រះទីន័ងនេះមានបរដោយសេះ៦ក្បាល និងសារថី២រូប។

ក្បួនបានបន្តរហូតដល់សង្កាត់កាតូលិក ដែលមានព្រះពន្លា ព្រាហ្មណ៍ប្រារព្ធពិធីដូចគ្រាមុន។ រួចហើយទ្រង់បានផ្លាស់ព្រះមហាមកុដជាព្រះមហាមាលា រួចស្ដេចឡើងជិះសេះព្រះទីន័ង រហូតដល់ការិយាល័យរ៉េស៊ីដង់។ បន្ទាប់មកក្រុមព្រាហ្មណ៍ក៏បានធ្វើពិធីដូចគ្រាមុនរួចរាល់ហើយ ភ្នាក់ងាររាជវាំងបាននាំយកព្រះមាលាថ្មី (ព្រះមាលាទ្រង់ប្រពាស) ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរ។ ព្រះអង្គទ្រង់ស្ដេចឡើងជិះដំរីព្រះទីន័ង កម្ពស់៣ម៉ែត្រ៤០ ប្រដាប់ដោយគ្រឿងមាស។ ទ្រង់ប្រថាប់លើព្រះបល្ល័ង្កសយ្យាប្រដាប់ដែលមានឆ្លាក់ចម្លាក់ព័ណ៌មានយ៉ាងវិចិត្រ។ នៅពេលក្បួនព្រះទីន័ងដង្ហែមកដល់ព្រះបរមរាជវាំងវិញ កាំភ្លើងធំបាញ់គំនាប់២១ណាត់ជាលើកទី២។ នៅពេលថ្ងៃត្រង់នោះដែរ ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់លៀងអាហារដល់ភ្ញៀវធំតូចដែលបានចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធី។

ចប់សូរេចព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកព្រះករុណាព្រះសិរីសុវត្ថិ តែត្រឹមនេះ។

ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសិរីសុវត្ថិ ព្រះអង្គបានឡើងស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបរមជេដ្ឋាធិរាជ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម បរមរាមាទេវាវតារ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានយាងសោយព្រះទិវង្គតកាលពីឆ្នាំ១៩០៤ មកម្ល៉េះ រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩០៦ នោះ ទើបព្រះរាជពិធីអភិសេកជាផ្លូវការបានប្រារព្ធឡើង៕៚

_________________________________________
អានផងដែរ៖
១. គ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភ័ណ្ឌ
២. ទំនៀម «ព្រះសុវណ្ណប័ដ» នៅក្នុងក្រុងកម្ពុជា និងសៀម
៣. ខួបឆ្នាំទី៦០ ព្រះរាជពិធីសុខាភិសេក ព្រះករុណា ព្រះសុរាម្រិត និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី
៤. ព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះសុគន្ធវារី នាឱកាសបរមរាជាភិសេក
៥. កាសអនុស្សាវរីយ៍បុណ្យរាជាភិសេកហ្លួងសិរីសុវត្ថិ
៦. ទំនៀមពិធីប្រទក្សិណព្រះនគរ ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេក
៧. អំពីក្បួនហែប្រទក្សិណព្រះនគរ ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេកព្រះករុណា ព្រះសិរីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស

វត្ត​ព្រះ​កែវ​ក្រុង​ទេព និង​ទំនាក់​ទំនង​នគរ​ខ្មែរ ថ្ងៃចន្ទ 27 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, ภาษาไทย.
3 comments

ប្រសិនបើយើងមិននិយាយដល់រឿងព្រះកែវមរកតនោះទេ វត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម ឬវត្តព្រះកែវ ឯក្រុងទេពមហានគរ (បាងកក) ក៏នៅមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងនគរខ្មែរយើង យ៉ាងហោចណាស់នូវព្រឹត្តិការណ៍ចំនួនពីរធំៗដែរ។

ដូចដែលយើងបានដឹងស្រាប់ កាលពីគ្រាដែលព្រះនគរយើងធ្លាក់ដុនដាបរហូតស្ទើរផុតរលត់ពីផែនទីលោក និងធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រាពីនគរជិតខាង មានយួន និងសៀមនោះ បណ្ដាលអ្នកមុខអ្នកការខ្មែរមួយចំនួន រហូតដល់ទៅរាជវង្សានុវង្សត្រូវសៀមកៀងគរទៅស្រុកខ្លួន ព្រមទាំងទទួលបានការទំនុកបម្រុងពីព្រះចៅក្រុងសៀមក្នុងនាមជារដ្ឋអារក្ខា។

តាមព្រះរាជប្រវត្តិសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជទី១នៃក្រុងកម្ពុជាយើង ព្រះនាម និល ទៀង បន្ទាប់ពីត្រូវបានកៀរយកទៅនៅស្រុកសៀមតាំងតែពីព្រះជន្មបាន៨ឆ្នាំនោះ ព្រះអង្គត្រូវបានទទួលការទំនុកបម្រុងរៀនសូត្រ និងបានបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាតាមទំនៀម តាំងពីសាមណេរភាព នៅនគរថៃនេះឯង។ រហូតដល់ព្រះជន្មបាន២១វស្សា គឺក្នុងឆ្នាំរោង ព.ស.២៣៨៨ គ.ស.១៨៤៤ ព្រះអង្គត្រូវបានព្រះចៅក្រុងសៀម ព្រះបាទសម្ដេចព្រះន័ងក្លៅចៅយូហួ ឬរាមាទី៣ ទ្រង់ព្រះរាជានុញ្ញាតឲ្យព្រះអង្គ ចូលបំពេញឧបសម្បទា ក្នុងនាគខ្នានព្រះរាជទ្រព្យ នៅវត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម នេះឯងផង។

ព្រឹត្តិការណ៍ទី២នោះគឺវត្តមាននៃកូនប្រាសាទនគរវត្តនៅក្នុងបរិវេណនៃវត្ត។ នៅគ.ស.១៨៦០ ស្ដេចសៀម ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចមក្លៅចៅយូហួ ឬរាមាទី៤ បានបញ្ជាឲ្យមានការសាងសង់រូបចម្លងប្រាសាទនគរវត្តដើម្បីយកមកដាក់តាំងនៅក្នុងបរិវេណនៃវត្ត ក្រោយពីការប៉ុនប៉ងរបស់ព្រះអង្គក្នុងការរុះរើប្រាសាទខ្មែរយកទៅស្រុកថៃត្រូវបានបរាជ័យនោះ (អានប្រកាស៖ អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” – តចប់)។ បច្ចុប្បន្នរូបចម្លងនៃប្រាសាទនគរវត្តនេះស្ថិតក្នុងបរិវេណផ្នែកខាងឆ្វេងនៃព្រះឧបោសថ៕

ប្រាសាទនគរវត្តចម្លង តាំងក្នុងបរិវេណវត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាមទិដ្ឋភាពខាងក្នុងព្រះឧបោសថ

_____________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. អំពីវត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម ឬវត្តព្រះកែវនៃនគរថៃ
២. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” – តចប់
៣. និល ទៀង៖ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទី១ នៃក្រុងកម្ពុជា

អត្ថបទ​ប្រែ​៖ នៅ​ពី​ក្រោយ​ ព្រះ​រាជ​តម្រាស់ រាមា​ទី​៤ រឿង​ការ​បាត់​បង់​ប្រទេស​ខ្មែរ “ខ្ញុំ​សូម​ប្រាប់​លោក​​ដោយ​ក្ដី​ឈឺ​ចាប់​បំផុត” – ត​ចប់ ថ្ងៃអាទិត្យ 5 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย, Français.
9 comments

កកន៖ កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៧ កន្លងទៅនេះ ខ្ញុំបានដាក់ប្រកាសប្រែមួយដែលមានចំណងជើងថា នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” ភាគទី១ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំសូមបន្តអត្ថបទនេះ នូវភាគទី២ ជាភាគបញ្ចប់ដើម្បីទុកជូនជាឯកសារស្វែងយល់ដូចតទៅនេះ៖

ស្ថានការណ៍ដ៏អាក្រក់នេះ រាប់ជាវិបត្តិដែលព្រះព្រះចមក្លៅ (រាមាទី៤) ទ្រង់ទោមនស្សសោកសៅព្រះរាជហឫទ័យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ដោយសារមិនធ្លាប់មានប្រទេសមហាអំណាចណាហ៊ានប្រឆាំងនឹងព្រះរាជអំណាចរហូតដល់ថ្នាក់នេះ។ ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ថាការកាត់បន្ថយសិទ្ធិជាម្ចាស់អធិរាជរបស់ព្រះអង្គនោះ គឺជាការអាប់ឱនដល់ព្រះបរមតេជានុភាពរបស់បុព្វមហាក្សត្រិយាធិរាជម្ចាស់នៃបឋមវង្សចក្រី ក៏ដូចជារបស់ព្រះបរមរាជបុព្វបុរសគ្រប់រជ្ជកាល។ នៅខណៈដែលព្រះអង្គទ្រង់ឈ្វេងយល់ពីភាពមិនអាចជំទាស់នឹងព្រះរាជវិនិច្ឆ័យរបស់ព្រះចៅណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ បាននោះ ព្រះអង្គបានមើលឃើញពីការបាត់បង់ព្រះរាជអាណាចខេត្តនានាជាទីស្រឡាញ់បំផុតដែលនឹងមិនមានថ្ងៃវិលវិញបាន។

នៅគ.ស.១៨៦០ នេះ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឲ្យរើប្រាសាទខ្មែរចំនួនពីរយកមកទុកនៅក្នុងក្រុងទេព ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍។ ទ្រង់កំណត់ឲ្យរើយកមកទុកឯភ្នំមហាសួគ៌មួយប្រាសាទ និងឯវត្តបទុមវ័នមួយប្រាសាទទៀត។ ព្រះអង្គបានជ្រើសយកប្រាសាទតាព្រហ្មដ៏ស្រស់ស្អាតជាប្រាសាទទី១ (ឯកលក្ខណៈរបស់ប្រាសាទមានដើមស្ពង់ធំមួយដុះចាក់ឫសទៅតាមកំពែងនានា-កំណត់អ្នកនិពន្ធ) តែបែរជាមិនបានសម្រេច ដោយមានអាភេទជាកងទ័ពខ្មែរបូរាណចេញមកពីព្រៃសម្លាប់ខុនណាងដែលទទួលខុសត្រូវការងារបាត់បង់ជីវិតទៅ ទើបព្រះអង្គបញ្ជាឲ្យបញ្ឈប់ផែនការទាំងអស់ ទើបទ្រង់បញ្ជាឲ្យចម្លងប្រាសាទនគរវត្តខ្នាតតូចមួយជំនួសវិញ ដោយយកមកដាក់ក្នុងបរិវេណវត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម ដូចដែលឃើញមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ

(ឆ្វេង) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីព្រះចៅសិរីសុវត្ថិទ្រង់ទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងអធិកអធមនៅឯប៉ារីស (គ.ស.១៩០៦), (ស្ដាំ) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីព្រះចៅសិរីសុវត្ថិនាំក្រុមនាដកខ្មែរសម្ដែងឯក្រុងម៉ារសីល៍

នៅគ.ស.២០០០ អ្នកនិពន្ធមានឱកាសទៅទស្សនកិច្ចពិព័រណ៍សារព័ត៌មានបូរាណឯក្រុងប៉ារីស និងបានរកឃើញភ័ស្តុតាងបន្ថែមចំនួន៤-៥ ទាក់ទងនឹងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរផ្នែកខាងក្នុង នារជ្ជកាលរាមាទី៥ និងរឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹងព្រះរាជទស្សនកិច្ចរបស់ព្រះចៅសិរីសុវត្ថិស្ដេចយាងមកក្រុងប៉ារីសដើម្បីចរចាទទួលយកដែនដីពីស្យាមវិញ ដែលរាប់ថាជាការបាត់បង់ជាផ្លូវការរៀងរហូត ទើបបាននាំមកចុះផ្សាយនៅទីនេះបន្ថែមដើម្បីឲ្យសាច់រឿងពេញបរិបូរណ៍។

(ឆ្វេង) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីព្រះចៅសិរីសុវត្ថិស្ដេចបំពេញព្រះរាជទស្សនកិច្ចប្រទេសបារាំងសែសដើម្បីចរចាទទួលយកដែនដីខ្មែរត្រឡប់មកវិញ (គ.ស.១៩០៦), (ស្ដាំ) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីការប្រគល់ដែនដីខ្មែរផ្នែកខាងក្នុង សម័យរាមាទី៥ (គ.ស.១៩០៧)

ព្រះចុលចមក្លៅ ទ្រង់មានព្រះរាជវិនិច្ឆ័យក្នុងការគ្រប់គ្រងអធិបតេយ្យលើខេត្តខណ្ឌសីមាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងរជ្ជកាលបន្តមក។ នៅពេលកើតវិបត្តិ រ.ស.១១២ នោះ ចាំបាច់ត្រូវលះបង់ដែនដីផ្នែកខាងស្ដាំរបស់ទន្លេមេគង្គជាថ្មីទៀត ដោយបារាំងសែសបានវាយយកចន្ទបុរីជាថ្នូរ តែក្រោយពីចាកចេញទៅបែរជាទៅវាយយកស្រុកត្រាតជំនួសវិញ។

ស្រុកត្រាតនេះ បារាំងសែសយល់ថាពលរដ្ឋជាប្រជាជនខ្មែរ តែក្រោយមកពេលដឹងថាសុទ្ធជាថៃនោះ ក៏ព្យាយាមរកវិធីផ្លាស់ប្ដូរដែនដីជំនួសវិញ។

គង់ចាំបានថាតាំងតែពីរជ្ជកាលទី១ ក្សត្រិយ៍ខ្មែរបានថ្វាយស្រុកបាត់ដំបង (កកន៖ ថៃហៅព្រះដំបង) សៀមរាប (កកន៖ ថៃហៅសៀមរាដ្ឋ ប្រែថាដែនដីរបស់សៀម) ជាកម្មសិទ្ធិដាច់ខាតរបស់ថៃ និងរាប់ថាជាអភិសិទ្ធិពេញច្បាប់ដែលគ្រប់គ្នាទទួលស្គាល់។ នៅចន្លោះពេលនោះបារាំងសេសកំពុងធ្វើផែនការសាងផ្លូវរថភ្លើងព្រៃនគរ-ហាណូយ វិធីដែលអាចកាត់បន្ថយថវិកាបានច្រើនបំផុតនោះគឺការកសាងដោយឆ្លងកាត់បាត់ដំបង និងផ្នែកខាងស្ដាំនៃទន្លេមេគង្គ ហេតុដូចនេះហើយទើបសំឡឹងមើលឃើញដែនដីខ្មែរផ្នែកខាងក្នុងរបស់សៀមយ៉ាងល្អិតល្អន់បំផុត។

បញ្ហា “សិទ្ធិសភាពក្រៅអាណាខេត្ត” ជាប្រធានបទនយោបាយដែលនាំមកនូវភាពលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង និងការកាត់ក្ដីតាមច្បាប់របស់ថៃ សោយសិទ្ធិសញ្ញាច្បាប់គ.ស.១៨៥៦ កំណត់ថា ជនបារាំងសេសស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កុងស៊ុលបារាំងសែសប្រចាំក្រុងបាងកក ដែលជាអំណាចមិនស្របច្បាប់ជ្រៀតជ្រែងការងារផ្ទៃក្នុងរបស់សៀម។ សិទ្ធិនេះឈានទៅដល់ការគ្រប់គ្រងប្រជាជនប្រភេទឯទៀតៗ ដែលអះអាងខ្លួនថាស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងសែសដែរ ជាហេតុបង្កឲ្យមានការមិនអនុវត្តតាមច្បាប់ទម្លាប់នានារបស់ថៃ។ មនុស្សអស់ទាំងនោះមានតាំងពីពួកចិនមិនពីកូសាំងស៊ីន, ពួកក្បត់ជនជាតិខ្មែរ រហូតដល់ទៅជនជាតិយួនកាន់សាសនាគ្រឹស្ត ដែលគេចពីក្ដៅមកពឹងត្រជាក់ ។ល។ និង។ល។ សាងជម្លោះនានាប្រការរវាងរដ្ឋការថៃ និងបារាំងសែស។

នៅគ.ស.១៩០៦ ប្រធានគណៈកម្មការព្រំដែនសញ្ជាតិបារាំងសែសឃើញឱកាសល្អ ទើបស្នើឲ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរខេត្តត្រាត និងផ្នែកខាងឆ្វេងជាមួយខេត្តបាត់ដំបង, សៀមរាប និងសេរីសោភ័ណ ហើយនឹងលុបចោលសិទ្ធិសភាពក្រៅអាណាខេត្តឲ្យថៃ។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាផ្នែកនយោបាយ, សេដ្ឋកិច្ច នានាដែលសៀមបានជួបប្រទះមកនោះ និងដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាកង្វល់ផ្សេងទៀតនោះ ព្រះចុលចមក្លៅ ទ្រង់កាត់ព្រះទ័យលើកដែនដីខ្មែរចំណែកចុងក្រោយ ដែលជាខេត្តប្រទេសរាជដែលសៀមស្រឡាញ់ជាទីបំផុត ឲ្យទៅខ្មែរក្នុងអាណាព្យាបាលរបស់ថៃបន្តទៅ

ប្រវត្តិការណ៍ដ៏ធំអស្ចារ្យរបស់ខ្មែរនៅក្នុងយុគចក្រពត្តិនិយម គឺការដែលប្រមុខសំខាន់ “អង្គទី២” ពីបូព៌ាឆ្ងាយស្ដេចយាងបំពេញព្រះរាជទស្សនកិច្ចបារាំងសែស នាគ.ស.១៩០៦ មុនការដែលព្រះចុលចមក្លៅ ស្ដេចនឹងបំពេញព្រះរាជទស្សនកិច្ចទ្វីបអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ១៩០៧។ រដ្ឋការបារាំងសែសបានទូលអញ្ជើញព្រះចៅសិរីសុវត្ថិប្រមុខខ្មែរឲ្យស្ដេចយាងទៅបារាំងសែសជាផ្លូវការ ដើម្បីពិភាក្សាបញ្ហារាជការ និងត្រៀមទទួលត្រឡប់មកវិញទឹកដីខ្មែរប៉ែកខាងក្នុងពីសៀមវិញ ដែលបារាំងសែសចង់ឲ្យកើតឡើងមុនពេលដែលរជ្ជកាលទី៥ ស្ដេចយាងចេញពីប្រទេសសៀម។

ព្រះចៅសិរីសុវត្ថិទ្រង់ទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្ដៅក្នុងឋានៈ “ព្រះចៅផែនដីធំរបស់ព្រះរាជអាណាចក្រសំខាន់នៃបូព៌ាទិស”។ ប្រជាជនប៉ារីសមានការអបអរជាមួយនឹងការផ្សព្ធផ្សាយវប្បធម៌ខ្មែរដ៏អស្ចារ្យដែលជាអច្ឆរិយវត្ថុមួយក្នុងចំណោម៧យ៉ាងមោទន។

ខ្មែរបានឆ្លងកាត់វិបត្តិនានាយ៉ាងច្រើនពីការគ្រប់គ្រងរបស់មហាអំណាចដទៃទៀត ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងពីខ្មែរគ្នាឯងក្នុងយុគខ្មែរក្រហម។ អធិរាជរបស់ព្រះចៅផែនដីសៀមលើប្រទេសរាជក្នុងភូមិភាគនេះប្រដូច “ឪពុកគ្រប់គ្រងកូន” រាប់ជាភ័ស្ដុតាងសំខាន់នៃស្ថានការណ៍នៅពីក្រោយនយោបាយក្នុងរបបសម្បូរណាញាសិទ្ធិរាជ្យ ក្នុងសម័យរាមាទី៤ និងទី៥ ដែលគួរជាទីស្វែងយល់៕

ឯកសារយោង៖

១. ពេញស្រី ដុក (เพ็ญศรี ดุ๊ก.) ការបរទេសជាមួយនឹងឯករាជ្យ និងអធិបតេយ្យរបស់ថៃ, បាងកក រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ព.ស.២៥៤២
២. រួមរឿងទាក់ទងជាមួយយួន និងខ្មែរក្នុងសម័យរតនកោសិន្ទ្រ, សៀវភៅរំឭកបុណ្យឈាបនកិច្ចសពលោកឃោសិត វេជ្ជាជីរៈ ខែមេសា ព.ស.២៥០៧
៣. សៀរភៅ A Travers Le Monde គ.ស.១៩០៧ រឿងសិទ្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម៖ ចុឡាលង្ករណ៍ និងសិរីសុវត្ថិ និងសារព័ត៌មាន Le Petit Journal ចុះថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា និង ១ កក្កដា គ.ស.១៩០៦

_____________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง”
២. រឿងរ៉ាវបាត់ដំបងក្នុងទស្សនៈសៀម
៣. សាវតារត្រកូល «អភ័យវង្ស»
៤. ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សែនចុកចាប់៖ ព្រះរាជក្រឹត្យចាត់តាំងក្រុងព្រះដំបង ខេត្តព្រះដំបង គ.ស.១៩៤២
៥. ព្រះអង្គ អេង
៦. ស្រមោលទំនាក់ទំនងថៃ-ខ្មែរ
៧. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត”
៨. ១១០ឆ្នាំនៃព្រះរាជទស្សនកិច្ចព្រះចៅផែនដីខ្មែរលើទឹកដីបារាំង
៩. គ្រាមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ
១០. វត្តព្រះកែវក្រុងទេព និងទំនាក់ទំនងនគរខ្មែរ

ខួប​ឆ្នាំ​ទី​៦១ ព្រះ​រាជ​ពិធី​សុខាភិសេក ព្រះ​ករុណា ព្រះ​សុរាម្រិត និង​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយានី ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 2 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បុគ្គល​សំខាន់, ប្រវត្តិសាស្ត្រ.
add a comment

ថ្ងៃពុធ ទី២ ខែមីនា គ.ស.២០១៧ នេះ មានរយៈពេល៦១ឆ្នាំគត់ នូវព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយសម្រាប់ព្រះនគរខ្មែរ នោះគឺ ព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកជាផ្លូវការព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះនរោត្ដម សុរាម្រឹត ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី ព្រះស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ នារីរ័ត្ន សិរីវឌ្ឍនា ជាអម្ចាស់។ ព្រះរាជពិធីនេះប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល៨ថ្ងៃ គឺចាប់តាំងពីថ្ងៃសុក្រ ៦រោច ដល់ថ្ងៃសុក្រ ១៣រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំមមែ សប្ដស័ក ព.ស.២៤៩៩ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២ ដល់ថ្ងៃទី៩ ខែមីនា គ.ស.១៩៥៦។

ព្រះរាជពិធីកាលពី៦០ឆ្នាំមុននេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងសមព្រះកិត្តិយសតាមបែបផែនបុរាណខត្តិយរាជបវេណី តាមទំនៀមព្រាហ្មណ៍បុរាណ និងពុទ្ធសាសនា។ ព្រះរាជពិធីចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី១ ដោយពិធីព្រាហ្មណ៍ និងនៅថ្ងៃទី២ បណ្ដាខ្ញុំព្រះរាជការ ជំទាវ ខុនណាង តូចធំ ចូលថ្វាយព្រះពរ ទ្រង់ព្រះពស្រ្តពេញយស នាព្រះបរមរាជវាំង។ នៅថ្ងៃ៣ ព្រះសង្ឃចំនួន៦២អង្គ ប្រារព្ធព្រះរាជពិធីតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា ថ្វាយដើម្បីជាសិរីមង្គល ដល់ព្រះករុណា និងព្រះនគរ។ នៅថ្ងៃទី៤ នៃព្រះរាជពិធី ព្រះអង្គទាំងទ្វេបានចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះសុគន្ធោទកនាខាងមុខព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ នៃព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខ ដើម្បីប្រកបព្រះរាជពិធីផ្សេងៗទៀត។

ព្រះរាជពិធីអភិសេកនាឆ្នាំ១៩៥៦ នោះស្របគ្នានឹងព្រះរាជពិធីឆ្លងខួប៥ជុំ ចម្រើនព្រះជន្មព្រះអង្គ គម្រប់៦០ព្រះវស្សា សុខាភិសេក នាថ្ងៃអង្គារ ១០រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំមមែ សប្តស័ក ព.ស.២៤៩៩ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៦ ខែមីនា ព្រះរាជពិធីអភិសេកផ្លូវការប្រារព្ធឡើង នាព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ ព្រះករុណា ជាអម្ចាស់ទ្រង់ព្រះពស្ត្រពេញយស គង់លើព្រះមហាបល្ល័ង្គ ក្រោមព្រះមហាស្វេតច្ឆត្រ៩ជាន់។ សម្ដេចចៅហ្វាវាំងប្រកាសថ្វាយព្រះបរមនាម និងព្រះសុវណ្ណប័ដ បន្ទាប់មកព្រះរាជបុត្រថ្វាយគ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភ័ណ្ឌ

ព្រះចៅផែនដីទ្រង់ សូរសីហនាទព្រះបឋមបរមរាជឱង្ការ ក្នុងចំណោមបណ្ដាព្រះរាជវង្សានុវង្ស ខ្ញុំព្រះរាជការ ជំទាវខុនណាង ព្រមទាំងភ្ញៀវអន្តរជាតិជាច្រើនរូបដែលបានចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធីនាថ្ងៃនោះ។ ដោយឡែកសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានីវិញ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះពស្ត្រពេញយស ទ្រង់គង់លើព្រះបល្ល័ង្កព្រះមហាបុស្បុក ខាងក្រោយព្រះមហាស្វេតច្ឆត្រ ចប់ស្រេចព្រះរាជពិធីអភិសេកព្រះចៅផែនដី និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានីខ្មែរ។

នៅថ្ងៃនោះដែរ ព្រះរាជពិធីប្រទក្សិណព្រះនគរ ដង្ហែព្រះចៅផែនដីថ្មី ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សុរាម្រឹត និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី ព្រះស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ នារីរ័ត្ន សិរីវឌ្ឍនា ជាអម្ចាស់ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតាមដងវិថីនានាជុំវិញ ព្រះរាជធានី ដើម្បីអាណាប្រជារាស្ត្ររបស់ទ្រង់បានឃើញព្រះរាជបារមី និងចូលរួមថ្វាយព្រះពរម្ចាស់ផែនដីនៃខ្លួនផងដែរ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ក៏មានព្រះរាជពិធីដង្ហែក្បួនព្យុហយាត្រានានា ដើម្បីសាទរឆ្លងព្រះរាជពិធីអភិសេកផងដែរ។

ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្ដម សុរាម្រិត ព្រះអង្គបានឡើងស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះរាជបុត្រ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សីហនុ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យសម្បត្តិថ្វាយព្រះបិតាកាលពីឆ្នាំ១៩៥៥ មកម្ល៉េះ រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៥៦ នោះ ទើបព្រះរាជពិធីអភិសេកជាផ្លូវការបានប្រារព្ធឡើង៕៚

ព្រះរាជពិធីស្រង់ព្រះសុគន្ធវារី
ពិធីអភិសេកព្រះករុណា ព្រះសុរាម្រិត និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី
ព្រាហ្មណ៍ព្រះរាជគ្រូវថ្វាយព្រះពរជ័យ
ព្រះរាជពិធីដង្ហែតាមដងវិថីនានានាព្រះរាជធានី
ប្រជារាស្ត្រតាមដងផ្លូវរង់ចាំទទួលព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងមហាក្សត្រីយ៍ខ្លួន
ក្បួនព្យុហយាត្រា

_________________________________________
អានផងដែរ៖
១. គ្រឿងរាជបញ្ចកកុធភ័ណ្ឌ
២. ទំនៀម «ព្រះសុវណ្ណប័ដ» នៅក្នុងក្រុងកម្ពុជា និងសៀម
៣. គោរពវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សុរាម្រិត (ព្រះមហាកាញ្ចនកោដ្ឋ) ព.ស.២៥៥៩
៤. ព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះសុគន្ធវារី នាឱកាសបរមរាជាភិសេក
៥. កាសអនុស្សាវរីយ៍ឆ្លងខួបឆ្នាំទី៦០ ព្រះរាជពិធីសុខាភិសេក ព្រះករុណា ព្រះសុរាម្រិត និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី
៦. ខួបឆ្នាំទី១១០ បរមរាជាភិសេក ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះសិរីសុវត្ថិ ចមចក្រពង្ស
៧. ទំនៀមពិធីប្រទក្សិណព្រះនគរ ក្នុងព្រះរាជពិធីបរមរាជាភិសេក

អត្ថបទ​ប្រែ​៖ នៅ​ពី​ក្រោយ​ ព្រះ​រាជ​តម្រាស់ រាមា​ទី​៤ រឿង​ការ​បាត់​បង់​ប្រទេស​ខ្មែរ “ខ្ញុំ​សូម​ប្រាប់​លោក​​ដោយ​ក្ដី​ឈឺ​ចាប់​បំផុត” ថ្ងៃអង្គារ 21 ខែ​កុម្ភៈ 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย, Français.
6 comments

កកន៖ កាលពីថ្ងៃអាទិត្យកន្លងទៅនេះទស្សនាវដ្ដីសិល្បវឌ្ឍនធម្ម (ศิลปวัฒนธรรม) របស់ថៃបានចុះផ្សាយនូវអត្ថបទមួយដ៏មានសារសំខាន់ ហើយដែលទាក់ទងជាពិសេសជាមួយនឹងប្រទេសកម្ពុជាយើង នោះគឺអត្ថបទដែលមានចំណងជើងថា เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง” ឬប្រែថា នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត”។ អត្ថបទនេះបានរៀបរាប់អំពីកាលព្រះចៅផែនដីសៀមព្រះចុតហ្មាយមួយថ្វាយទៅព្រះចៅអធិរាជបារាំងណាប៉ូលីអ៊ុង ករណីដែលបារាំងចូលកាន់កាប់ និងដាក់បញ្ចូលប្រទេសកម្ពុជាជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសបារាំង។ ដើម្បីទុកជាចំណេះដឹង និងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីមួយទៀតពីការយល់ឃើញរបស់ថៃចំពោះប្រទេសកម្ពុជាយើង ខ្ញុំសូមអនុញ្ញាតធ្វើការបកប្រែជាភាសាខ្មែរដើម្បីទុកជាឯកសារ និងជូនលោកអ្នកដែលមិនចេះភាសាថៃបានអាន និងយល់ដឹងដូចតទៅនេះ៖

ព្រះបរមឆាយាលក្ខណ៍ រាមាទី៤ ដែលផ្ញើទៅព្រះរាជទានចក្រពត្តិណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ នាក្រុងប៉ារីស

ព្រឹកព្រលឹមដ៏ស្រស់ថ្លានារដូវរងានៃថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៦៧ ព្រះចមក្លៅ (រាមាទី៤) ទ្រង់បានធ្វើពង្រាងព្រះរាជហត្ថលេខា (ចុតហ្មាយ) ដ៏តក់ស្លុតមួយច្បាប់ទៅក្រុងបារីស ដោយបានរៀបរាប់ពីទោមនស្សព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គឯងដោយមិនមាននរណាបានដឹងសូម្បីតែបុគ្គលជំនិតបំផុត ដ្បិតជាការសម្ងាត់។ ព្រះរាជហត្ថលេខានោះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងខ្លីតែមានន័យចំចិន្ដាអ្នកទទួល ដូច្នេះថា…

ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត ដោយបណ្ដាលមកពីហេតុការណ៍ដែលមិនគួរឲ្យកើតមានឡើងជាច្រើនគ្រា ដែលបានធ្វើឡើងម្ដងហើយម្ដងទៀតដោយពួកអ្នកតំណាងរដ្ឋាភិបាលបារាំងសែស។ ហេតុការណ៍ដែលមិនគួរឲ្យកើតមានឡើងទាំងនោះដោយមិនចាំបាច់សង្ស័យទេដែរថារដ្ឋាភិបាលរបស់សម្ដេចចក្រពត្តិមិនបានដឹង…។ យើងសូមឲ្យលោកមេត្តាផ្ដល់ភាពយុត្តិធម៌ចំពោះការតវ៉ារបស់ពួកយើង និងធ្វើការសម្រេចចិត្តដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យយើងបានរក្សា និងគ្រប់គ្រងតទៅដោយសន្តិ នូវបណ្ដាខេត្តក្រុងផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់យើងអស់ពេលជាយូរណាស់មកហើយនោះ យ៉ាងហោចណាស់ក៏ជាងបួនរជ្ជកាលតគ្នាមកជារយៈវេលា៨៤ឆ្នាំ។ ទាំងនេះយើងក៏សុំឲ្យបញ្ឈប់ការប្រព្រឹត្តដោយមិនត្រឹមត្រូវមួយចំនួនដែលជាការរុកកួនដល់សន្តិសុខនៃរដ្ឋរបស់យើង”

រាមាទី៤ ឆ្លងព្រះអង្គប្រដាប់គ្រឿងរាជឥស្សរិយាភរណ៍ “លេ ចង ដននើរ៍” ដែលចក្រពត្តិណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ ព្រះរាជទានមកថ្វាយនាឆ្នាំ១៨៦៣

សុភអក្សរនេះមិនបានធ្វើឲ្យព្រះចក្រពត្តិបារាំងណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ ផ្លាស់ប្ដូរព្រះទ័យឡើយសូម្បីបន្តិច។ មិនតែប៉ុណ្ណោះថែមទាំងបន្ថែមល្បឿនផែនការដាក់បញ្ចូលខ្មែរទៅក្នុងចក្រភពបារាំងសែសកាន់តែលឿនផងទៀត។

ឆ្នាំ១៩៩៧ ឬ១៣០ឆ្នាំ ក្រោយអំពីព្រះរាជហត្ថលេខាសំខាន់ច្បាប់នេះ អ្នកនិពន្ធបានទៅឃើញ “ឧត្ដុង្គមានជ័យ” ចំណុចបញ្ចប់នៃមោទនភាពមួយរបស់ប្រវត្តិសាស្ត្រសៀម នេះគឺជារាជធានីបណ្ដោះអាសន្នមួយដែលសម្ដេចព្រះន័ងក្លៅ (រាមាទី៣) ប្រោសឲ្យចម្លងតាមក្រុងទេពមហានគរ (បាងកក) ទៅសាងទុកជាព្រះកិត្តិយស។ ការទៅដល់ទីនោះគឺប្រកបដោយភាពរំភើបបំផុត តែអ្វីដែលបានឃើញនោះគឺជារឿងដែលព្រះចមក្លៅទ្រង់ខ្លាចព្រះទ័យបំផុត ត្រូវមានអ្វីមួយដែលលាក់កំបាំងក្នុងព្រះសុភអក្សរនោះ។

ឧត្ដុង្គមានជ័យ ថ្ងៃនេះត្រូវបានបោះបង់ចោលសល់តែសំណង់បែកបាក់យ៉ាប់យ៉ឺន។ មានស្លាកអក្សរតូចៗ មាត់ផ្លូវជាអក្សរឡាតាំងថា “UDONG”។ ភាពអស្ចារ្យដែលជាឫសដ្ឋាននៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរត្រកូលរតនកោសិន្ទ្របានបាត់បង់ទៅអស់រលីង ដោយមិនមានសំណល់អង្គបតិន្ទ្រដែលស្ដេចខ្មែរធ្លាប់គោរពបូជា សូម្បីតែឈ្មោះរបស់វីរបុរសពីសៀមក៏មិនមាននរណាបានឮ។ គ្រប់យ៉ាងជាអតីតដែលគ្មានស្លាកស្នាម។ តំណាលដែលធំធេងអស្ចារ្យបានក្លាយជាបំណែកតូចៗដែលលាក់កំបាំងក្នុងរវាងបន្ទាត់ល្អិតៗក្នុងពង្សាវតារថៃ តែក៏បានធ្វើឲ្យបេះដូងអ្នកមកទស្សនារីកធំឡើងបានក្នុងខណៈនោះដែរ។

ខ្មែរធ្លាប់បានធ្លាក់ជាប្រទេសរាជរបស់ថៃមកតាំងពីសម័យក្រុងស្រីអយុធ្យា។ នៅពេលដែលថៃបាត់បង់ក្រុងទៅឲ្យភូមានោះ ក្រុងនានាដែលធ្លាប់ជាចំណុះឆ្លៀតឱកាសតាំងខ្លួនឯករាជ្យ។ នៅឆ្នាំ១៧៨២ ខណៈដែលរាជវង្សខ្មែរកើតការដណ្ដើមអំណាចគ្នា ពញាយមរាជ (បែន) ខុនណាងសៀមបានលួចនាំអ្នកអង្គអេង រជ្ជទាយាទខ្មែរដែលនៅសល់តែមួយព្រះអង្គគត់ភៀសចូលមកក្រុងទេព។ ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាយ (រាមាទី១) ទ្រង់ព្រះករុណាទទួលឧបការៈព្រះអង្គម្ចាស់តូច ដែលមានព្រះជន្មត្រឹម១០វស្សាធ្វើជាព្រះរាជបុត្រធម៌។ ចំណែកឯសម្ដេចព្រះអនុជាធិរាជម្ចាស់ក៏ក្រាបទូលសុំព្រះប្រយូរញាតិខាងស្រីដែលមកជាមួយ គឺអ្នកអង្គអ៊ី និងអ្នកអង្គភា ជាបាទបរិចារិកាក្នុងព្រះរាជវាំងបវរ២។ សម្ព័ន្ធភាពដ៏ជិតស្និទ្ធរវាងព្រះរាជវង្សថៃនិងខ្មែរបានកើតឡើងចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វា ប្រោសឲ្យសាងវាំងឡើងមាត់ស្ទឹងគូព្រះនគរឆៀងមាត់ស្ទឹងហ្លត ហៅថាវាំងស្ដេចខ្មែរឲ្យពំនាក់នៅរហូតអ្នកអង្គអេងព្រះជន្ម២២វស្សា ទើបប្រោសឲ្យត្រឡប់ទៅគ្រប់គ្រងខ្មែរ។ ទ្រង់ព្រះនាមថាព្រះនារាយណ៍រាមាធិបតី និងទ្រង់បានផ្ដល់បំណាច់ឲ្យលោកម្ចាស់បែនជាពញាអភ័យភូបេស្រ (ដើមកំណើតត្រកូលអភ័យវង្ស) (អានប្រកាសសាវតារត្រកូល «អភ័យវង្ស») គ្រប់គ្រងខេត្តបាត់ដំបង (កកន៖ សៀមហៅព្រះដំបង, សូមអានប្រកាស៖ រឿងរ៉ាវបាត់ដំបងក្នុងទស្សនៈសៀម) សៀមរាប ដែលព្រះនារាយណ៍រាមាធិបតី ទូលថ្វាយឲ្យកាត់ចេញផ្នែកក្រៅពីខ្មែរនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ថៃ។ ឱរសព្រះចៅផែនដីខ្មែរគ្រប់ព្រះអង្គត្រូវចូលមកទទួលការបណ្ដុះបណ្ដាលសិក្សាក្នុងព្រះរាជសំណាក់ថៃឯក្រុងទេព។ ចៅហ្វាខ្មែរជំនាន់ក្រោយមកបានទទួលការឧបការៈដូចព្រះរាជបុត្រធម៌នៃព្រះចៅផែនដីថៃគ្រប់ព្រះអង្គ។ សម្ព័ន្ធភាពយ៉ាងជិតស្និទ្ធបានបណ្ដាលឲ្យមានភ័ក្ដីភាព។

នៅដើមរជ្ជកាលទី៤ (រាមាទី៤) ពាក្យបដិញាគ្រាបព្វជនកំពុងត្រូវបានលុបចោលយ៉ាងអប្បយស។ បារាំងសែនបានបញ្ជូនឆារល្ស ដេ មុនទិញេ (Charles de Montigny) ជាទូតចូលមកគាល់ឯក្រុងទេព និងបានសូមអនុញ្ញាតដើម្បីបានចូលទៅទស្សនាព្រះរាជសំណាក់ខ្មែរ ឯក្រុងឧដុង្គមានជ័យ។ នាឆ្នាំ១៨៦០ ព្រះចមក្លៅ ទ្រង់ស្ថាបនាអ្នកអង្គរាជាវតី (ព្រះនរោត្ដម) ទៅគ្រប់គ្រងក្រុងកម្ពុជា។ ក្រុងបារីសឃើញចង្វាក់ល្អទើបបញ្ជូន ម. ក្រងឌិយែរ៍ ចូលមកគាល់ក្សត្រិយ៍ខ្មែរអង្គថ្មី ហើយក៏ឆ្លៀតឱកាសបង្ហាញឲ្យឃើញផលប្រយោជន៍ដែលខ្មែរនឹងទទួលបាន បើធ្វើកិច្ចសន្យាជាមួយបារាំងសែស។

ចំណែកខ្មែរមិនបានសង្ស័យទេដែរថា បារាំងសែសត្រូវការប្រើជ័យភូមិរបស់ខ្លួនជាមូលដ្ឋានក្នុងការពង្រីកឥទ្ធិពលទៅកាន់ប្រទេសចិន និងកម្ចាត់តួនាទីរបស់សៀមមិនឲ្យមានតទៅទៀត។

រដ្ឋាភិបាលថៃបានរារាំងការធ្វើបែបនេះ។ រាមាទី៤ ទ្រង់មានព្រះរាជហត្ថលេខាសម្ដែងភាពឈឺចាប់ព្រះទ័យដែលមិនធ្លាប់បើកបង្ហាញពីមុនមកមកដល់មុនទិញេ (សូមអានសុភអក្សរខាងលើ) មកក្រុងបារីស។

ស្ថានការណ៍ដ៏អាក្រក់នេះ រាប់ជាវិបត្តិដែលព្រះ…. (សូមរង់ចាំអានភាគបន្ត)

_____________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง”
២. រឿងរ៉ាវបាត់ដំបងក្នុងទស្សនៈសៀម
៣. សាវតារត្រកូល «អភ័យវង្ស»
៤. ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សែនចុកចាប់៖ ព្រះរាជក្រឹត្យចាត់តាំងក្រុងព្រះដំបង ខេត្តព្រះដំបង គ.ស.១៩៤២
៥. ព្រះអង្គ អេង
៦. ស្រមោលទំនាក់ទំនងថៃ-ខ្មែរ
៧. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” – តចប់

เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง” ថ្ងៃអាទិត្យ 19 ខែ​កុម្ភៈ 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย.
2 comments

เช้าตรู่อันสดใสในฤดูหนาวของวันที่ ๑๙ มกราคม ๒๔๑๐ พระจอมเกล้าฯ ทรงร่างพระราชหัตถเลขาอันสะเทือนใจขึ้นฉบับหนึ่งส่งไปยังปารีส เรียงร้อยถ้อยคำความโทมนัสคับแค้นพระทัยตามลำพังพระองค์ โดยปราศจากการรู้เห็นของผู้ใดแม้คนที่ใกล้ชิดที่สุด เพราะเป็นในทางลับ ด้วยพระพจนารถอันห้วนสั้นแต่กินใจ เจาะจงถึงตัวผู้รับอย่างไม่อ้อมค้อมว่า…

เช้าตรู่อันสดใสในฤดูหนาวของวันที่ ๑๙ มกราคม ๒๔๑๐ พระจอมเกล้าฯ ทรงร่างพระราชหัตถเลขาอันสะเทือนใจขึ้นฉบับหนึ่งส่งไปยังปารีส เรียงร้อยถ้อยคำความโทมนัสคับแค้นพระทัยตามลำพังพระองค์ โดยปราศจากการรู้เห็นของผู้ใดแม้คนที่ใกล้ชิดที่สุด เพราะเป็นในทางลับ ด้วยพระพจนารถอันห้วนสั้นแต่กินใจ เจาะจงถึงตัวผู้รับอย่างไม่อ้อมค้อมว่า…

เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง สืบเนื่องจากเหตุการณ์อันไม่สมควรมากมายหลายครั้ง ซึ่งกระทำซ้ำแล้วซ้ำอีกโดยบรรดาผู้แทนของฝรั่งเศส เหตุการณ์ไม่สมควรดังกล่าวไม่ต้องสงสัยเลยว่ารัฐบาลแห่งสมเด็จพระจักรพรรดิมิได้ล่วงรู้…เราขอให้ท่านได้โปรดให้ความยุติธรรมต่อคำร้องขอของเรา และตัดสินใจในทางเอื้ออำนวยให้เราได้รักษาและครอบครองต่อไปอย่างสงบสุข ซึ่งบรรดาหัวเมืองต่างๆ ที่อยู่ในอำนาจของเรามาช้านาน นับได้ว่ากว่าสี่รัชสมัยต่อกันมาแล้วเป็นระยะเวลา ๘๔ ปี ทั้งเรายังขอให้เลิกการกระทำอันมิชอบบางประการอันมีแนวโน้มที่จะรบกวนความสงบสุขแห่งรัฐของเรา”

អានបន្តចុចទីនេះ

_____________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត”
២. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” – តចប់

%d bloggers like this: