jump to navigation

«​គល់​»​, «​ឫស្សី​» ថ្ងៃពុធ 2 ខែសីហា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

គល់ ( ន. ) ប៉ែក​ដើម​ឈើ​ខាង​ក្រោម​ជិត​នឹង​​ដី : គល់​ឈើ; គល់​សសរ ។ ប៉ែក​ខាង​ដើម​បង្អស់ : គល់​ភ្លៅ ។

( ន. ) ដើម​ឈើ​ងាប់​អណ្ដែត​ទឹក ដែល​មិន​មាន​មែក​ជាប់ : គល់​កំណាត់ , ស្រង់​គល់​ដាក់​ទូក ។

ឫស្សី រឹស-សី ( ន. ) តចសារ​ជាតិ​មួយ​ប្រភេទ ដុះ​ទំពាំង​បែក​ចេញ​ជា​គុម្ព ដើម​មាន​ថ្នាំង, មាន​ច្រើន​ប្រភេទ : ឫស្សី​ស្រុក, ឫស្សី​ព្រៃ, ឫស្សី​រលៀក, –ត្រាច់, –ឃ្លៃ, –ថ្ង, –ទ្រនំ​មាន់,… (និយាយ​ថា រសី ក៏​មាន​ខ្លះ) ។

បដិវត្ត, បដិវត្តន៍ ថ្ងៃអង្គារ 25 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

បដិវត្ត –វាត់ ( កិ. ) ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង; បង្វិល​ត្រឡប់, ប្រែប្រួល, កែ​ប្រែ, ផ្លាស់​ប្ដូរ (របប​គ្រប់គ្រង​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន) ។ បដិវត្ត​បុគ្គល (–វត្តៈ–) បុគ្គល​អ្នក​រៀប​ចំ​កែ​ប្រែ​លទ្ធិ​ឬ​របប​គ្រប់គ្រង​ជាដើម ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ចម្រើន​រុងរឿង : គួរ​កោត​សរសើរ​នូវ​ព្យាយាម​តស៊ូ​ប្ដូរ​ផ្ដាច់​របស់​បដិ​វត្ត​បុគ្គល​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​សុចរិត​ទាំងឡាយ; ព្រះ​សមណ​គោតម​ទ្រង់​ជា​បដិវត្ត​បុគ្គល​ផ្នែក​ខាង​សាសនា​ល្បី​ល្បាញ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា សម័យ​ពុទ្ធ​កាល​ដោយ​ទ្រង់​បាន​បង្វិល​ធម្ម​ចក្រ​ឲ្យ​វិល​ទៅ​សព្វ​ទិស​ទី​ដោយ​សន្តិវិធី ។

បដិវត្តន៍ –វាត់ បា.; សំ. ( ន. ) (បដិវត្តន; ប្រតិវត៌ណ ) ការ​វិល​ត្រឡប់, ការ​ប្រែប្រួល, ការ​កែ​ប្រែ ឬ​ផ្លាស់​ប្ដូរ ។ ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​នូវ​របប​គ្រប់គ្រង​ចាស់ ដែល​មិន​ចម្រើន​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន​លូតលាស់​ទាន់​កាល​សម័យ​ជាដើម, ការ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង​ដោយ​កម្លាំង​អាវុធ​ចំពោះ​អំពើ​រំលោភ : ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​បដិវត្តន៍, អំពើ​រំលោភ​ត្រូវ​បាន​វិនាស​សាប​សូន្យ​ដោយ​កម្លាំង​នៃ​បដិវត្តន៍, (បារ. Révolution)។

ស្រង់​ចេញ​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ

សង្រ្គោះ ថ្ងៃសុក្រ 21 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

សង្រ្គោះ សំ.; បា. ( ន. ) (សំគ្រហ ឬ សង្រ្គហ, ហ> ះ បាន; បា. សង្គហ) ការ​ទំនុក​បម្រុង, ការ​ជួយ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្រួល : ចិញ្ចឹម​រក្សា​ដោយ​សង្រ្គោះ, ឲ្យ​ប្រាក់​ដោយ​សង្រ្គោះ ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​ជា កិ. “ទំនុក​បម្រុង, ផ្ចុង​ផ្តើម, ស្រោច​ស្រង់, ជួយ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្រួល” : មាតា​បិតា​សង្រ្គោះ​បុត្រ​ធីតា, អ្នក​ធំ​សង្រ្គោះ​អ្នក​តូច ។ រាប់​បញ្ចូល, រួម​ចូល : ធម៌​នេះ​សង្រ្គោះ​ចូល​ក្នុង​ព្រះ​អភិធម្ម (កុំ​សរសេរ សង្រ្គោះហ៍ ព្រោះ ហ > ះ ហើយ) ។

ស្រង់​ចេញ​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ

ตัวอักษรลาว “ร รถ” กลับมาแล้ว…อย่างสง่างาม! ថ្ងៃអង្គារ 7 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
add a comment

ตัวอักษร “ร รถ” ในภาษาลาวนั้นเดิมทีใช้เขียนแทนเสียงที่มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลี-สันสกฤตเพื่อเป็นอักษรแทนเสียงรัวลิ้น (หรือเสียง “ร เรือ” ที่ถูกต้องและเป็นที่ยอมรับในภาษาไทย ไม่ใช่เสียง “ล เลือ” ที่คนไทยเคยชิน!?!) “ร รถ” จึงมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “ร หันลิ้น”

แม้ว่าเสียงของตัวอักษร “ร รถ” หรือ “ร หันลิ้น” จะเป็นเสียงรัวลิ้นดังกล่าว แต่ในความเป็นจริงเสียงรัวลิ้นไม่มีอยู่ในระบบเสียงภาษาลาวปัจจุบัน คนลาวออกเสียง “ร รถ” ว่า /ลอ-ลด/ โดยที่คณะกรรมการอักษรศาสตร์ลาวได้ประกาศให้ใช้ตัว “ร รถ” อย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. ๑๙๔๘ (มหาสิลา วีระวงส์ ๑๙๙๕ : ๒๖-๒๗) เช่นคำว่า ອັກຂຣວິທີ <อักขรวิที> ຣາຊກາຣ <ราชการ> ບໍຣິສັທ <บริสัท> ในภาษาลาวล้วนแล้วแต่สะกดด้วยตัว “ร รถ” ทั้งสิ้น แต่อ่านออกเสียงว่า /อัก-ขะ-หละ-วิ-ที/ /ลาด-ซะ-กาน/ และ /บอ-ลิ-สัด/ ตามลำดับ

អានបន្ថែម ចុចទីនេះ

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ខែ «មីនា​» ជា «មិនា​» ថ្ងៃពុធ 1 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ជាមួយនឹងការចូលមកដល់នៃខែមីនា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦នេះ ខ្ញុំសូមលើកយកពីការយល់ច្រឡំ និងការអាន ក៏ដូចជាការសរសេរឈ្មោះនៃខែនេះ ខុសពីសំណាក់ប្រជាជនខ្មែរមិនតិចដែរទេ។ តាមពិតខែ «មីនា» គឺសរសេរបែបនេះ មិនមែនសរសេរ «មិនា» ទេ ពោលគឺប្រើ ស្រៈ «ី» មិនមែនស្រៈ «ិ» ទេ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ពាក្យមីនា នេះ ក្លាយមកពីពាក្យ «មីន» និងមានអត្ថន័យ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ដូចខាងក្រោមនេះ៖

មីន

សំ. បា. ( ន. ) (មីន) ត្រី; ឈ្មោះខែទី ១២ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែម៉ារ្ស (ខែទី ៣) បារាំងសែស : ខែមីន (ហៅថា មីនរាសី ក៏បាន) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មីនា ជាខែទី ៣ ដែរ ។ (តាមសំឡេងអក្សរខ្មែរត្រូវអានថា មីនា, ប៉ុន្តែទម្លាប់ទាញឲ្យថា មីន៉ា ក៏ក្លាយទៅជា អញ្ញត្រសព្ទ) ។ មីនៈ

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»

ហង្ស ថ្ងៃសុក្រ 17 ខែ​កុម្ភៈ 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ហង្ស ហង់ សំ. បា. ( ន. ) (ហំស) ក្ងានព្រៃ (បារ. Cygne ស៊ីញ) ។ បក្សីពួកសកុណជាតិមានក្រញាំជើងព្រែកជាប់គ្នា រូបរាងដូចក្ងាន ប៉ុន្តែមានចំពុះរៀវស្រួចខាងចុងបន្តិចមាន-កមូលវែង ច្រើនតែមានសម្បុរស្លាប-សភ្លឺ ឬសម្បុរស្លាបលឿងក៏មានខ្លះ ហៅថា សុវណ្ណហង្ស, ជាសត្វហើរបានខ្ពស់ត្រដែត កាត់ឆ្លងទីឆ្ងាយៗ ចូលចិត្តហើរចុះហែលទឹក រកចំណីក្នុងទឹក វាហែលទឹកពង់កវាសមណាស់, មើលទៅឃើញខ្ញង់គួរពេញចិត្តចង់គយគន់, ហេតុនេះបានជាមានកាព្យ បុរាណថា ល្អនេះពេញល្អ គន់មើលទៅក មូលដូចកហង្ស គន់មើលទៅមុខ មុខមូលក្រឡង់ គួរឲ្យតែចង់ មើលហើយមើលទៀត ។

មានកវីនិពន្ធក្នុងគម្ពីរលោកនីតិថា ថី រមតិ បុ, ខុ រមតិ ធំ, ហឹ រមតិ បំ, ហំ រមតិ បោ “ស្រ្តីត្រេកអរចំពោះបុរស, ភិក្ខុមានសីលស្រស់ត្រេកអរចំពោះធម៌, ក្របីត្រេកអរចំពោះភក់ថាបវរ, សត្វហង្សនិករត្រេកអរចំពោះស្រះឈូក” ។ សត្វហង្សនេះច្រើនកើតមាននៅក្នុងប្រទេសមានអាកាសធាតុត្រជាក់ល្មម ជាសត្វព្រៃ ពុំមែនជាបសុសត្វទេ ។

មានចាស់ទុំខ្លះនិយាយតំណាលថាក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងសម័យពីដើមនៅខែត្រកំពង់សោម (ស្រុកកំពង់សោមខែត្រកោះកុងសម័យបច្ចុប្បន្ន) មានហ្វូងហង្សហើរមកចុះលេងទឹកម្តងៗដែរ, ប៉ុន្តែក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ពុំដែលបានឮគេនិយាយថាមានហង្សទេ ។ ហង្ស នេះបើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. ហង់សៈ, ដូចជា ហង្សគតិ ដំណើរនៃហង្ស, ដែលមានលំនាំដំណើរស្រដៀងនឹងហង្ស ។

ហង្សគាមិនី ស្រ្តីដែលមានលំនាំដំណើរស្រដៀងនឹងហង្ស ។ ហង្សនាទ សម្រែកហង្ស ។ ហង្សពាហៈ, –ពាហនៈ ឬ–រថ ដែលមានហង្សជាជំនិះ (ព្រះព្រហ្ម) ។ ហង្សមាលា ហ្វូងហង្ស (ប្រើជា ហង្សនិករ ក៏បាន) ។ ហង្សរាជ ស្តេចហង្ស ឬហង្សជាស្តេចនៃបក្សី (រាជហង្ស) ។ ហង្សសេតហង្សស្វេត សដូចសម្បុរស្លាបហង្ស ។ល។

យោងវចនានុក្រមខ្មែរច្បាប់អេឡិចត្រូនិច

Repost: ឈ្មោះ​ទីក្រុង​ឥណ្ឌា​ក្នុង​វប្បធម៌​ខ្មែរ​បុរាណ ថ្ងៃអង្គារ 14 ខែ​កុម្ភៈ 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, អំពីស្រុកខ្មែរ.
add a comment



______________________________________________________
អានប្រកាសស្រដៀង
១. តើឥណ្ឌាពិតជាអ្នកផ្ដល់កំណើតដល់ខ្មែរមែនឬ?

%d bloggers like this: