jump to navigation

ស្បថ ថ្ងៃចន្ទ 6 ខែសីហា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា.
add a comment

ស្បថ (ស្បត់) កិរិយាសព្ទ ( ពាក្យក្លាយមកពី បា. សបថ; សំ. ឝបថ; និយាយក្រសោបខ្លីថា ស្បថ ) ប្រកាសសំបថ គឺពោលពាក្យសច្ចាប្រកាសសេចក្តីពិតត្រង់លាងខ្លួន ចំពោះមុខបុគ្គលដទៃ
ស្បថកែខ្លួន, ស្បថយកឈ្នះ, ស្បថឲ្យរួចខ្លួន ( ម. ព. សបថ ផង ) ។
ស្បថប្រណិធាន ស្បថដោយមានសូត្រសច្ចាប្រណិធានផង ( ពាក្យសាមញ្ញនិយាយក្លាយជា ស្បថប្រាំធាន ) ។ ស្បថលាងខ្លួន ស្បថកែខ្លួន, ស្បថឲ្យរួចខ្លួន ។ ស្បថស្បែ ឬ ស្បែស្បថ ( ម. ព. ស្បែ ) ។ ល។

Advertisements

Repost: អំពី​ពាក្យ​ថា «​ហ្លួង​» ថ្ងៃពុធ 1 ខែសីហា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
add a comment

ពាក្យ​ថា «​ហ្លួង​» ដែល​សរសេរ​ ហ ជើង ល ស្រៈ ួ និង ង បែប​នេះ​គឺ​ជា​ពាក្យ​​ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាសា​សៀម និង​លាវ ហេតុ​ដូច​នេះ​ហើយ​ទើប​បាន​ជា​យើង​មិន​សរសេរ «​លួង​» បែប​នេះ​ទេ​។ ភាសា​សៀម​សរសេរ​ជា «​หลวง» ជា​អក្សរ​រាយ ឯ​លាវ​សរសេរ​ជា «​ຫລວງ​» ជា​អក្សរ​រាយ ឬ «ຫຼວງ​» ជា​អក្សរ​តម្រួត​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​លោក​បាន​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​នៃ​ពាក្យ​នេះ​ថា​៖

ហ្លួង ស. ល. ( ន. ) (ហ្ល្វង អ. ថ. ហ្លួ៎ង) ព្រះ​រាជា (ព្រះ​ករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត) : ហ្លួង​ស្តេច​ចេញ​ប្រទាន​រង្វាន់​ដល់​ពួក​សិស្ស​សាលា… (ពាក្យ​ធម្មតា) ។ ប្រើ​ជា​ពាក្យ​ផ្តើម​ហៅ​សម្តេច​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ឬ​សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឧបរាជ​ផង​ក៏​បាន : ហ្លួង​ស្រ្តី, ហ្លួង​ឧបរាជ ។ ឋានន្តរ​ស័ក្តិ​ឬ​បណ្ដា​ស័ក្តិ​មន្រ្តី​ថ្នាក់​តូច​ជាង​ទី​ព្រះ ធំ​ជាង​ទី​ឃុន : ហ្លួង​សេនានុរក្ស។

ដោយ​ឡែក​នៅ​នគរ​ថៃ​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ពាក្យ​នេះ​វិញ ក៏​មាន​ន័យ​ដូច​អ្វី​ដែល​ខ្មែរ​យើង​យក​មក​ប្រើ​ដែរ​​។ ប្រជាជន​ថៃ​ហៅ​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ខ្លួន​ដោយ​ឥត​ចេញ​ព្រះ​នាម​ថា នៃហ្លួង (ថ. ในหลวง) អាន​ថា ណៃហ្លួង​ ឬ​ ផ​ហ្លួង (ថ. พ่อหลวง)​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ច្បាប់​រាជ​បណ្ឌិត្យ​ស្ថាន​របស់​ថៃ ច្បាប់​ព.ស.​២៥៥៤ បាន​ឲ្យ​និយម​ន័យ​ពាក្យ​នេះ​ សម្រាយ​រហូត​ដល់​មាន​ន័យ​ថា អ្វី​ៗ​ទាំង​អស់​ដែល​ជា​ទី​របស់​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​, ដែល​ធំ​, ដែល​ជា​របស់​សាធារណៈ​, បណ្ដា​ស័ក្ដិ​ខ្ញុំ​រាជការ និង​សម្រាប់​ការ​ហៅ​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ក្នុង​ន័យ​គោរព​ផង​​ ដោយ​មាន​តួយ៉ាង​​​ជា​ពាក្យ​ហៅ​ វាំង​ហ្លួង (​វាំង​ស្ដេច​)​, ភ្នំ​ហ្លួង (​ភ្នំ​ធំ)​, ផ្លូវ​ហ្លួង​ (​ផ្លូវ​ធំ​ ថៃ​ប្រើ​សំដៅ​ផ្លូវ​ជាតិ​)​, ហ្លួង​វិចិត្រ​វាទការ​, ហ្លួង​បង (​ប្រើ​ហៅ​សម្រាប់​ព្រះ​សង្ឃ​)​…. ជា​ដើម​។ល។

ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​ជា​ «​ហ្លួង​» នេះ​រត់​មាត់ ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​ឆ្លង​វប្បធម៌​ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ជាតិ​ខាង និង​ដោយ​អំណាច​នៃ​បារមី​សៀម ដែល​ធ្លាប់​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​ខ្មែរ​ពី​អតីត​កាល​។ ដូច​តួ​យ៉ាង​យើង​ហៅ​ព្រះ​នាម​អតីត​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​យើង ជា ហ្លួង​​នរោត្ដម​, ហ្លួង​រាជានុកោដ្ឋ​… និង​បច្ចុប្បន្ន​សម្ដេច​ព្រះ​មហាក្សត្រីយ៍​ព្រះ​អង្គ​ហៅ​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ដែល​ជា ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ថា ហ្លួង​កូន​,និង​​ហ្លួង​ម៉ែ​ … ជា​ដើម​។ល។ ក្រៅ​ពី​នោះ យើង​នៅ​មាន​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ដូច​ជា ដំណាក់​ហ្លួង​, ល្ខោន​ហ្លួង​, កំពង់​ហ្លួង​, ព្រែក​ហ្លួង​, អណ្ដើក​ហ្លួង​​…​។ល។ គឺ​ឃើញ​ថា​មិន​ខុស​ឆ្គង​អ្វី​ឡើយ​ ប្រទេស​ដែល​នៅ​ក្បែរ​គ្នា​តែង​តែ​ខ្ចី​ពាក្យ​គ្នា​ប្រើ​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ដោយ​ចៀស​​មិន​ផុត​។

ក្រៅ​អំពី​ពាក្យ «​ហ្លួង​» នេះ​ខ្មែរ​យើង​ក៏​នៅ​ប្រើ​ពាក្យ​សៀម​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ផង​ដែរ​​។ យើង​កុំ​គួរ​ណា​ឡើយ​ទៅ​ប្រកាន់​ថា​នេះ​ពាក្យ​សៀម នោះ​ពាក្យ​សៀម​ ដ្បិត​ពាក្យ​ដែល​ខ្មែរ​យើង ប្រើ​ប្រាស់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ចាប់​ពី​ពាក្យ​សាមញ្ញ​ទៅ​រហូត​ដល់​ពាក្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ភាសា​រាជការ មួយ​ចំនួន​ធំ​រាប់​មិន​អស់​សុទ្ធ​តែ​ជា​ពាក្យ​ដែល​មាន​ប្រភព​ពី​ភាសា​បរទេស​ទាំង​អស់​។ ការ​ខ្ចី​ពាក្យ​ប្រើ​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ធ្វើ​ឲ្យ​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​សម្បូរ​បែប​ និង​មាន​សោភ័ណ​ទៅ​វិញ​ទេ​៕

_______________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ប្រវត្តិ​ពាក្យ «ពញា»

សិទ្ធិ – និតា ថ្ងៃអាទិត្យ 22 ខែកក្កដា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា.
add a comment

សិទ្ធិ (សិត-ធិ ឬ សិត) នាមសព្ទ ( សំ. បា. ) សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីសម្រេចផល ឬផលសម្រេច, ការសម្រេចប្រយោជន៍; ការដាច់ស្រេច; ការសមប្រកប, ការសមតាមបំណង; សេចក្ដីសុខ; សេចក្ដីចម្រើន; សេចក្ដីស័ក្ដិសិទ្ធិ; សេចក្ដីខ្លាំងពូកែ; សេចក្ដីសម្បូណ៌; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់; អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច; មុខការដែលត្រូវសម្រេចលើខ្លួន ( ម. ព. សិទ្ធ ផង ) ។បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. សិត-ធិ, ដូចជា សិទ្ធិករ ដែលធ្វើឲ្យសម្រេច, ដែលឲ្យសម្រេចផលប្រយោជន៍ ។ សិទ្ធិការក (–រ៉ៈកៈ ឬ –រ៉ក់) អ្នកធ្វើឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ( បើស្រ្តីជា សិទ្ធិការិកា ) ។ សិទ្ធការ្យ ( –កា ) ដំណើរធ្វើឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ។ ខ្មែរបុរាណប្រើជាពាក្យផ្ដើមក្នុងក្បួនតម្រា, ជាពាក្យអធិដ្ឋានប្រសិទ្ធីសូមឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍បានតាមប្រាថ្នា សិទ្ធិការ្យអាចារ្យចែងសម្ដែងអំពីថ្នាំរម្ងាប់រោគផ្សេងៗ ដូចមានសេចក្ដីតទៅនេះ…។

និតា [नीता] (Sanskrit) means well-behaved, guided, modest, correct. Nita also means wealth.

นิตา นิ-ตา ผู้ได้รับการแนะนำ ได้รับการอบรมอย่างดี

កំណើត ថ្ងៃសុក្រ 20 ខែកក្កដា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីសុភ័ក្ត្រ.
add a comment

កំណើត
នាមសព្ទ
ជាតិ, ដំណើរដែលកើត; កាលវេលាដែលកើត; ទីតំបន់ដែលកើត
ចាប់កំណើត, ឆ្នាំកំណើត, ស្រុកកំណើត ។
មនុស្សឥតកំណើត គឺមនុស្សមិនមានសេចក្តីចម្រើន ដោយប្រយោជន៍គ្រប់យ៉ាង
អាឥតកំណើត! ( ព. ទ្រ. ម. ) ។

កក្កដ ថ្ងៃអាទិត្យ 1 ខែកក្កដា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា.
add a comment

កក្កដ
(ក័ក-កៈ-ដៈ) នាមសព្ទ ( បា. ; សំ. កក៌ដ ) ក្ដាម ។ ឈ្មោះខែទី ៤ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែស៊ូយេត ( ខែទី ៧ ) បារាំងសែស ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា កក្កដា ក៏រាប់ជាខែទី ៧ ដែរ ។

ពលកម្ម ថ្ងៃអង្គារ 1 ខែ​ឧសភា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

អធិក​មាស ថ្ងៃចន្ទ 30 ខែ​មេសា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
4 comments

ចុល្ល​សករាជ​១៣៨០​នេះ ជា​ឆ្នាំ​ដែល​មាន​ «​អធិក​មាស​»​ (អាន​ថា​ ៖ អៈធិ-កៈ-មាស)។ តើ​អ្វី​ជា​អធិក​មាស​?

សម្រាប់​ប្រតិទិន​ចន្ទ​គតិ ដែល​មាន​១២​ខែ (​ជា​ទូទៅ​) ដូច​សុរិយ​គតិ​ដែរ​នោះ ជា​រៀង​រាល់​៣​ទៅ​៤​ឆ្នាំ​ម្ដង តែង​តែ​មាន​ការ​លើក​ខែ គឺ​ការ​បន្ថែម​ខែ​មួយ​ទៀត ឲ្យ​បាន​១៣​ខែ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ នោះ​គឺ​ខែ​អាសាធ​។ ការ​លើក​បន្ថែម​ខែ​បែប​នេះ ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា «​អធិក​មាស​»​ នោះ​ឯង​។

ការ​បន្ថែម​មួយ​ខែ​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទគតិ​បែប​នេះគឺ​ដើម្បី​ឲ្យ​ចំនួន​ថ្ងៃ​មាន​សមមូល​គ្នា​នឹង​ប្រព័ន្ធ​សុរិយ​គតិ ដោយ​មិន​ឲ្យ​ចំនួន​ថ្ងៃ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​ពេក​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ លោក​បាន​ឲ្យ​និយម​ន័យ​នៃ «​អធិក​មាស​»​ នេះ ដូច​ត​ទៅ​នេះ​ ៖

អធិក​មាស ខែ​លើក គឺ​ខែ​អាសាឍ ទី ២ ដែល​លើក​បង្រ្គប់​តាម​ចន្ទ​គតិ (ខែ​អាសាឍ​ទី ១ ហៅ បឋមាសាឍ, អធិក​មាស​ហៅ ទុតិយា-សាឍ មាន ៣០ ថ្ងៃ​ដូច​គ្នា; ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​មាន ១៣ ខែ​ហៅ​ថា ឆ្នាំ​មាន​អធិក​មាស) ។

នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ និង​លាវ​ ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ចន្ទ​គតិ​ដូច​ខ្មែរ​យើង​ដែរ​នោះ ការ​លើក​ខែ​បង្គ្រប់​នេះ​ក៏​អនុវត្ត​ដូច​គ្នា​ផង​ដែរ ដោយ​ថៃ​ហៅឈ្មោះ​ថា «​อธิกมาส» (​អាន​ថា ៖ អៈធិកៈម៉ាដ) និង​លាវ ហៅ​ថា «​ອະທິກະມາດ​» (អាន​ថា ៖ អៈធិកៈម៉ាដ) ឬ អធិក​មាស នោះ​ឯ​ង​​។

សម្រាប់​ឆ្នាំ​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​មាន​អធិក​មាស តួ​យ៉ាង​ឆ្នាំ​នេះ​ ប្រទេស​កម្ពុជា និង​លាវ មិន​មាន​ការ​លើក​ធ្វើ​បុណ្យ​​​វិសាខ​បូជា ទៅ​ធ្វើ​នៅ​ខែ​បន្ទាប់ ដូច​ប្រទេស​ថៃ​ (​លើក​ទៅ​ធ្វើ​ខែ​ទី​៧ ឬ​ខែ​ជេស្ឋ តាម​ប្រតិទិន​ថៃ​) នោះ​ទេ គឺ​នៅ​តែ​ធ្វើ​ក្នុង​ខែ​ពិសាខ ឬ​ខែ​៦ (សម្រាប់​ប្រទេស​លាវ​) ដដែល។ (​សូម​រង់​ចាំ​អាន​៖ ការ​ប្រារព្ធ​ពិធី​បុណ្យ​វិសាខ​បូជា​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​)​៕

____________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ឆ្នាំ​នេះ​ខ្មែរ និង​ថៃ ធ្វើ​បុណ្យ​មាឃ​បូជា និង​វិសាខ​បូជា ខុស​ថ្ងៃ​ខែ​គ្នា

%d bloggers like this: