jump to navigation

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ថ្ងៃចន្ទ 5 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
2 comments

កកន ៖ កាល​​ពី​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ ទី​២១ ខែ​តុលា កន្លង​មក​នេះ ខ្ញុំ​បាន​ដាក់​ប្រកាស​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? អត្ថបទ​នេះ ជា​ភាសា​ថៃ ដែល​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​ដោយ​ គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม) កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៨​ (“นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน? ทำไมเรียกว่า “นายกฯ” ? )​។

ដើម្បី​ទុក​ជា​ឯកសារ​ខ្ញុំ​​សូម​ធ្វើ​ការ​បក​ប្រែ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ​មក​ជា​ខេមរ​ភាសា និង​ដាក់​នៅ​ទី​នេះ​​ទុក​ជូន​ប្រិយ​មិត្ត​ដែល​ចង់​អាន តែ​មិន​ចេះ​ភាសា​ថៃ​ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ស្វែង​យល់ ដូច​ត​ទៅ​នេះ​។

(ជួរ​មុខ​អ្នក​ទី​៣ ) លោក​ពចន៍ សារសិន នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ទី​៩ ថត​រូប​ជាមួយ​គណៈ​រដ្ឋមន្ត្រី (​រូប​ពី wwwwikiwand.com)

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា បារាំង​ជា​ដើម​កំណើតនៃ​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” ប្រែ​ថា អ្នក​ដែល​ចូល​ទៅ​ដល់​ព្រះ​រាជា​មុន​គេ​។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ថៃ​ចំពោះ​ពាក្យ​នេះ នរណា​ជា​អ្នក​បញ្ញត្តិ​?

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” ឬ «​ប្រធាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​» មាន​មក​តាំង​ពី​អតីត គ្រាន់​តែ​មិន​មាន​អ្នក​គិត​តំណែង “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” ប្រើ​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ជា​ចិន​ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​ចៃសៀង» ឬ «​មហា​ឧបរាជ​»​។ នៅ​ក្នុង​រឿង​សាមកុក ចូឆូ ជា​អ្នក​កាន់​តំណែង​នេះ​, នៅ​ឥណ្ឌៀ នៅ​ក្នុង​រឿង​កាមនិត – វាសិដ្ឋី ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​ប្រធាន​មន្ត្រី​» ថៃ​យើង​ក៏​ប្រើ​ពាក្យ​ថា​អគ្គ​មហា​សេនា​បតី, អគ្គ​មហា​សេនាភិមុខ, សមុហនាយក​, ប្រធាន​កម្មការ​រាស្ដ្រ​។ល។

ចុះ​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” កើត​ឡើង​ពេល​ណា នរណា​ជា​អ្នក​បញ្ញត្តិ​ពាក្យ​នេះ​ឡើង​!!

ខារឌិណាល ឌឹ រិឆែលិអេ (រូប​ពី http://www.wikipedia.org)

ប្រទេស​ដំបូង​ដែល​គិត​តំណែង “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” គឺ​បារាំង នៅ​ក្នុង​សម័យ​ស្ដេច​ល្វីស​ទី​១៣ ឡើង​គ្រង​រាជ្យ ឆ្នាំ​១៦២០ ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​តម្រិះ​ឲ្យ​រក​អ្នក​ដែល​ស័ក្ដិសម​ទទួល​បាន​ការ​ទុក​ព្រះ​ទ័យ​ឲ្យ​ជួយ​មើល​ព្រះ​រាជ​ភារកិច្ច​ជំនួស​ព្រះ​អង្គ​ ទើប​ទ្រង់​តែងតាំង​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ​រង ខារឌិណាល ឌឹ រិឆែលិអេ (Cardinal de Richelieu) ជា​ជំនួយ​ការ​ក្នុង​ការ​ដឹក​នាំ​រាជការ​ផែន​ដី​ទូទាំង​ប្រទេស​ក្នុង​នាម​រដ្ឋបាល​របស់​ព្រះ​ចៅ​ល្វីស​ទី​១៣ រួច​ឲ្យ​ហៅ​តំណែង​នេះ​ថា Premiers ប្រែ​ថា​អ្នក​ដែល​អាច​ចូល​ដល់​ព្រះ​អង្គ​យ៉ាង​ជិត​បំផុត​ទី​១ គ្រប់​ពេល​វេលា​។ ពាក្យ​ថា Premiers មក​ពី​ភាសា​ឡាតាំង Primus ប្រែ​ថា មុន​ ជា​អ្នក​ទី​១​។

រួច​ក្លាយ​មក​ជា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” នៅ​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​បាន​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច​?

រឿង​មាន​ដូច្នេះ​ថា នៅ​ពេល​គណៈ​រាស្ត្រ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ការ​គ្រប់​គ្រង​ជា​របប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ហើយ បាន​ដំណើរ​ការ​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ច្បាប់​អចិន្ត្រៃយ៍​ដែល​កំណត់​ថា​ឲ្យ​រួច​រាល់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​​១៩៣២​។ មួយ​ក្នុង​ចំណោម​នោះ​គឺ «​ព្រាង​ច្បាប់​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​សេនាបតី​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​» ដែល​មាន​ការ​អភិប្រាយ​នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រជុំ​សភា​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ ឯកភាព​ឲ្យ​ប្ដូរ «​សេនា​បតី​» និង «​កម្មការ​រាស្ត្រ​» មក​ប្រើ​ជា «​រដ្ឋមន្ត្រី​» វិញ​។

ពញា​មនោបករណ៍​និតិធាតា នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ទី​១​របស់​ថៃ (រូប​ពី http://www.wikipedia.org)

ចំណែក​ពាក្យ​ថា «​ប្រធាន​កម្មការ​រាស្ត្រ​» នៅ​មិន​ទាន់​បាន​កំណត់​ថា​គួរ​ប្រើ​បែប​ណា ទើប​ប្រគល់​ឲ្យ​ពញា​មនោបករណ៍​និតិធាតា (​កន ហុតៈសិង្ហ) ដំណើរ​ការ​ត​។ ពញា​មនោបករណ៍ សុំ​ឲ្យ​ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋមនូធម្ម (​ប្រីតី ភ្នំយង្គ​) ជួយ​រក​ព័ត៌មាន​រឿន​នេះ​ពី​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បរទេស និង​ឲ្យ​ព្រះ​ធម្ម​និទេស​ទួយហារ (​អ្យូ ឧត្ដមសិល្ប) តំណែង​សាស្ត្រាចារ្យ​រង ប្រែ​ជា​ភាសា​ថៃ​។

ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋ សរសេរ​ក្នុង​កំណត់​ហេតុ​ខ្លី​ៗ​ថា «បាន​ឃើញ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បារាំង​គេ​ហៅ​ប្រធាន​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​របស់​គេ​ថា ‘Premier’ ចំណែក​ឯ​អង់គ្លេស ហៅ​ថា ‘Prime-Minister’ អាល្លឺម៉ង់​ហៅ​ថា ‘Chancellor’ នឹង​ធៀប​ជាមួយ​ពាក្យ​ថៃ​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច តាម​តែ​ព្រះ​គុណ​ម្ចាស់​ពិចារណា​»​

ព្រះ​ធម្ម​និទេស​ទួយហារ (អ្យូ ឧត្ដម​សិល្ប​) (រូប​ពី គេហ​ទំព័រ​កង​សាស្ត្រាចារ្យ​រង ក្រុម​យុទ្ធសិក្សា​ទាហាន​ជើង​គោក)

ព្រះ​ធម្មនិទេស បាន​ធៀប​ពាក្យ​ដូច​នេះ Premier សរុប​បាន​ថា «​នាយក​» ជា​ពាក្យ​បាលី និង​សំស្ក្រឹត​ផង មក​ពី​ឫស​ពាក្យ​ថា នី ប្រែ​ថា ដំបូង ដែល​ស្មើ​គ្នា​នឹង​ពាក្យ​ថា Premier ដែល​ប្រែ​ថា បឋម ឬ​ប្រធាន​។ ពាក្យ​ថា «​រដ្ឋ​» ជា​ភាសា​បាលី ប្រែ​ថា អាណា​ខេត្ត​, ដែន​ដី​។ ពាក្យ​ថា «​មន្ត្រី​» ជា​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត ប្រែ​ថា ទី​ប្រឹក្សា​។ ហេតុ​ដូច​នេះ ពាក្យ​ថា «​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​» គឺ​អ្នក​ដែល​នៅ​លើ ឬ អ្នក​ដឹក​នាំ​គណៈ​មន្ត្រី​របស់​ប្រទេស​។

គណៈ​កម្មការ​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​​សំខាន់​ចំនួន​៣​រូប​គឺ ពញា​មានវរាជសេវី (​ប្លត វិជៀរ ណ សងខ្លា​), ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋ និង​ចៅ​ពញា​ធម្ម​ស័ក្ដិ៍​មន្ត្រី (​ស្ន័ន ទេពហ័ស្ដិន ណ អយុធ្យា​) បោះ​ឆ្នោត​ឲ្យ​ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​» ជំនួស​ពាក្យ​ថា «​ប្រធាន​គណៈ​កម្មការ​រាស្ត្រ​» ចាប់​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​​១៩៣២ មក​។

(ពី​ឆ្វេង​ទៅ​ស្ដាំ) ពញា​មានវរាជសេវី, ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋ​មនូធម្ម​, ចៅ​ពញា​​ធម្ម​ស័ក្ដិ​មន្ត្រី​ (​រូប​ពី http://www.wikipedia.org)

ថៃ​ជា​ប្រទេស​ដំបូង​ដែល​កំណត់ និង​ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​» សម្រាប់​តំណែង​ប្រធាន​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​។ បន្ទាប់​មក​កម្ពុជា​ជា​ប្រទេស​ទី​២ ដែល​ប្រើ នៅ​ពេល​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម សីហនុ ចូល​កាន់​តំណែង «​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​» កាល​ពី​ឆ្នាំ​​១៩៤៥ និង​លាវ​ជា​ប្រទេស​ទី​៣ ឆ្នាំ​១៩៤៥ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ពេជ្ររាជ កាន់​តំណែង​ប្រធាន​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​។

សរុប​បាន​ថា «​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​» មក​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត និង​រដ្ឋ​ប្រហារ ចំណែក​ពាក្យ​ថា «​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​» នោះ​មក​ប្រភព​មក​ពី​បារាំង​។


យោង ៖ ប. កវី ឥស្សរិវណ្ណ «​កំណើត​តំណែង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​»​, ទស្សនាវដ្ដី​សិល្បវឌ្ឍនធម្ម ច្បាប់​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៨៨

_______________________________________
អានផងដែរ
១. “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”?

Advertisements

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ថ្ងៃអាទិត្យ 21 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
1 comment so far

កកន ៖ ម្សិល​មិញ​នេះ (​២០ តុលា ២០១៨​) គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม) របស់​ថៃ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ស្ដី​ពី​​សាវតារ​នៃ​ការ​បង្កើត​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”​។ អត្ថបទ​នេះ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ឬ​ជា​ភាសា​ថៃ​ថា “นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน? ทำไมเรียกว่า “นายกฯ” ? ដូច​លោក​អ្នក​បាន​ដឹង​ហើយ ប្រទេស​ពីរ​ទៀត ក្នុង​ភាសា​របស់​ខ្លួន គឺ​កម្ពុជា និង​លាវ ក៏​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ (នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី) ផង​ដែរ ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ភាសា​បាលី​។ អត្ថបទ​នេះ​ក៏​បាន​និយាយ​ដល់​កំណើត​នៃ​ពាក្យ​នេះ នៅ​កម្ពុជា​ផង​ដែរ​។

ដើម្បី​ទុក​ជា​ឯកសារ​ខ្ញុំ​សូម​ដាក់​ប្រកាស​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ទី​នេះ និង​ធ្វើ​ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​នៅ​សប្ដាហ៍​ខាង​មុខ​ទុក​ជូន​ប្រិយ​មិត្ត​ដែល​ចង់​អាន តែ​មិន​ចេះ​ភាសា​ថៃ​។

(แถวหน้าคนที่ 3 ) นายพจน์ สารสิน นายกรัฐมนตรีคนที่ 9 ถ่ายภาพกับคระรัฐมนตรี (ภาพจาก wwwwikiwand.com)

“นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน ฝรั่งเศสเป็นต้นกำเนิดคำว่า “นายกฯ” แปลว่าคนเข้าถึงพระราชาก่อนใคร ส่วนประเทศไทยนายกฯ ไอเดียใครบัญญัติศัพท์

“นายกรัฐมนตรี” หรือ “หัวหน้าผู้บริหารประเทศ” มีมาแต่อดีต เพียงแต่ยังไม่มีใครคิดตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี” ใช้เท่านั้น เช่น จีนใช้คำว่า “ไจ๊เสี่ยง” หรือ “มหาอุปราช” วรรณคดีสามก๊ก โจโฉ ก็เป็นดำรงตำแหน่งดังกล่าว, อินเดีย วรรณคดีเรื่องกามนิต – วาสิฏฐี ใช้คำว่า “ประธานมนตรี” ไทยเราก็ใช้คำว่าอัครมหาเสนาบดี, อัครมหาเสนาภิมุข, สมุหนายก, ประธานกรรมการราษฎร ฯลฯ

แล้วคำว่า “นายกรัฐมนตรี” เกิดขึ้นเมื่อใด ใครเป็นผู้บัญญัติศัพท์ขึ้น!!

คาร์ดินัล เดอร์ ริเชอลิเอร์ (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ชาติแรกที่คิดตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี” คือฝรั่งเศส ในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 ขึ้นครองราชย์ พ.ศ. 2163 ทรงมีพระราชดำริให้หาผู้สมควรได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยให้ช่วยดูราชพระราชภารกิจแทนพระองค์ จึงทรงแต่งตั้งรองสมเด็จพระสังฆราช คาร์ดินัล เดอร์ ริเชอลิเอร์ (Cardinal de Richelieu) ให้เป็นผู้ช่วยในการบริหารราชการแผ่นดินทั้งประเทศในนามรัฐบาลของพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 และให้เรียกตำแหน่งนี้ว่า Premiers หมายถึงผู้ที่สามารถเข้าถึงพระองค์อย่างใกล้ชิดเป็นคนแรกตลอดเวลา คำว่า Premiers มาจากภาษาลาติน Primus แปลว่า ก่อนเป็นคนแรก

แล้วมาเป็น “นายกรัฐมนตรี” ในภาษาไทยได้อย่างไร

เรื่องมีอยู่ว่า เมื่อคณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตยแล้ว ได้ดำเนินการร่างรัฐธรรมนูญฉบับถาวรซึ่งกำหนดว่าจะให้เสร็จภายในวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 หนึ่งในจำนวนนั้นคือ “ร่างกฎหมายเปลี่ยนชื่อเสนาบดีเป็นรัฐมนตรี” ที่มีอภิปรายในการประชุมสภาร่างรัฐธรรมนูญตกลงเห็นควรให้เปลี่ยน “เสนาบดี” และ “กรรมการราษฎร” มาใช้เป็น “รัฐมนตรี” แทน

พระยามโปกรร์นิติธาดา นายกรัฐมนตรีคนแรกของไทย (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ส่วนคำว่า “ประธานกรรมการราษฎร” ยังไม่ได้กำหนดว่าจะใช้อย่างไร จึงมอบให้พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) ดำเนินการต่อ พระยามโนปกรณ์ฯ ขอให้หลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) ช่วยหาข้อมูลเรื่องนี้จากรัฐธรรมนูญต่างชาติ และให้พระธรรมนิเทศทวยหาร (อยู่ อุดมศิลป์) ตำแหน่งอนุศาสนาจารย์ แปลเป็นภาษาไทย

หลวงประดิษฐ์ฯ เขียนบันทึกไว้สั้นๆว่า “ได้พบรัฐธรรมนูญฝรั่งเศสเขาเรียกหัวหน้าผู้บริหารประเทศของเขาว่า ‘Premier’ ส่วนอังกฤษนั้นเขาเรียก ‘Prime-Minister’ เยอรมันเรียกว่า ‘Chancellor’ จะเทียบคำไทยอย่างไรสุดแต่คุณพระจะพิจารณา”

พระธรรมนิเทศทวยหาร (อยู่ อุดมศิลป์) (ภาพจาก เว็บไซต์ กองอนุศาสนาจารย์ กรมยุทธศึกษาทหารบก)

พระธรรมนิเทศฯ ได้เทียบคำดังนี้ Premier สรุปได้ว่า “นายก” เป็นทั้งคำบาลีและสันสกฤต มาจากต้นศัพท์ว่า นี แปลว่า แรก ซึ่งตรงกับตำว่า Premier ที่แปลว่า ปฐม หรือหัวหน้า คำว่า “รัฐ” เป็นภาบาลี แปลว่าขอบเขต, ดินแดน คำว่า “มนตรี” เป็นคำสันสกฤต แปลว่าที่ปรึกษา  ฉะนั้นคำว่า “นายกรัฐมนตรี” คือผู้อยู่เหนือ หรือ ผู้นำคณะมนตรีของประเทศ

คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญคนสำคัญ 3 ท่าน คือ พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา), หลวงประดิษฐ์ฯ และเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)ลงมติให้ใช้คำว่า “นายกรัฐมนตรี” แทนคำว่า “ประธานคณะกรรมการราษฎร” ตั้งแต่วันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา

(จากซ้ายไปขวา) พระยามานวราชเสวี, หลวงประดิษฐ์มนูธรรม, เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ไทยเป็นประเทศแรกที่กำหนดและใช้คำว่า “นายกรัฐมนตรี” สำหรับตำแหน่งหัวหน้าผู้บริหารประเทศ จากนั้นกัมพูชาเป็นประเทศที่ 2 ใช้เมื่อ สมเด็จเจ้านโรดมสีหนุ เข้าดำรงตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี”พ.ศ. 2488 และลาวใช้ประเทศที่ 3 พ.ศ. 2488 เมื่อเจ้าเพชรราชดำรงตำแหน่งหัวหน้าผู้บริหารประเทศ

สรุปว่า “นายกรัฐมนตรี” มาจากการเลือกตั้ง และรัฐประหาร ส่วนคำว่า “นายกรัฐมนตรี” นั้นมีที่มาจากฝรั่งเศส


ข้อมูลจาก: ดร. กวี อิศริวรรณ. “กำเนิดตำแหน่ง นายกรัฐมนตรี”, นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกรกฎาคม 2531

_______________________________________
អានផងដែរ
១. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”?

រគាំង ថ្ងៃចន្ទ 17 ខែកញ្ញា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

រគាំង នាមសព្ទ
ប្រដាប់សិតដោយលង់ហិន រាងសំប៉ែតមូលសណ្ឋានវង់ខែ មានហាមជាកណ្ដាប់ជុំវិញ មានដោះតូចនៅចំកណ្ដាលតែម្ខាង សូរសព្ទតូចរន សម្រាប់វាយឲ្យសញ្ញាគ្នាក្នុងការប្រជុំសូត្រមន្តឬស្ដាប់ទេសនាជាដើម ។ សំឡេងរគាំង ( ព. ប្រ. ) សំឡេងមូលតូចគ្រលួចរន ។

«​ល្ខោន​» និង «​ខោល» ថ្ងៃសុក្រ 31 ខែសីហា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
3 comments

Repost: អំពី​សហករណ៍ ថ្ងៃសុក្រ 17 ខែសីហា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីភាសា, អំពីសុភ័ក្ត្រ, ภาษาไทย.
add a comment

បីថ្ងៃមកនេះ រាប់ទាំងថ្ងៃនេះផង (២៨ កក្កដា ២០១៦) ខ្ញុំបានទៅទស្សនកិច្ចសិក្សាទៅកាន់សហករណ៍កសិកម្មដែលទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងហោចណាស់ក៏៣កន្លែងដែរ នៅភាគឦសានរបស់ប្រទេសថៃ។ ការរួមគ្នាបង្កើតជាសហករណ៍របស់ប្រជាកសិករថៃ ត្រូវបានមើលឃើញថាជាគំរូដែលទទួលបានជោគជ័យមួយសម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាជនទាំងនោះ។

ពាក្យសហករណ៍នេះ នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរកំណត់និយមន័យថា៖

សហករណ៍ មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹង សហកម្ម ដែរ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកក្រុមហ៊ុនឬអង្គការដែលប្រមូលផ្តុំជនអ្នកបង្កើតផលផ្សេងៗ ឬអ្នកទទួលទិញ ដើម្បីយកកម្រៃមកចែកគ្នាតាមសមគួរដល់ប្រាក់ដើម ដែលបានចូលហ៊ុន ឬតម្លៃដែលសមាជិកម្នាក់ៗបានទិញ (ពុំមែនជាជំនួញទេ) : បង្កើតសហករណ៍, ទិញអីវ៉ាន់នៅសហករណ៍ ។ 

បើពិនិត្យមើលក្នុងសម័យមុនសង្គ្រាម គឺសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមដ៏រុងរឿង សហករណ៍នានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងក៏មានដំណើរការ និងមានការរីកចម្រើនមិនខុសពីប្រទេសថៃនាសម័យបច្ចុប្បន្ននេះទេ។ តែដោយសារតែសង្គ្រាម ជាពិសេស គឺក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ពាក្យ «សហករណ៍» នេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ ធ្វើឲ្យខូចន័យដើម និងមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះបានធ្វើឲ្យប្រជាជនខ្មែរមានភាពភ័យរអា នៅពេលដែលពួកគាត់ឮពាក្យនេះ។ ជាហេតុធ្វើឲ្យការប្រមូលផ្ដុំនានារបស់ប្រជាកសិករខ្មែរមានភាពលំបាក និងមិនទទួលបានជោគជ័យ។

ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ២០០០មក តាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម មានការផ្ដួចផ្ដើមឲ្យរៀបចំជាសហករណ៍កសិកម្មឡើងវិញ។ ក្រសួងបានផ្ដួចផ្ដើមធ្វើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីអំពីសហករណ៍កសិកម្ម ក្រោមរូបភាពសហគមន៍អភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម ជំនួសឲ្យពាក្យសហករណ៍ និងទទួលបានការអនុម័តពីរដ្ឋសភា កាលពីឆ្នាំ២០១៣៕

_______________________________________
អានបន្ថែម៖
១. រដ្ឋសភាអនុម័តច្បាប់ ស្ដីពីសហករណ៍កសិករ ដែលក្រសួងកសិកម្មបានស្នើឡើង ដើម្បីពង្រីកសេដ្ឋកិច្ច
២. រដ្ឋមន្ត្រីកសិកម្មរំលឹកពីសហករណ៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា
៣. ប្រវត្តិសហករណ៍នៅកម្ពុជា

 

ពលកម្ម ថ្ងៃអង្គារ 1 ខែ​ឧសភា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

អធិក​មាស ថ្ងៃចន្ទ 30 ខែ​មេសា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
4 comments

ចុល្ល​សករាជ​១៣៨០​នេះ ជា​ឆ្នាំ​ដែល​មាន​ «​អធិក​មាស​»​ (អាន​ថា​ ៖ អៈធិ-កៈ-មាស)។ តើ​អ្វី​ជា​អធិក​មាស​?

សម្រាប់​ប្រតិទិន​ចន្ទ​គតិ ដែល​មាន​១២​ខែ (​ជា​ទូទៅ​) ដូច​សុរិយ​គតិ​ដែរ​នោះ ជា​រៀង​រាល់​៣​ទៅ​៤​ឆ្នាំ​ម្ដង តែង​តែ​មាន​ការ​លើក​ខែ គឺ​ការ​បន្ថែម​ខែ​មួយ​ទៀត ឲ្យ​បាន​១៣​ខែ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ នោះ​គឺ​ខែ​អាសាធ​។ ការ​លើក​បន្ថែម​ខែ​បែប​នេះ ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា «​អធិក​មាស​»​ នោះ​ឯង​។

ការ​បន្ថែម​មួយ​ខែ​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទគតិ​បែប​នេះគឺ​ដើម្បី​ឲ្យ​ចំនួន​ថ្ងៃ​មាន​សមមូល​គ្នា​នឹង​ប្រព័ន្ធ​សុរិយ​គតិ ដោយ​មិន​ឲ្យ​ចំនួន​ថ្ងៃ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​ពេក​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ លោក​បាន​ឲ្យ​និយម​ន័យ​នៃ «​អធិក​មាស​»​ នេះ ដូច​ត​ទៅ​នេះ​ ៖

អធិក​មាស ខែ​លើក គឺ​ខែ​អាសាឍ ទី ២ ដែល​លើក​បង្រ្គប់​តាម​ចន្ទ​គតិ (ខែ​អាសាឍ​ទី ១ ហៅ បឋមាសាឍ, អធិក​មាស​ហៅ ទុតិយា-សាឍ មាន ៣០ ថ្ងៃ​ដូច​គ្នា; ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​មាន ១៣ ខែ​ហៅ​ថា ឆ្នាំ​មាន​អធិក​មាស) ។

នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ និង​លាវ​ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទ​គតិ​ដូច​ខ្មែរ​យើង​ដែរ​នោះ ការ​លើក​ខែ​បង្គ្រប់​នេះ​ក៏​អនុវត្ត​ដូច​គ្នា​ផង​ដែរ ដោយ​ថៃ​ហៅឈ្មោះ​ថា «​อธิกมาส» (​អាន​ថា ៖ អៈធិកៈម៉ាដ) និង​លាវ ហៅ​ថា «​ອະທິກະມາດ​» (អាន​ថា ៖ អៈធិកៈម៉ាដ) ឬ អធិក​មាស នោះ​ឯ​ង​​។

សម្រាប់​ឆ្នាំ​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​មាន​អធិក​មាស តួ​យ៉ាង​ឆ្នាំ​នេះ​ ប្រទេស​កម្ពុជា និង​លាវ មិន​មាន​ការ​លើក​ធ្វើ​បុណ្យ​​​វិសាខ​បូជា ទៅ​ធ្វើ​នៅ​ខែ​បន្ទាប់ ដូច​ប្រទេស​ថៃ​ (​លើក​ទៅ​ធ្វើ​ខែ​ទី​៧ ឬ​ខែ​ជេស្ឋ តាម​ប្រតិទិន​ថៃ​) នោះ​ទេ គឺ​នៅ​តែ​ធ្វើ​ក្នុង​ខែ​ពិសាខ ឬ​ខែ​៦ (សម្រាប់​ប្រទេស​លាវ​) ដដែល។ (​សូម​រង់​ចាំ​អាន​៖ ការ​ប្រារព្ធ​ពិធី​បុណ្យ​វិសាខ​បូជា​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​)​៕

____________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឆ្នាំ​នេះ​ខ្មែរ និង​ថៃ ធ្វើ​បុណ្យ​មាឃ​បូជា និង​វិសាខ​បូជា ខុស​ថ្ងៃ​ខែ​គ្នា

%d bloggers like this: