jump to navigation

«​ល្ខោន​» និង «​ខោល» ថ្ងៃសុក្រ 31 ខែសីហា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
3 comments

Advertisements

Repost: អំពី​សហករណ៍ ថ្ងៃសុក្រ 17 ខែសីហា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីភាសា, អំពីសុភ័ក្ត្រ, ภาษาไทย.
add a comment

បីថ្ងៃមកនេះ រាប់ទាំងថ្ងៃនេះផង (២៨ កក្កដា ២០១៦) ខ្ញុំបានទៅទស្សនកិច្ចសិក្សាទៅកាន់សហករណ៍កសិកម្មដែលទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងហោចណាស់ក៏៣កន្លែងដែរ នៅភាគឦសានរបស់ប្រទេសថៃ។ ការរួមគ្នាបង្កើតជាសហករណ៍របស់ប្រជាកសិករថៃ ត្រូវបានមើលឃើញថាជាគំរូដែលទទួលបានជោគជ័យមួយសម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាជនទាំងនោះ។

ពាក្យសហករណ៍នេះ នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរកំណត់និយមន័យថា៖

សហករណ៍ មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹង សហកម្ម ដែរ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកក្រុមហ៊ុនឬអង្គការដែលប្រមូលផ្តុំជនអ្នកបង្កើតផលផ្សេងៗ ឬអ្នកទទួលទិញ ដើម្បីយកកម្រៃមកចែកគ្នាតាមសមគួរដល់ប្រាក់ដើម ដែលបានចូលហ៊ុន ឬតម្លៃដែលសមាជិកម្នាក់ៗបានទិញ (ពុំមែនជាជំនួញទេ) : បង្កើតសហករណ៍, ទិញអីវ៉ាន់នៅសហករណ៍ ។ 

បើពិនិត្យមើលក្នុងសម័យមុនសង្គ្រាម គឺសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមដ៏រុងរឿង សហករណ៍នានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងក៏មានដំណើរការ និងមានការរីកចម្រើនមិនខុសពីប្រទេសថៃនាសម័យបច្ចុប្បន្ននេះទេ។ តែដោយសារតែសង្គ្រាម ជាពិសេស គឺក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ពាក្យ «សហករណ៍» នេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ ធ្វើឲ្យខូចន័យដើម និងមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះបានធ្វើឲ្យប្រជាជនខ្មែរមានភាពភ័យរអា នៅពេលដែលពួកគាត់ឮពាក្យនេះ។ ជាហេតុធ្វើឲ្យការប្រមូលផ្ដុំនានារបស់ប្រជាកសិករខ្មែរមានភាពលំបាក និងមិនទទួលបានជោគជ័យ។

ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ២០០០មក តាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម មានការផ្ដួចផ្ដើមឲ្យរៀបចំជាសហករណ៍កសិកម្មឡើងវិញ។ ក្រសួងបានផ្ដួចផ្ដើមធ្វើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីអំពីសហករណ៍កសិកម្ម ក្រោមរូបភាពសហគមន៍អភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម ជំនួសឲ្យពាក្យសហករណ៍ និងទទួលបានការអនុម័តពីរដ្ឋសភា កាលពីឆ្នាំ២០១៣៕

_______________________________________
អានបន្ថែម៖
១. រដ្ឋសភាអនុម័តច្បាប់ ស្ដីពីសហករណ៍កសិករ ដែលក្រសួងកសិកម្មបានស្នើឡើង ដើម្បីពង្រីកសេដ្ឋកិច្ច
២. រដ្ឋមន្ត្រីកសិកម្មរំលឹកពីសហករណ៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា
៣. ប្រវត្តិសហករណ៍នៅកម្ពុជា

 

ពលកម្ម ថ្ងៃអង្គារ 1 ខែ​ឧសភា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

អធិក​មាស ថ្ងៃចន្ទ 30 ខែ​មេសា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
4 comments

ចុល្ល​សករាជ​១៣៨០​នេះ ជា​ឆ្នាំ​ដែល​មាន​ «​អធិក​មាស​»​ (អាន​ថា​ ៖ អៈធិ-កៈ-មាស)។ តើ​អ្វី​ជា​អធិក​មាស​?

សម្រាប់​ប្រតិទិន​ចន្ទ​គតិ ដែល​មាន​១២​ខែ (​ជា​ទូទៅ​) ដូច​សុរិយ​គតិ​ដែរ​នោះ ជា​រៀង​រាល់​៣​ទៅ​៤​ឆ្នាំ​ម្ដង តែង​តែ​មាន​ការ​លើក​ខែ គឺ​ការ​បន្ថែម​ខែ​មួយ​ទៀត ឲ្យ​បាន​១៣​ខែ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ នោះ​គឺ​ខែ​អាសាធ​។ ការ​លើក​បន្ថែម​ខែ​បែប​នេះ ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា «​អធិក​មាស​»​ នោះ​ឯង​។

ការ​បន្ថែម​មួយ​ខែ​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទគតិ​បែប​នេះគឺ​ដើម្បី​ឲ្យ​ចំនួន​ថ្ងៃ​មាន​សមមូល​គ្នា​នឹង​ប្រព័ន្ធ​សុរិយ​គតិ ដោយ​មិន​ឲ្យ​ចំនួន​ថ្ងៃ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​ពេក​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ លោក​បាន​ឲ្យ​និយម​ន័យ​នៃ «​អធិក​មាស​»​ នេះ ដូច​ត​ទៅ​នេះ​ ៖

អធិក​មាស ខែ​លើក គឺ​ខែ​អាសាឍ ទី ២ ដែល​លើក​បង្រ្គប់​តាម​ចន្ទ​គតិ (ខែ​អាសាឍ​ទី ១ ហៅ បឋមាសាឍ, អធិក​មាស​ហៅ ទុតិយា-សាឍ មាន ៣០ ថ្ងៃ​ដូច​គ្នា; ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​មាន ១៣ ខែ​ហៅ​ថា ឆ្នាំ​មាន​អធិក​មាស) ។

នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ និង​លាវ​ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទ​គតិ​ដូច​ខ្មែរ​យើង​ដែរ​នោះ ការ​លើក​ខែ​បង្គ្រប់​នេះ​ក៏​អនុវត្ត​ដូច​គ្នា​ផង​ដែរ ដោយ​ថៃ​ហៅឈ្មោះ​ថា «​อธิกมาส» (​អាន​ថា ៖ អៈធិកៈម៉ាដ) និង​លាវ ហៅ​ថា «​ອະທິກະມາດ​» (អាន​ថា ៖ អៈធិកៈម៉ាដ) ឬ អធិក​មាស នោះ​ឯ​ង​​។

សម្រាប់​ឆ្នាំ​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​មាន​អធិក​មាស តួ​យ៉ាង​ឆ្នាំ​នេះ​ ប្រទេស​កម្ពុជា និង​លាវ មិន​មាន​ការ​លើក​ធ្វើ​បុណ្យ​​​វិសាខ​បូជា ទៅ​ធ្វើ​នៅ​ខែ​បន្ទាប់ ដូច​ប្រទេស​ថៃ​ (​លើក​ទៅ​ធ្វើ​ខែ​ទី​៧ ឬ​ខែ​ជេស្ឋ តាម​ប្រតិទិន​ថៃ​) នោះ​ទេ គឺ​នៅ​តែ​ធ្វើ​ក្នុង​ខែ​ពិសាខ ឬ​ខែ​៦ (សម្រាប់​ប្រទេស​លាវ​) ដដែល។ (​សូម​រង់​ចាំ​អាន​៖ ការ​ប្រារព្ធ​ពិធី​បុណ្យ​វិសាខ​បូជា​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​)​៕

____________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឆ្នាំ​នេះ​ខ្មែរ និង​ថៃ ធ្វើ​បុណ្យ​មាឃ​បូជា និង​វិសាខ​បូជា ខុស​ថ្ងៃ​ខែ​គ្នា

Repost: សិក្សា​៖ គួរ​រាប់​ឆ្នាំ​ថ្មី​ជាមួយ​នឹង​ចុល្ល​សករាជ ជំនួស​ឲ្យ​ពុទ្ធ​សករាជ ថ្ងៃចន្ទ 9 ខែ​មេសា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​ឲ្យ​មែន​ទែន​ទៅ​នា​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​​ប្រើ​តែ​សករាជ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​តាម​បែប​សាកល​ នោះ​គឺ​គ្រឹស្ត​សករាជ (គ.ស.​)​។ បន្ត​មក​ទៀត​តាម​បែប​សាសនា ហើយ​ដែល​ប្រជាជន​ខ្មែរ​តិច​តួច​ណាស់​​ប្រើ​ប្រាស់ និង​ដឹង​ឮ​អំពី​ពុទ្ធ​សករាជ (ព.ស.​) រាប់​ទាំង​សិស្ស​ និស្សិត និង​មន្ត្រី​រាជការ​មួយ​ចំនួន​ផង​​។ ប្រសិន​បើ​យើង​និយាយ​ដល់​សករាជ​ពីរ​ទៀត គឺ​ចុល្ល​សករាជ (​ច.ស.​) និង​មហា​សករាជ (​ព.ស.​) ​នោះ រឹត​តែ​គ្មាន​នរណា​ដឹង គ្មាន​នរណា​ស្គាល់​។

នៅ​ក្នុង​រដូវ​កាល​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​កាល​ពី​ខែ​មេសា កន្លង​ទៅ​នេះ​មាន​ការ​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា​អំពី​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពុទ្ធ​សករាជ ដោយ​អ្នក​ខ្លះ​រាប់​ថា ពុទ្ធ​សករាជ​២៥៦១ (កកននេះ​ទំនង​គេ​យល់​ថា​សល់​មិន​ដល់​មួយ​ខែ​ទៀត​ក៏​ចូល​ព.ស.​២៥៦១​ហើយ ទើប​គេ​រាប់​យក​តែ​ម្ដង) ឯ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​រាប់​ថា ២៥៦០ ដោយ​សម្អាង​ថា ពុទ្ធ​សករាជ​ចូល​ពិត​ប្រាកដ​នៅ​មួយ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​បុណ្យ​វិសាខ​បូជា​ឯណុះ​( អំឡុង​ខែ​ឧសភា​)​។ ការ​សម្អាង​ហេតុ​ផល​រៀង​ៗ​ខ្លួន​នេះ​ក៏​ពិបាក​វែក​ញែក​រក​ខុស​ត្រូវ​ដែរ ដ្បិត​ការ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ និង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពុទ្ធ​សករាជ​មក​ភ្ជាប់​របស់​ខ្មែរ​រយៈ​ពេល​កន្លង​មក​នេះ​ទេ​តើហ៍​ដែល​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​នោះ ដោយ​មួយ​រាប់​តាម​សុរិយ​គតិ ឯ​មួយ​រាប់​តាម​ចន្ទ​គតិ​​។ ជា​ការ​ពិត​ស​ករាជ​ដែល​ត្រូវ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​ការ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​នោះ គឺ​ចុល្ល​សករាជ​ឯណោះ​វិញ​ទេ​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ លោក​បាន​ឲ្យ​និយម​ន័យ​ចុល្លសករាជ ដូច​ខាង​ក្រោម​នេះ​៖

ចុល្លសករាជ ចុល-ល៉ៈ សៈកៈរ៉ាច ឬ ស័កក្រាច បា. ( ន. ) (ចុល្ល + សក + រាជ) សករាជ​តូច ។ កាល​ដែល​តាំង​ចុល្លសករាជ​នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ ១២ កើត ខែ​ចេត្រ ឆ្នាំ​កុរ​ឯកស័ក ពុទ្ធ​សករាជ ១១៨៣ (ម. ព. មហា​សករាជ និង សករាជ ផង) ។

បើ​ទោះ​បី​ជា​​ប្រភព​នៃ​ការ​តាំង​ចុល្ល​សករាជ​ពិត​ប្រាកដ​​នៅ​មាន​ភាព​ស្រពិច​ស្រពិល​នៅ​ឡើយ ដោយ​ឯកសារ​ខ្លះ​សម្អាង​ថា​នៅ​កម្ពុជា* ឯ​ឯកសារ​ខ្លះ​សម្អាង​ថា​នៅ​ភូមា​​ក្ដី ការ​នេះ​វា​មិន​មាន​​បញ្ហា​ចោទ​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​ការ​រាប់​ចុល្ល​សករាជ​ទេ​។ នេះ​ក៏​ដោយ​សារ​ការ​ធ្វើ​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​តាម​សុរិយ​គតិ ហើយ​ការ​រាប់​ចុល្ល​សករាជ​នេះ​ក៏​ស្រប​គ្នា​នឹង​ពេល​ដែល​ព្រះ​អាទិត្យ​ចូល​ទៅ​កាន់​មេស​រាសី​ ហើយ​នឹង​ចាប់​រាប់​ឆ្នាំ​ថ្មី (​ចុល្ល​សករាជ​) នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៦ ខែ​មេសា (​ឬ​ជួន​កាល​ទី​១៧ ខែ​មេសា) នោះ​ឯង​។

មូល​ហេតុ​ដូច​នេះ​ហើយ​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​ថ្មី​សម្រាប់​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង មិន​គួរ​រាប់​ជាមួយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សករាជ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទ​គតិ​នោះ​ទេ វា​គួរ​តែ​ត្រូវ​រាប់​ជាមួយ​នឹង​​ចុល្ល​សករាជ ដែល​ដើរ​ស្រប​គ្នា​ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​ គឺ​៣៦៥​ថ្ងៃ​។ ហើយ​អ្វី​ដែល​ជា​សម្អាង​ពី​ភាព​ត្រឹម​ត្រូវ​ពិត​ប្រាកដ​នោះ​ទៀត នោះ​​គឺ​ការ​ភ្ជាប់​ស័ក ជាមួយ​នឹង​ការ​​រាប់​លំដាប់​ឆ្នាំ ពី​ឆ្នាំ​ទី​១ ដល់​ទី​១០ ដែល​ជា​ឆ្នាំ​នៃ​ចុល្ល​សករាជ​នេះ​ឯង​។ ហេតុ​ដូច​នេះ​ហើយ ដើម្បី​ជៀង​វាង​ការ​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពុទ្ធ​សករាជ​សម្រាប់​ឆ្នាំ​ថ្មី​​នោះ ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​គួរ​ងាក​មក​ប្រើ​ចុល្ល​សករាជ​វិញ​៕

ស្លាក​សញ្ញា​សម្រាប់​អប​អរ​សាទរ​ឆ្នាំ​ថ្មី សម្រាប់​ឆ្នាំ​នេះ គួរ​សរសេរ​តាម​បែប​ខាង​លើ​នេះ​។ សូម​សង្កេត​មើល​ពី​លំដាប់​ស័ក (​នព្វ​ស័ក​) ដែល​ស្រប​គ្នា​នឹង​ឆ្នាំ​នៃ​ចុល្ល​សករាជ​គឺ ៩ (​១៣៧៩​)

*កកននៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​លោក​ថា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​សុរិយ​វង្ស​បាន​តាំង​ចុល្ល​សករាជ ១ ក្នុង​កាល​ពុទ្ធ​សករាជ​១១៨៣ ប៉ុន្តែ​បើ​គិត​មើល​ទៅ បច្ចុប្បន្ន​នេះ គឺ​ព.ស.​២៥៦០ ឯ​ច.ស គឺ​១៣៧៩ ហេតុ​ដូច​នេះ​ទេ ចុល្ល​សករាជ គួរ​តែ​ត្រូវ​បាន​តាំង​ឡើង​នៅ​ព.ស.​១១៨១​

____________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ការ​ប្រើ​ប្រាស់​កាល​បរិច្ឆេទ​ចន្ទ​គតិ និង​វិបាក

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ខែ «មីនា​» ជា «មិនា​» ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 1 ខែ​មីនា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
1 comment so far

ជាមួយនឹងការចូលមកដល់នៃខែមីនា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦នេះ ខ្ញុំសូមលើកយកពីការយល់ច្រឡំ និងការអាន ក៏ដូចជាការសរសេរឈ្មោះនៃខែនេះ ខុសពីសំណាក់ប្រជាជនខ្មែរមិនតិចដែរទេ។ តាមពិតខែ «មីនា» គឺសរសេរបែបនេះ មិនមែនសរសេរ «មិនា» ទេ ពោលគឺប្រើ ស្រៈ «ី» មិនមែនស្រៈ «ិ» ទេ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ពាក្យមីនា នេះ ក្លាយមកពីពាក្យ «មីន» និងមានអត្ថន័យ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ដូចខាងក្រោមនេះ៖

មីន

សំ. បា. ( ន. ) (មីន) ត្រី; ឈ្មោះខែទី ១២ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែម៉ារ្ស (ខែទី ៣) បារាំងសែស : ខែមីន (ហៅថា មីនរាសី ក៏បាន) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មីនា ជាខែទី ៣ ដែរ ។ (តាមសំឡេងអក្សរខ្មែរត្រូវអានថា មីនា, ប៉ុន្តែទម្លាប់ទាញឲ្យថា មីន៉ា ក៏ក្លាយទៅជា អញ្ញត្រសព្ទ) ។ មីនៈ

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»

«​អូស​» និង «​ទាញ​» ថ្ងៃសុក្រ 26 ខែមករា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

អូស ( កិ. ) ទាញ​ដោយ​រំកិល​ដិត​ជាប់​លើ​ដី​ឬ​លើ​ផ្ទៃ​ទី : អូស​ទូក​ចុះ​ទឹក, អូស​សម្រាស់, អូស​មែក​ឈើ ។ ព. ប្រ. យក​របស់​ពី​កូន​បំណុល​ដោយ​កំហែង​បង្ខំ​ចិត្ត​ឲ្យ​ព្រម​សង : ទារ​ប្រាក់​ពុំ​បាន អូស​យក​គោ​មួយ​នឹម ។ ទាញ​ព្រយុង​គ្នា : គោ​ម្ខាង​ដើរ​អូស​អា​ម្ខាង ។ ព. ទ. បុ. អូស​ទូក​ពុំ​ឲ្យ​ល្អាន ចាប់​ត្រី​បាន​ពុំ​ឲ្យ​ល្អក់​ទឹក ធ្វើ​ការ​ដែល​មាន​រឿង​ទើស​ទាក់​ឲ្យ​កើត​បាន​ដោយ​ស្រួល ពុំ​ឲ្យ​មាន​ផុរ​រមាស់​មោះហ្មង ។ អូស​បន្លា​ស្រាស់​ផ្លូវ ជំទាស់​មិន​ឲ្យ​កិច្ច​ការ​ថ្មី​កើត​ឡើង​បាន ។ អូស​សម្រាស់​ប្រទះ​ពាក្យ និយាយ​ប៉ះ​ពាន​ទៅ​លើ​ហេតុ​លើ​រឿង​នាំ​ឲ្យ​ទាក់​សម្ដី​គ្នា ។

ទាញ ( កិ. ) ចាប់​ភើច, អូស​ឬ​ចាប់​កាន់​ប្រយោល រឹត​ឲ្យ​តឹង : ទាញ​ខ្សែ​គោ, ទាញ​ដៃ ។

%d bloggers like this: