jump to navigation

“จำวัด-จำพรรษา-จำศีล” ทำไมต้องจำ “จำ” คำเขมรที่ยืมมาใช้ในภาษาไทย ថ្ងៃសុក្រ 20 ខែ​មីនា 2020

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

อักษรเขมรโบราณ ศิลาจารึกปราสาทบันทายศรี พุทธศตวรรษที่ 16

พจนานุกรมฉบับบัณฑิตยสถานอธิบายคำว่า “จำ” ไว้ใน 4 ความหมายด้วยคือ (1) ก. กำหนดไว้ในใจ, ระลึกได้ (2) ก. ลงโทษด้วยวิธีเอาโซ่ตรวนล่ามไว้ เช่น จำโซ่ จำตรวน, ลงโทษด้วยวิธีขัง (3) ก. อาการที่ต้องฝืนใจทำ (4) (โบ) น. ชายผ้า โดยในความหมายที่ 1ที่ว่า “ก. กำหนดไว้ในใจ, ระลึกได้, เช่น จำหน้าได้” นั้นมีความอธิบายต่อไปว่า “ลูกคำของ ‘จำ 1’ คือ จำพรรษา  จำวัด  จำศีล ”

เมื่อค้นคำอธิบายต่อไปของลูกคำในความหมายที่ 1 พจนานุกรมฉบับบัณฑิตยสถานอธิบายว่า จำวัด “ก. นอนหลับ (ใช้แก่ภิกษุสามเณร)”จำพรรษา “ก. อยู่ประจำที่วัด 3 เดือนในฤดูฝน (ใช้แก่พระสงฆ์)”  และ จำศีล “ก. ถือศีล, รักษาศีล”

ถึงตรงนี้จะเห็นว่า “จำ” ที่อธิบายไว้แต่ต้น เมื่อเอามาผสมเป็นคำว่า “จำวัด-จำพรรษา-จำศีล” แล้วความหมายดูจะลักลั่นกันอยู่บ้าง ที่เป็นเช่นนี้เพราะคำว่า “จำ” นั้นไม่คำไทย แต่เป็นคำเขมร

ความเข้าใจในเรื่องนี้ ขออ้างอิงจากข้อเขียนของ รศ.ดร.ศานติ ภักดีคำ ในหนังสือ “แลหลังคำเขมร-ไทย” (สนพ.มติชน, ธันวาคม 2562) ที่เปิดพจนานุกรมเขมรอธิบายคำว่า “จำ” พจนานุกรมเขมรฉบับพุทธศาสนบัณฑิตย์ พ.ศ. 2512 อธิบายว่า “เฝ้าอยู่ไม่ไปไหน, อยู่ดูแลรักษา”

เพราะคำว่า “จำ” นั้นเป็นคำเขมรโบราณ ที่พบในสิลาจารึกโบราณเขียนในณุปแบบต่างกัน เช่น จํ, จม และจำ แต่มีความหมายเดียวกันคือ “เฝ้า, เฝ้าดู, เฝ้ารักษาเป็นพิเศษ”

นอกจากพจนานุกรมเขมร ผู้เขียน (รศ.ดร.ศานติ ภักดีคำ) ยังมีอ้างอิงข้อความ ในศิลาจารึก K. 732 มีข้อความตอนหนึ่งว่า “ถเว ตโปวน จําวรุษ แปลว่า “ทําตโปวนจําพรรษา มาเป็นหลักฐานอีกด้วย คําว่า จําพรรษา (จําวรุษ) เป็นคําที่มีใช้ในศิลาจารึกเขมรโบราณ หมายความว่า “เฝ้าอยู่ไม่ไปไหนในฤดูฝน”

ดังนั้นคําว่า จํา ที่มาจากภาษาเขมรโบราณแปลว่า “เฝ้า อยู่ไม่ไปไหน, อยู่ดูแลรักษา” เมื่อประสมเป็นคําว่า จําวัด จําพรรษา และ จําศีล ความหมายจริงๆ ของคํา ว่า จําวัด จึงหมายถึง “เฝ้าอยู่ที่วัด (นอน)” จําพรรษา หมายถึง “เฝ้าอยู่ไม่ไปไหนในฤดูฝน” และ จําศีล หมายถึง “อยู่รักษาศีล” เมื่อรู้รากที่มาของคำ การทำความเข้าใจจึงง่ายขึ้น เอวังก็มีด้วยประการฉะนี้


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2563

https://www.silpa-mag.com/culture/article_47142

ខ្មែរ​ត្រង់​ណា​? ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 19 ខែ​មីនា 2020

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ចម្រៀង, វីដេអូ, អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
1 comment so far

  • ដំណើរ​ដើម​ទង

កាល​ពី​ខែ​កុម្ភៈ (​២០២០​) កន្លង​ទៅ​នេះ គ្រូ​បង្រៀន​ជន​ជាតិ​ថៃ នៅ​ខេត្ត​ស្រីស្លាកេត​​ម្នាក់​ បាន​បង្ហោះ​វីដេអូ (​ទំនង​ជា​ការ​បង្ហោះ​លេង តាម​ទម្លាប់​) ត្អូញ​ត្អែរ​ពី​រឿង​តម្រួត​ថៃ​​តែង​តែ​ចាប់​គាត់ និង​ដេញ​ដោល​​សួរ​រក​បណ្ណ​អន្តោ​ប្រវេសន៍ ដោយ​សារ​គិត​ថា​គាត់​គឺ​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ (​កម្ពុជា​) មក​ធ្វើ​ការ​រក​ស៊ី ឬ​រស់​នៅ​ខុស​ច្បាប់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​។ ការ​សង្ស័យ​របស់​តម្រួត​ថៃ​គ្រប់​ពេល​បែប​នេះ ទំនង​ដោយ​សារ​ភាសា​ថៃ​របស់​គាត់​ដែល​និយាយ​ជាប់​សំនៀង ប្រដូច​នឹង​ខ្មែរ​និយាយ​ភាសា​ថៃ ព្រម​ទាំង​មុខ​មាត់​របស់​គាត់​ផង​។

វីដេអូ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​បណ្ដាញ​សារព័ត៌មាន​ថៃ​យក​ទៅ​ចុះ​ផ្សាយ​​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​ល្បី​ពេញ​បណ្ដាញ​សង្គម​។ បាទ មិន​ខុស​ទេ រឿង​រ៉ាវ​របស់​គ្រូ​បង្រៀន​ថៃ​រូប​នេះ ត្រូវ​បាន​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ទំនុក​តែង​ជា​បទ​ភ្លេង​មួយ​បទ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា เขมรตรงไหนខ្មែរ​ត្រង់​ណា​?

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បទ ខ្មែរ​ត្រង់​ណា​? ដែល​មាន​ដាក់​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​បណ្ដាញ​យូធូប និង​ស្រែ​ខ្មុក​សូម​បក​ប្រែ​ត្រួស​ៗ​នូវ​ខ្លឹម​សារ​នៃ​បទ​ចម្រៀង​នេះ ទុក​គ្រាន់​ជូន​លោក​អ្នក​ពិចារណា​ផង​ចុះ​។​

បទ ៖ ខ្មែរ​ត្រង់​ណា
សិល្បករ ៖ មិនជូ សន្តិរាស្ត្រ
ទំនុក ៖ សន្តិរាស្ត្រ ព្រៃប៉ា
រៀប​រៀង ៖ Aon Music Studio
មិកស៍​ម៉ាស្ទ័រ ៖ Aon Music Studio
កាត់ត​ក្រាហ្វិក ៖ Aon Music Studio

សួស្ដី​បាទ ខ្ញុំ​មក​ពី​ស្រី​ស្លាកេត
អាណា​ខេត្ត​ជាប់​កម្ពុជា
ខ្ញុំ​ជា​ជន​ជាតិ​ថៃ​តាំង​ពី​ចាប់​កំណើត​មក
ពេល​ខ្ញុំ​និយាយ​សំនៀង​ស្រដៀង​អាមេរិក
រូប​រាង​មុខ​មាត់​ស្រដៀង​កូរ៉េ
បញ្ចេញ​សំឡេង «​រ» ច្បាស់​ៗៗៗ
អណ្ដាត​​គន្លាស់ និយាយ​មក​យល់
ខ្ញុំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ថា​​មិន​មែន​ជន​ជាតិ​ថៃ
ក៏​ចង់​ដឹង​ថា​វា​មិន​ដូច​ត្រង់​ណា
សុំ​ជំទាស់​ដាច់​ខាត​ហើយ
ខ្ញុំ​ជា​ជន​ជាតិ​ថៃ​១០០​ភាគរយ
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី?
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី ន៎
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី ន៎
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ណា ណា ណា ណា
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី ន៎
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ខ្មែរ​ត្រង់​ណា យី ន៎
ខ្មែរ​ត្រង់​ណា ណា ណា ណា ណា
នរណា ថា​ខ្ញុំ​ជា​ខ្មែរ​?
ខ្ញុំ​ជា​ជន​ជាតិ​ថៃ
សួរ​នរណា​ក៏​គេ​ដឹង
កាល​នៅ​ក្មេង​រៀន​ជាមួយ​គ្រូ
គ្រូ​ប្រាប់​ថា​ខ្ញុំ​ជា​ជន​ជាតិ​ថៃ
បញ្ចេញ​សំឡេង​ត្រូវ​ច្បាស់
រ រឿ រ រីង ដេញ​តាម​គ្នា
សួរ​បន្តិច​ដូច​ខ្មែរ​ត្រង់​ណា​?
សួរ​បន្តិច​ដូច​ខ្មែរ​ត្រង់​ណា​?
ខ្ញុំ​ជា​ជន​ជាតិ​ថៃ
ជន​ជាតិ​ថៃ ទាំង​កាក (​អាចម៍​)​ណ៎ា

សំពះ ថ្ងៃសុក្រ 13 ខែ​មីនា 2020

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ShotType1_540x540

កិរិយាសព្ទ
លើកដៃទាំងពីរផ្គុំម្រាមទាំង១០ ឆ្ពោះត្រង់ទៅរកបុគ្គល, ទៅរកទីឬវត្ថុដែលគួរគោរព ។ សំពះការ ក្រាបសំពះតាមបែបបទក្នុងវេលាដែលខ្លួនធ្វើអាពាហ៍ពិពាហ៍ ។ សំពះគ្រូ សំពះគោរពចំពោះគ្រូឬចំពោះគុណគ្រូដែលបានបង្រៀនមន្តវិជ្ជាការឬសិល្បៈផ្សេងៗ ។ សំពះងារ ឬ ថ្វាយបង្គំងារ ក្រាបថ្វាយបង្គំតាមបែបបទចំពោះព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទទួលឋានន្តរដែលទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានតាំង ។ សំពះពេលា សំពះព្រះអាទិត្យទទួលពេលាមានឫក្សដែលហោរកំណត់ឲ្យក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ ។ សំពះលា សំពះពោលពាក្យលាគ្នា ។ សំពះសួរ សំពះបុគ្គលដែលគួរគោរពបញ្ចេញវាចាសួរសុខទុក្ខផង ។ សំពះសុំទោស សំពះអង្វរសុំឲ្យគេអត់ទោសឲ្យ ។ សំពះសំពិន ( ម. ព. សំពិន ) ។ សំពះអ្នកតា សំពះចំពោះរូបអ្នកតាដែលសន្មតថា ស័ក្តិសិទ្ធិសុំឲ្យជួយ ។ ល ។

ប្រូប៉ាហ្កានដា ថ្ងៃសុក្រ 3 ខែមករា 2020

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, English.
add a comment

ប្រូប៉ាហ្កានដា ដែល​ភាសា​អង់គ្លេស​សរសេរ​ថា propaganda ទំនង​ជា​​មិន​មាន​ន័យ​សមមូល​នឹង​ភាសា​ខ្មែរ​ទេ​។ អត្ថន័យ​ចម្បង​នៃ​ពាក្យ​ ប្រូប៉ាហ្កានដា នេះ​នៅ​ក្នុង​ភាសា​អង់គ្លេស សំដៅ​លើ​ព័ត៌មាន​, ឬ​ជា​ពិសេស​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​លម្អៀង ឬ​ធ្វើ​ឲ្យ​យល់​ខុស ដែល​ជា​ទូទៅ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​បម្រើ​ឲ្យ​បុព្វហេតុ​នយោបាយ ឬ​ទស្សនៈ​ណា​មួយ​ ឬ​អាច​សម្រាយ​ដោយ​ខ្លី​ថា ជា​ការ​ឃោសនា​ឲ្យ​ជឿ​។

ពាក្យ​ ប្រូប៉ាហ្កានដា នេះ​ជា​រឿយ​ៗ ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ន័យ​អវិជ្ជមាន​, ជា​ពិសេស​សម្រាប់​អ្នក​នយោបាយ​ដែល​ធ្វើ​ការ​អះអាង​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ដើម្បី​ឲ្យ​ខ្លួន​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះ​ឆ្នោត​ជូន ឬ​ការ​​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម ដើម្បី​សម្រេច​គោល​បំណង​របស់​ខ្លួន​។ ជា​ការ​ពិត​ រាល់​យុទ្ធនាការ​ណា​ក៏​ដោយ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​សម្រាប់​អង្វរ ឬ​សុំ​ចិត្ត​ពី​ប្រជាជាន អាច​រាប់​បាន​ថា​ជា​ ប្រូប៉ាហ្កានដា ទាំង​អស់​។

សម្រាប់​វិស័យ​នយោបាយ​វិញ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​លោក​មិន​សេរី ប្រូប៉ាហ្កានដា ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​រឿយ​ៗ​​ស្ទើរ​គ្រប់​វត្ថុ​បំណង​ និង​ជា​ទូទៅ​តែង​បាន​ផល​ផង​​៕

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “សៀម” ជា​ឈ្មោះ​ដែល​ពួក​កម្ពុជា​ប្រើ​សំដៅ​ដល់ “មនុស្ស​ព្រៃ​”… ថ្ងៃចន្ទ 23 ខែធ្នូ 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, ภาษาไทย.
2 comments

កកន ៖ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០១៩ កន្លង​មក​នេះ ​គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม)​ បាន​ចុះ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “สยาม” เป็นชื่อที่พวกกัมพูชาใช้หมายถึง “คนป่า”…  ឬ​​ប្រែ​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ថា “សៀម” ជា​ឈ្មោះ​ដែល​ពួក​កម្ពុជា​ប្រើ​សំដៅ​ដល់ “មនុស្ស​ព្រៃ​”…។

ថ្ងៃ​នេះ ស្រែ​ខ្មុក​សូម​អនុញ្ញាត​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ ដោយ​មិន​បញ្ចេញ​បញ្ចូល​បន្ថែម ដើម្បី​ទុក​ជូន​ជា​គតិ និង​ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ នៅ​ទី​នេះ ដូច​ត​ទៅ​។

ក្បួន​ហែ​របស់​ជន​ជាតិ​សៀម ឬ «​សៀម​កុក​» សុចិត្ត វង្សទេស ធ្លាប់​អះ​អាង​ថា ពួក​ក្រុម​ជន​ជាតិ​នេះ​រស់​នៅ​តាម​រដ្ឋ និង​ភូមិ​ដ្ឋាន​បរិវេណ​សង្ខាង​ទន្លេ​មេគង្គ​ដែល​ជា​ញាតិ​ជិត​ស្និទ្ធ​នឹង​ក្សត្រិយ៍​កម្ពុជា​កាល​ពី​សម័យ​នោះ មិន​មែន​ជា «​កងទ័ព​ប្រទេស​រាជ​របស់​ខម​» តាម​ការ​បក​ស្រាយ​របស់​អ្នក​សិក្សា​លោក​ខាង​លិច​ដែល​ជា​ម្ចាស់​អាណានិគម​នោះ​ទេ

«​ចិន​ហៅ​អាណាចក្រ​សុខោទ័យ​ថា ‘សៀន’ ចំណែក​ឯក​ពាក្យ​ថា ‘សៀម’ ជា​ឈ្មោះ​ដែល​ពួក​កម្ពុជា​ប្រើ​សំដៅ​ដល់ ‘មនុស្ស​ព្រៃ’ ដែល​មក​ពី​ភាគ​កណ្ដាល​នៃ​ទន្លេ (​ចៅ​ពញា​) ដែល​មាន​រូប​ចម្លាក់​នៅ​តាម​ថែវ​ផ្នែក​ខាង​ត្បូង​នៅ​អង្គរ​វត្ត​។ ភស្តុតាង​ការ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ដែល​ចាស់​ជាង​គេ​បំផុត​នៅ​ពេល​នេះ​គឺមាន​នៅ​ក្នុង​ចារឹក​របស់​ជន​ជាតិ​ចាម​នា​គ.ស.​ទី​១១ ដែល​និយាយ​ដល់​ជន​ជាតិ​សៀម​ក្នុង​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ឈ្លើយ​សឹក​។ ឈ្មោះ​នេះ​​មើល​ទៅ​ហាក់​ដូច​ជា​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ ‘ជាន’ [កកនថៃ​សរសេរ ชาน អាន​ថា ឆាន] ដែល​ជន​ជាតិ​ភូមា​ប្រើ​ហៅ​បណ្ដា​រដ្ឋ​ជនជាតិ​ភាគ​តិច​ភាគ​ខាង​ជើង​ដែល​នៅ​រាយ​គ្នា​ចាប់​ពី​ជើង​មក​ដល់​ត្បូង ពី​រដ្ឋ​មោកង និង​មោនយិន​។ មិន​មាន​នរណា​ដឹង​ទេ​ថា ពាក្យថា ‘សៀម’ មាន​អត្ថន័យ​ផ្នែក​​ភាសា​វិទ្យា​ថា​ដូច​ម្ដេច​។ បន្ទាប់​ពី​ការ​បង្កើត​អាណាចក្រ​អយុធ្យា នៅ​គ.ស.​១៣៥០ ដែន​ដី​ដែល​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ក្សត្រិយ៍​នៃ​អាណាចក្រ​នេះ​ក៏​បាន​ឈ្មោះ​ថា សៀម ជន​ជាតិ​អឺរ៉ុប​តែង​តែ​ហៅ​ក្រុង​របស់​អយុធ្យា​ថា «​នគរសៀម​»​។

ស្រង់​ពី ៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ភាគ​ទី​១ ដោយ ឌី.​ជី​.​អ៊ី. ហលល៍ ប្រវត្តិ​វិទូ​ជន​ជាតិ​អង់គ្លេស ធ្លាប់​ធ្វើ​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ប្រចាំ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ខរណែល និង​សាកល​វិទ្យាល័យ​ក្រុង​ឡុនដ៍​។

ខណៈ​ដែល​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ បាន​ធ្វើ​ការ​សន្និដ្ឋាន​ពី​អត្ថន័យ​ដើម​នៃ​ពាក្យ​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ពាក្យ​ថា «​សៀម​» ថា ទំនង​ជា​សំដៅ​ដល់​ដែន​ដី​ទន្លេ ឬ​ទាក់​ទង​នឹង​ទឹក ដែល​ស្រប​គ្នា​និង​វិធី​ជីវិត​របស់​សង្គម​កសិកម្ម​តាម​ដង​ទន្លេ​របស់​ជន​ជាតិ​តៃ​។

ព្រម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ ចិត្រ​ បាន​សង្កត់​ថា ការ​ស្វែង​រក​អត្ថន័យ​ប្រភព​នៃ​ពាក្យ​ថា សៀម មិន​គួរ​គិត​តែ​ពី​រក​ពាក្យ​ដែល​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ភាសា​ដទៃ ដោយ​ភ្លេច​ការ​ពិចារណា​ការ​វិវត្ត​នៃ​ជីវិត​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​វប្បធម៌​របស់​ជន​ជាតិ​តៃ និង​ចាំ​បាច់​តែ​ត្រូវ​រើស​រក «​តែ​ពាក្យ​ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ល្អ​តែ​មួយ​មុខ​ប៉ុណ្ណោះ​នោះ​ទេ​» ព្រោះ «​យើង​នឹង​មិន​បាន​រក​ការ​ពិត​ឲ្យ​ឃើញ​ក្រោម​វិធី​ផ្នែក​វប្បធម៌​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​សង្គម​ឡើយ​»​។

ស្រង់​ពី ៖ ប្រវត្តិ​នៃ​ពាក្យ​សៀម​, ថៃ លាវ និង​ខម និង​លក្ខណៈ​ផ្នែក​សង្គម​របស់​ឈ្មោះ​ជន​ជាតិ ដោយ​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍


ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​លើក​ដំបូង​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​អនឡាញ ៖ ៣០ មិថុនា ២០១៦

_____________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ ៖
១. “สยาม” เป็นชื่อที่พวกกัมพูชาใช้หมายถึง “คนป่า”…

ប្រេត ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 19 ខែកញ្ញា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

491

________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ទំនួញប្រេត

ហិរិឱត្តប្បៈ – ធម៌​សំខាន់​នៃ​មនុស្ស ថ្ងៃចន្ទ 26 ខែសីហា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ព្រះ​ធម៌, អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
1 comment so far

Untitled-1

នៅ​ក្នុង​វចនា​នុក្រម​ខ្មែរលោក​បាន​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​នៃ​ពាក្យ ហិរិ ថា ៖ សេចក្ដីខ្មាសទុច្ចរិត, ខ្មាសអំពើអាក្រក់, ខ្មាសបាប​។ ឯ ឱត្តប្បៈ មាន​សេចក្ដី​ថា សេចក្ដី​ខ្លាច​បាប​។ នៅ​ពេល​ធ្វើ​បទ​សមាស​​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ​មក​ បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា ហិរិឱត្តប្បៈ ឬហិរោត្តប្បៈ ដែល​មាន​ន័យ​សម្រាយ​ថា ជា​សេចក្ដី​ខ្មាស និង​ខ្លាច​បាប​។ ហិរិឱត្តប្បៈ គឺជា​ធម៌​ដ៏​សំខាន់​មួយ​របស់​មនុស្ស​រាល់​រូប​។ បុគ្គល​ទាំង​ហ្លាយ​ណា​ដែល​មិន​មាន​ធម៌​ទាំង​ពីរ​នេះ​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន រមែង​ធ្វើ​ឲ្យ​សង្គម​គ្រួសារ និង​សង្គម​ជាតិ​ជួបនូវ​ភាព​ច្របូក​ច្របល់ និង​គ្មាន​សេចក្ដីសុខ​។

កាល​ណា​ហិរិ​កើត​មាន​ឡើង វា​អាច​បញ្ឈប់​​មិនឲ្យ​សេចក្ដី​អាក្រក់​ឈ្នះ​ចិត្ត ដោយ​សារ​មាន​ភាព​ខ្មាស់ ដែល​អាច​នឹង​គិត នឹង​និយាយ ឬ​នឹង​ធ្វើ សេចក្ដី​អាក្រក់​ទាំង​នោះ​។ ហិរិ​កើត​មាន​ឡើង​ពី​ការ​អប់​រំ ប្រៀន​ប្រដៅ ហ្វឹក​ហាត់​ខ្លួន​ឯង ការ​គិតដល់​ជាតិ វង្ស​ត្រកូល…។ល។ មនុស្ស​សម័យ​បុរាណ អប់​រំ​ប្រៀន​ប្រដៅកូន​ចៅ​ឲ្យ​មាន​ការ​ខ្លាច​ចំពោះ​បាប ដោយ​ការ​និយាយ​អំពី​នរក យម​បាល និង​ការ​ដាក់​ទោស​ទណ្ឌ ជា​ដើម​…។ល។ ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​មានការ​ក្រែង​ខ្លាច ដែល​ទាំង​នោះ​មិន​មែន​ជា​ការ​អាក្រក់​នោះ​ទេ តែ​​ការ​និទាន​ដល់​រឿង​ទាំង​នោះ បាន​ផ្ដល់​នូវ​ការ​គ្រប់​គ្រង​សង្គម ឲ្យ​រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​យ៉ាង​មាន​សេចក្ដី​សុខ ខុស​គ្នា​ពី​សង្គម​ឧត្ដម​បញ្ញា ដែល​មិនមានសេចក្ដី​ខ្មាស​ចំពោះ​បាប​នោះ​ឯង​។

ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ខ្លាច​តែ​ច្បាប់​ជាតិ មិន​ខ្លាច​ច្បាប់​កម្ម​ផល សង្គមនោះ​នឹង​មាន​តែ​មនុស្ស​ដែល​រក​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​ភាព​ចន្លោះ​ប្រហោង​របស់​ច្បាប់ (​ជាតិ) ដោយ​មិន​អើពើ់​នឹង​ភាព​​ត្រឹម​ត្រូវ សម​រម្យ​។ សង្គម​គួរ​មាន​ចំណែក​ទទួល​ខុស​ត្រូវចំពោះ​រឿង​នេះ គឺបុគ្គល​រាល់​រូប​ក្នុង​សង្គម​គួរ​ផ្ដល់​​តម្លៃ​ចំពោះ​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​ល្អ មាន​សីលធម៌ និង​រិះ​គន់​ចំពោះ​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​អាក្រក់ មិន​មែន​លើក​តម្កើង​បុគ្គល​ដែល​មាន​ទ្រព្យ​ធន មាន​អំណាច ដោយ​មិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ពី​ប្រភព​នៃ​ទ្រព្យ​ និង​អំណាច​ទាំង​នោះ​។ សង្គមទាំង​ហ្លាយ​ណា​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​អ្នក​មាន​សីលធម៌ ជា​សំខាន់ សង្គម​នោះ ក៏​នឹង​មាន​សេចក្ដី​សុខ​។

សេចក្ដី​ខ្មាស និង​សេចក្ដី​ខ្លាច​​ចំពោះ​បាប រាប់​ថា​ជា​ធម៌​សំខាន់ ចំពោះ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ជិវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ និង​ការ​រស់​នៅ​រួម​ជាមួយ​មនុស្ស​ផង​ឯ​ទៀត​ក្នុង​សង្គម​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ព្រោះ​បុគ្គល​ដែល​មិន​មាន​សេចក្ដី​ខ្មាស់​ចំពោះ​ការ​ធ្វើ​ខុស មិន​ខ្លាច​ចំពោះ​ផល​ដែល​កើត​ឡើង​ពី​ការ​ធ្វើ​ខុស​នោះ បុគ្គល​នោះ​អាច​ធ្វើ​បាន​រាល់​អំពើ​អាក្រក់​គ្រប់​ប្រភេទ​។ អាច​បង្ក​ភាព​ក្ដៅ​ក្រហាយ ភាព​អន្តរាយ​ចំពោះ​ខ្លួន​ឯង និង​មនុស្ស​ផង​ឯ​ទៀត​ក្នុង​សង្គម​​។ ហេតុ​ដូច​នេះ លោក​នេះ សង្គម​នេះ ត្រូវ​ការ​ធម៌​ទាំង​ពីរ​នេះ រក្សា​គ្រប់​គ្រង ដែល​អាច​ហៅ​ថា ជា​ធម្ម​លោក​បាល ឬ​ធម៌​ដែល​គ្រប់​គ្រង​លោក​ក៏​ថា​បាន​។

ប្រែ​ផ្នែក​ខ្លះ​ពីwww.polyboon.com

%d bloggers like this: