jump to navigation

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្ដី​ជូន​ដំណឹង អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន​រដ្ឋ​សភា ថ្ងៃចន្ទ 3 ខែធ្នូ 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in នយោបាយ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ.
1 comment so far

________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ស្តីពីវិធានការនានា ដើម្បីពង្រឹងលិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងលំហរនយោបាយ

Advertisements

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ស្តីពីវិធានការនានា ដើម្បីពង្រឹងលិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងលំហរនយោបាយ ថ្ងៃចន្ទ 3 ខែធ្នូ 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in នយោបាយ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, English.
1 comment so far

________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្ដី​ជូន​ដំណឹង អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន​រដ្ឋ​សភា

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខោល” វប្បធម៌​រួម​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ យូណេស្កូ​កាត់​ក្ដីវីន​-​វីន ទាំង​ថៃ និង​កម្ពុជា ថ្ងៃសៅរ៍ 1 ខែធ្នូ 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย.
6 comments

កកន ៖ ម្សិល​មិញ (​៣០ វិច្ឆិកា ២០១៨​) ​គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม)​ បាន​ចុះ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “โขน” วัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ ยูเนสโกตัดสิน วิน-วิน ทั้งไทยและกัมพูชา ឬ​ប្រែ​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ថា “ខោល” វប្បធម៌​រួម​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ យូណេស្កូ​កាត់​ក្ដីវីន​-​វីន ទាំង​ថៃ និង​កម្ពុជា​។ អត្ថបទ​នេះ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​បន្ទាប់​ពី​ល្ខោន​ខោល​ទម្រង់​ផ្សេង​គ្នា​នៃ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​បាន​អង្គ​ការ​យូណេស្កូ​ចាត់​បញ្ចូល​ក្នុង​​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​អរូបី កាល​ពី​ពេល​ថ្មី​ៗ​នេះ​។

ថ្ងៃ​នេះ ស្រែ​ខ្មុក​សូម​អនុញ្ញាត​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ ដោយ​មិន​បញ្ចេញ​បញ្ចូល​បន្ថែម ដើម្បី​ទុក​ជូន​ជា​ឯកសារ​នៅ​ទី​នេះ ដូច​ត​ទៅ​។

រូប​ភាព​ការ​សម្ដែង​ខោល​ដើតួ​ជា​ទសកណ្ឌ ថត​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១១ នៅ​បាងកក ( AFP PHOTO / PHILIPPE HUGUEN)

បន្ទាប់​ពី​ដ្រាម៉ា​រឿង “ខោល” ដែល​ទើប​តែ​ចប់​ទៅ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​វិច្ឆិកា កន្លង​ទៅ​នេះ ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​អង្គ​ការ​​សិក្សាវិទ្យាសាស្រ្តអប់រំ និងវប្បធម៌នៃ​អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) បាន​ប្រកាស​ឲ្យ “ខោល​ថៃ” និង “ល្ខោន​ខោល​កម្ពុជា” (កកនស្រែ​ខ្មុក ប្រើ​ពាក្យ ខោល សំដៅ​លើ​ល្ខោន​ខោល​របស់​ប្រទេស​ថៃ ដោយ​ហេតុ​ថា តាម​ឫស​សព្ទ​នៃ​ពាក្យ​ដែល​ ថៃ សរសេរ โ គឺ​សមមូល​នឹង ោ ដោយ​ឡែក​តួ น ប្រកប​នោះ ស្រែ​ខ្មុក​យល់​ថា ទំនង​មាន​ឫស​ពី តួ​ ล ដែល​​ត្រូវ​បញ្ចេញ​សំឡេង น ដែរ ពេល​ប្រកប​។ ស្រែ​ខ្មុក មិន​ប្រើ​ពាក្យ ខូន ទេ​។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​ប្រែ​នេះ ក៏​នឹង​ប្រើ​ពាក្យ ខោល នេះ ដើម្បី​សម្គាល់​ល្ខោន​ខោល​ជា​ទូ​ទៅ​ផង​ដែរ​។ ដោយ​ឡែក​សម្រាប់​កម្ពុជា នៅ​ទី​នេះ នឹង​ប្រើ​ពាក្យ​ថា ល្ខោន​ខោល) ចុះ​បញ្ជី​​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​អរូបី បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​មាន​ការ​មន្ទិល​សង្ស័យ​ទាំង​ជន​ជាតិ​ថៃ និង​កម្ពុជា ថា​ឲ្យ​ប្រាកដ​ទៅ “ខោល​ជា​របស់​អ្នក​ណា​?”

តាម​ពិត​ទៅ បញ្ហា​រឿង​ប្រភព​កំណើត​របស់​ខោល​ធ្លាប់​ជា​ប្រធាន​បទ​នៃ​ការ​ជជែក​គ្នា​យ៉ាង​ក្ដៅ​គគុក​អស់​រយៈ​ពេល​ជា​យូរ​មក​ហើយ ហើយ​មើល​ទៅ​វា​អាច​នឹង​ផ្ទុះ​ឡើង​បាន​គ្រប់​ពេល ដូច​កាល​ពី​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​ទៅ​មិញ​ដែរ បន្ទាប់​ពី​ក្រសួង​វប្បធម៌ថៃ​ប្រកាស​ថា​នឹង​សុំ​ចុះ​បញ្ជី​ខោល​ជា​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​ពិភព​លោក ក៏​កើត​មាន​ភាព​មិន​ពេញ​ចិត្ត​​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា ដោយ​មាន​ទាំង​សារព័ត៌មាន និង​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ចេញ​មក​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា​តាម​វិធី​ផ្សេង​ៗ​ថា តាម​ពិត​នោះ «ខោល​ជា​របស់​កម្ពុជា​» ដូច​ដែល​បាន​ឃើញ​ពី​ព័ត៌មាន​ក្នុង «​ភ្នំពេញ​បុស្តិ៍​» សារព័ត៌មាន​ចម្បង​ភាសា​អង់គ្លេស​របស់​កម្ពុជា ដែល​បាន​ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​ថា

“ល្ខោន​ខោល​របស់​កម្ពុជា​ជា​ល្ខោន​រាំ​ដែល​យក​រឿង​រាមកេរ្តិ៍ ដែល​ជា​ការ​និពន្ធ​​របស់​កម្ពុជា​ចេញ​មក​ពី​រឿង​រាមាយណៈ​ក្នុង​ភាសា​សំស្ក្រឹត ដែល​-​និង​ខោល​របស់​ថៃ​ក៏​ជឿ​ថា​មាន​ឫស​កំណើត​មក​ពី​រូប​បែប​របស់​កម្ពុជា​”

ប្រភព​ព័ត៌មាន​នេះ​នៅ​បាន​អះអាង​ដល់​ព័ត៌មាន​ក្នុង​សៀវភៅ “Acting: An International Encyclopedia of Traditional Culture” (​ការ​សម្ដែង ៖ សព្វវចនាធិប្បាយ​អន្តរជាតិ​នៃ​វប្បធម៌​ប្រពៃណី​) ដោយ បេទ អូស្នេស (Beth Osnes) ដែល​បាន​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​បន្ថែម​​ពី​ប្រភព​នៃ​ខោល ថា

“ត្រូវ​បាន​លួច​ទៅ​អំឡុង​ពេល​ថៃ​ចូល​រុក​រាន និង​ត្រូវ​នាំ​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ​ដើម្បី​ជា​ការ​កម្សាន្ត​សម្រាប់​រាជ​សំណាក់​”

ក្រៅ​ពី​នេះ​សារព័ត៌មាន​កម្ពុជា​ខ្លួន​ឯង​ក៏​និយាយ​ថា​មាន​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ទូទៅ​ក៏​មាន​អារម្មណ៍​មិន​យល់​ស្រប​ជាមួយ​ហេតុ​ការ​ណ៍​ដែល​កើត​ឡើង ដូច​ដែល​មាន​ប្រកាស​ភាសា​អង់គ្លេស​ចែក​ចាយ​គ្នា​នៅ​តាម​ហ្វេសបុគ​ថា

“ល្ខោន​ខោល ឬ​របាំ​ពាក់​មុខ​ជា​របស់​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​១០០​%។ វា​គឺ​ជា​មរតក​ពី​បុព្វ​បុរស​ខ្មែរ​តាំង​ពី​សៀម (​ប្រទេស​ថៃ​) មិន​ទាន់​កើត​មក​ម្ល៉េះ​។ វា​មាន​ចំណាស់​ជាង​ប្រទេស​ដែល​ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា​ថៃ ទោះ​បី​ជា​យើង​បាត់​បង់​ឯកសារ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​សម្ដែង​នេះ នៅ​ក្នុង​ពេល​មាន​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល និង​សង្គ្រាម​ជាមួយ​ប្រទេស​ជិតខាង តែ​វា​ក៏​នៅ​មាន​ការ​កត់​ត្រា និង​ដឹង​ឮ​ថា​វា​ជា​របាំប្រពៃណី​របស់​កម្ពុជា​។ យើង​មិន​យល់​ស្រប និង​យល់​ព្រម​ឲ្យ​ថៃ​មក​ឧទ្ធរណ៍​យូណេស្កូ​ថា​របាំ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ជា​របាំ​របស់​ខ្លួន​។ សូម​សម្ដែង​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ និង​ពិចារណា​រឿង​នេះ​ម្ដង​ទៀត​។ យើង​នឹង​មិន​ព្រម​ឈប់​ការ​តវ៉ា​នេះ​រហូត​ទទួល​បាន​យុត្តិធម៌​ដោយ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ថា ល្ខោន​ខោល ឬ​របាំ​ពាក់​មុខ​ជា​របស់​ខ្មែរ កម្ពុជា​”

ទោះ​បី​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី មើល​ទៅ​ដូច​ជា​ថា​រឿង​ប្រភព​របស់​ខោល​នេះ មាន​ដើម​កំណើត​ពី​កម្ពុជា សូម្បី​បញ្ញវ័ន្ត​ថៃ តួ​យ៉ាង “សុចិត្ត វង្ស​ទេស” (ថ. สุจิตต์ วงษ์เทศ) ក៏​ឯកភាព​ ព្រោះ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ វប្បធម៌​រួម​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​របស់​អាស៊ាន ក្រោម​ចំណង​ជើង “ខោល​អយុធ្យា​មក​ពី​ខម” សុចិត្ត​បាន​ធ្វើ​ការ​អធិប្បាយ​ពី​ប្រភព​របស់​វប្បធម៌​ខោល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​ថា

“ពិធី​កូរ​សមុទ្ទ​ទឹក​ដោះ​របស់​រាជ​សំណាក់​ខម​កម្ពុជា ជា​ប្រភព​កំណើត​ឲ្យ​រាជ​សំណាក់​ថៃ​ស្យាម​អយុធ្យា ដែល​កាន់​សាសនា​ខ្មោច​-​ព្រាហ្មណ៍​-​ពុទ្ធ​។ មាន​ការ​សម្ដែង​ទាញ​នាគ នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ឥន្ទ្រាភិសេក ដែល​ក្រោយ​មក​វិវឌ្ឍ​ជា​ខោល”

ទោះ​បី​ថា​រឿង​ដែល​ខោល​មិន​បាន​ចាប់​កំណើត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ជា​រឿង​ដែល​គ្រប់​គ្នា​មិន​ឯកភាព​ក៏​ដោយ សុចិត្ត នៅ​បាន​បន្ថែម​សេចក្ដី​បន្ត​ទៅ​ទៀត​ថា​ឫស​គល់​ដំបូង​របស់​ខោល​ក្នុង​លក្ខណៈ​បច្ចុប្បន្ន​ក៏​គឺ​ជា​ការ​បន្សំ​រវាង​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា និង​វប្បធម៌​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ពោល​គឺ​គ្រឿង​តែង​កាយ​មក​ពី​ឥណ្ឌា និង​ពើរស៊ី ​ចំណែក​អង្គ​ប្រកប​ផ្សេង​ៗ​ទៀត ដូច​ជា​ពាក្យ​ថា “ខោល” នោះ បាន​មក​ពី​ពាក្យ​របស់​អ្នក​ស្រុក​ត្រកូល​ជ្វា​-​ម៉ាឡាយូ “Lakon” ឬ “Lakun” ឬ​ពាក្យ​​បាលី (​កកន ៖ កោះ​បាលី​ឥណ្ឌូណេស៊ី​) ថា “Legong”​។ ចំពោះ​ក្បាច់​ខោល និង​ពិណពាទ្យ​លេង​ពេល​សម្ដែង​ល្ខោន​ខោល ដែល​និពន្ធ​ដោយ​ពាក្យ​កាព្យ​នោះ​ក៏​មាន​បែប​ផែន​មក​ពី​កម្ពុជា។ ចំណែក​​ការ​ចរចា​ខោល​តែង​ដោយ​ពាក្យ​រៀល​រាប់​ជា​ពាក្យ​ក្រង​ចួន​តំបន់​ដើម​ត្រកូល​ លាវ-ថៃ​។

ពី​ពាក្យ​អធិប្បាយ​ខាង​ដើម​នេះ សុចិត្ត​ទើប​មាន​ការ​សន្និដ្ឋាន​ថា ខោល​ជា​វប្បធម៌​រួម​របស់​សុវណ្ណ​ភូមិ​​ក្នុង​ភូមិ​ភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ មាន​ឫស​គល់​រួម​គ្នា បំបែក​ជា​ផ្នែក​ៗ​មិន​បាន​ថា​ជា​សម្បត្តិ​ផ្ដាច់​មុខ​របស់​នរណា​ម្នាក់ ឬ​របស់​ទី​នោះ ទី​នេះ​”។

ទាំង​នេះ​សេចក្ដី​សរុប​ខាង​លើ​ក៏​អាច​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ដ្រាម៉ា​ការ​ដណ្ដើម​គ្នា​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​នៃ​វប្បធម៌​ខោល​។ ព្រោះ​ជា​ការ​ពិត​នោះ ខោល​មិន​មែន​ជា​របស់​ថៃ​ឬ​របស់​កម្ពុជា​តែ​ជា​វប្បធម៌​រួម មិន​គួរ​មាន​នណា​ចេញ​មក​សម្ដែង​ភាព​ជា​ម្ចាស់​ឡើយ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​ការ​ដែល​ថៃ​ឬ​កម្ពុជា​សុំ​ឲ្យ​អង្គការ​យូណេស្កូ​ប្រកាស​ឲ្យ​ខោល​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិក​ភណ្ឌ​​ក៏​មិន​មែន​ជា​ការ​បង្ហាញ​ភាព​ជា​ម្ចាស់​នោះ​ឡើយ តែ​វា​ជា​ការ​ព្យាយាម​ដើម្បី​ថែ​រក្សា​វប្បធម៌​មួយ​នេះ ដូច​ដែល​លោក​វីរៈ រោចន៍ពចនរ័តន៍ រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​វប្បធម៌ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា

“…ការ​ចុះ​បញ្ជី​បេតិក​ភណ្ឌ​វប្បធម៌​អរូបី​ជា​មោទនភាព​របស់​ប្រទេស​ដែល​បាន​ស្នើ​សុំ​ចុះ​បញ្ជី មិន​មែន​ជា​ការ​ចុះ​បញ្ជី​សម្ដែង​សិទ្ធិ​ជា​ម្ចាស់​ទេ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ការ​សម្ដែង​ល្ខោន​ខោល​របស់​កម្ពុជា និង​ការ​សម្ដែង​ខោល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ សុទ្ធ​តែ​មាន​បែប​ផែន​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ផ្សេង​ៗ​គ្នា និង​ជា​អ្វី​ដែល​បង្ហាញ​ពី​មោទនភាព​របស់​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​”


ឯកសារ​យោង

“โขน, ละคร”. จากหนังสือ “วัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ในอาเซียน”. โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ. สำนักพิมพ์นาตาแฮก. 2559

“จบดราม่า… “โขนไทย-โขนเขมร” ได้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกทั้งคู่ รมว.วัฒนธรรมยืนยันไม่ซ้ำซ้อนกัน”. ประชาชาติธุรกิจ ออนไลน์ <https://www.prachachat.net/spinoff/culture/news-258122&gt;

สุจิตต์ วงษ์เทศ. “โขน มาจากไหน”. เอกสารประกอบการเสวนา เนื่องในงานสัปดาห์อนุรักษ์มรดกไทย พุทธศักราช 2556 ณ สังคีตศาลา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร วันเสาร์ที่ 6 เมษายน 2556
http://www.sujitwongthes.com/…/u…/2013/04/khon3april1530.pdf>

“Thai claim to dance draws ire”. The Phnom Penh Post.
http://www.phnompenhpost.com/nat…/thai-claim-dance-draws-ire>

https://www.silpa-mag.com/club/art-and-culture/article_23733?fbclid=IwAR3vEwVMLGLVm84RfHC3tPfG6GkoeDvJnXbSpald4XEuLQuF3CzX0DUCtA4

________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. “โขน” วัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ ยูเนสโกตัดสิน วิน-วิน ทั้งไทยและกัมพูชา
២. ชำแหละที่มา “โขนเขมร” มาจาก “ราชสำนักไทย”
៣. «​ល្ខោន​» និង «​ខោល»
៤. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ វិវាទ​រឿង «​ល្ខោន​ខោល​» រវាង​ថៃ​-​កម្ពុជា កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត​!!? សុចិត្ត វង្ស​ទេស បញ្ជាក់​ម្ដង​ទៀត «​ល្ខោន​ខោល​ជា​វប្បធម៌​រួម មាន​​ឫស​គល់​រួម​គ្នា បំបែក​ជា​ផ្នែក​ៗ​មិន​បាន​ថា​ជា​សម្បត្តិ​ផ្ដាច់​មុខ​របស់​នរណា​ម្នាក់​»​

“โขน” วัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ ยูเนสโกตัดสิน วิน-วิน ทั้งไทยและกัมพูชา ថ្ងៃសុក្រ 30 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in រាមកេរ្ដិ៍, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย.
1 comment so far

ภาพนักแสดงโขนผู้รับบททศกัณฑ์ ถ่ายเมื่อ 13 มีนาคม พ.ศ. 2554 กรุงเทพฯ ( AFP PHOTO / PHILIPPE HUGUEN)

จากดราม่าเรื่อง “โขน” ที่เพิ่งจบไปเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน ที่ผ่านมานี้ ซึ่งมีประเด็นเกี่ยวกับการที่องการการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ประกาศให้ทั้ง “โขนไทย” และ “โขนกัมพูชา” ขึ้นทะเบียนบัญชีมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ทำให้เกิดความสับสนงงงวยกันทั้งชาวไทยและชาวกัมพูชาว่าตกลงแล้ว “โขนเป็นของใครกันแน่?”

อันที่จริงแล้ว ประเด็นเรื่องถิ่นกำเนิดโขนเคยเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันดุเดือดมายาวนาน และดูเหมือนจะประทุขึ้นมาอยู่เรื่อย ๆ ดังเช่นในช่วงเดือนมีนาคมปีที่แล้ว หลังจากที่กระทรวงวัฒนธรรมไทยประกาศจะขอขึ้นบัญชีโขนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับโลก ก็ได้เกิดกระแสความไม่พอใจของชาวกัมพูชา โดยทั้งแหล่งข่าวและประชาชนกัมพูชาทั่วไปออกมาให้ข้อมูลผ่านช่องทางต่าง ๆ ว่าที่จริงแล้ว “โขนเป็นของกัมพูชา” ดังจะเห็นได้จากข่าวใน “พนมเปญโพสต์” สื่อใหญ่ภาษาอังกฤษของกัมพูชาที่เผยแพร่ข้อความส่วนหนึ่งว่า

“ละโคนโขลของกัมพูชาเป็นละครรำที่นำเรื่องราวมาจาก Reamker บทประพันธ์ของกัมพูชาซึ่งนำโครงเรื่องมาจากมหากาพย์รามายณะในภาษาสันสกฤตอีก ที-และโขนหลวงของไทยก็เชื่อกันว่ามีรากกำเนิดมาจากรูปแบบของกัมพูชา”

แหล่งข่าวนี้ยังได้กล่าวอ้างถึงข้อมูลในหนังสือ “Acting: An International Encyclopedia of Traditional Culture” (การแสดง: สารานุกรมนานาชาติว่าด้วยวัฒนธรรมตามจารีต” โดย เบธ ออสเนส (Beth Osnes) ซึ่งให้ข้อมูลตอกย้ำที่มาของโขน ว่า

“ถูกขโมยไประหว่างที่ไทยเข้ารุกราน และถูกนำกลับไปยังประเทศไทยเพื่อสร้างความบันเทิงให้กับราชสำนัก”

นอกจากสื่อของกัมพูชาเองแล้วก็พบว่าชาวกัมพูชาทั่วไปก็มีความรู้สึกไม่เห็นด้วยกับเหตุการที่เกิดขึ้น ดังที่ได้มีโพสต์ภาษาอังกฤษแชร์กันโดยทั่วในเฟซบุ๊กว่า

“ละโคนโขล (Lakhon Khol) หรือระบำหน้ากากเป็นของราชอาณาจักรกัมพูชา 100% มันคือมรดกจากบรรพชนชาวขแมร์จากยุคที่สยาม (ประเทศไทย) ยังไม่เกิดด้วยซ้ำ มันเก่าแก่ยิ่งกว่าประเทศที่เรียกตัวเองว่าไทย แม้ว่าเราจะสูญเสียบันทึกเอกสารเกี่ยวกับการละเล่นนี้ไปในช่วง สงครามกลางเมือง และสงครามกับประเทศเพื่อนบ้าน แต่มันยังคงได้รับการบันทึกและรับรู้กันว่าเป็นระบำตามจารีตของกัมพูชา เราไม่เห็นด้วยและจะไม่ยอมให้ไทยมาอุทธรณ์ต่อยูเนสโกว่าระบำตามจารีตขแมร์ เป็นระบำดั้งเดิมของตน โปรดแสดงความรับผิดชอบและทบทวนเรื่องนี้อีกครั้ง เราจะไม่ยอมยุติข้อเรียกร้องนี้จนกว่าจะได้รับความยุติธรรมด้วยการยอมรับว่า ละครโขนหรือระบำหน้ากากเป็นของขแมร์/กัมพูชา”

อย่างไรก็ตาม ดูเหมือนว่าเรื่องที่ว่าโขนมีต้นกำเนิดมาจากกัมพูชานี้ แม้แต่นักวิชาการไทยอย่าง “สุจิตต์ วงษ์เทศ” เองก็ยังเห็นด้วย เพราะในหนังสือ วัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ในอาเซียน ภายใต้หัวข้อ “โขนอยุธยาจากขอม” สุจิตต์ได้ให้คำอธิบายที่มาของวัฒนธรรมโขนในไทยว่า

“พิธีกวนเกษียรสมุทรของราชสำนักขอมกัมพูชา เป็นต้นแบบให้ราชสำนักไทยสยามอยุธยา ที่นับถือศาสนาผี – พราหมณ์ – พุทธ มีการละเล่นชักนาคดึกดำบรรพ์ ในพระราชพิธีอินทราพิเษก ซึ่งจะมีพัฒนาการเป็นโขนต่อไป”

ถึงแม้เรื่องที่ว่าโขนไม่ได้ถือกำเนิดในประเทศไทยจะเป็นเรื่องที่ทุกฝ่ายต่างเห็นพ้องต้องกัน แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นสุจิตต์ ยังได้ขยายความต่อไปอีกว่ารากเหง้าเดิมของโขนในรูปแบบปัจจุบันนี้ก็คือการผสมผสานกันระหว่างวัฒนธรรมของอินเดียและวัฒนธรรมในอุษาคเนย์ กล่าวคือเครื่องแต่งกายมาจากอินเดียและเปอร์เซีย ส่วนองค์ประกอบอื่น ๆ เช่นคำว่า “โขน” นั้นได้มาจากคำพื้นเมืองตระกูลชวา-มลายูว่า “Lakon” หรือ “Lakun” หรือคำบาหลีว่า “Legong” สำหรับท่าโขนและปี่พาทย์รับโขนก็ได้มาจากวัฒนธรรมการเต้นและการดนตรีของชาวอุษาคเนย์เมื่อ 3,000 ปีที่แล้ว นอกจากนี้การพากษ์โขนที่แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทกาพย์นั้นก็มีแบบแผนมาจากกัมพูชา และการเจรจาโขนแต่งด้วยร่ายยาวนับเป็นร้อยกรองก็เป็นของพื้นเมืองดั้งเดิมตระกูล ลาว-ไทย

จากคำอธิบายข้างต้นนี้ สุจิตต์จึงได้ให้ข้อสรุปว่า “โขนเป็นวัฒนธรรมร่วมของสุวรรณภูมิในภูมิภาคอุษาคเนย์ มีรากเหง้าความเป็นมาร่วมกัน จะแยกโดด ๆ มิได้ ว่าเป็นสมบัติของใครของมัน หรือของที่นี่ ที่โน่น ที่นั่น”

ทั้งนี้ข้อสรุปดังกล่าวก็อาจช่วยบรรเทาดราม่าการแย่งกันแสดงความเป็นเจ้าของวัฒนธรรมโขน เพราะแท้จริงแล้วโขนไม่ใช่ของไทยหรือของกัมพูชาแต่เป็นวัฒนธรรมร่วม ไม่ควรมีใครออกมาแสดงความเป็นเจ้าของ อีกทั้งการที่ไทยหรือกัมพูชาเสนอให้องการยูเนสโกประกาศให้โขนขึ้นทะเบียนบัญชีมรดกวัฒนธรรมก็ไม่ใช่วิธีการแสดงความเป็นเจ้าของแต่อย่างใด หากแต่เป็นความพยายามที่จะคงรักษาวัฒนธรรมนี้เอาไว้ดังที่ นายวีระ โรจน์พจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม (รมว.วธ.) ได้กล่าวไว้ว่า

“…การขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้เป็นความภาคภูมิใจของประเทศที่นำเสนอให้ขึ้นทะเบียนไม่ใช่การจดลิขสิทธ์หรือการแสดงความเป็นเจ้าของ ที่สำคัญการแสดงโขนของกัมพูชาและการแสดงโขนในประเทศไทยต่างมีแบบแผนที่มีเอกลักษณ์เป็นของตนเองและเป็นเครื่องแสดงความภาคภูมิของประเทศ”


อ้างอิง

“โขน, ละคร”. จากหนังสือ “วัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ในอาเซียน”. โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ. สำนักพิมพ์นาตาแฮก. 2559

“จบดราม่า… “โขนไทย-โขนเขมร” ได้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกทั้งคู่ รมว.วัฒนธรรมยืนยันไม่ซ้ำซ้อนกัน”. ประชาชาติธุรกิจ ออนไลน์ <https://www.prachachat.net/spinoff/culture/news-258122&gt;

สุจิตต์ วงษ์เทศ. “โขน มาจากไหน”. เอกสารประกอบการเสวนา เนื่องในงานสัปดาห์อนุรักษ์มรดกไทย พุทธศักราช 2556 ณ สังคีตศาลา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร วันเสาร์ที่ 6 เมษายน 2556
< http://www.sujitwongthes.com/…/u…/2013/04/khon3april1530.pdf>

“Thai claim to dance draws ire”. The Phnom Penh Post.
< http://www.phnompenhpost.com/nat…/thai-claim-dance-draws-ire>

https://www.silpa-mag.com/club/art-and-culture/article_23733?fbclid=IwAR3vEwVMLGLVm84RfHC3tPfG6GkoeDvJnXbSpald4XEuLQuF3CzX0DUCtA4

________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខោល” វប្បធម៌​រួម​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ យូណេស្កូ​កាត់​ក្ដីវីន​-​វីន ទាំង​ថៃ និង​កម្ពុជា

ចិញ្ចើម​ថ្នល់ បុណ្យ​អុំ​ទូក ថ្ងៃអាទិត្យ 25 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីស្រុកខ្មែរ.
add a comment

បរិយាកាស​រាត្រី​ថ្ងៃ​ទី​៣ បុណ្យ​អុំ​ទូក ២០១៨ ថ្ងៃសៅរ៍ 24 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពីស្រុកខ្មែរ.
add a comment

ព្រះរាជពិធីសំពះព្រះខែ និងអកអំបុក ប្រចាំព.ស.២៥៦២ ថ្ងៃសុក្រ 23 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បុគ្គល​សំខាន់, អំពីស្រុកខ្មែរ.
1 comment so far

ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​​ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្តេចយាងជាព្រះរាជាធិបតី ព្រះរាជពិធីសំពះព្រះខែ អកអំបុក និងសម្រក់ទៀន នៅរាត្រីខែពេញបរមី នៃព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្តែតប្រទីប និងសំពះព្រះខែ អកអំបុក នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង នារាត្រីថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨។

រូបថត៖ ព្រះបរមរាជវាំង

_______________________________________________
អានផង​ដែរ ៖
១. ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​អុំ​ទូក បណ្ដែត​ប្រទីប សំពះ​ព្រះ​ខែ និង​អក​អំបុក សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៨ ចាប់​ផ្ដើម

%d bloggers like this: