jump to navigation

«​គល់​»​, «​ឫស្សី​» ថ្ងៃពុធ 2 ខែសីហា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

គល់ ( ន. ) ប៉ែក​ដើម​ឈើ​ខាង​ក្រោម​ជិត​នឹង​​ដី : គល់​ឈើ; គល់​សសរ ។ ប៉ែក​ខាង​ដើម​បង្អស់ : គល់​ភ្លៅ ។

( ន. ) ដើម​ឈើ​ងាប់​អណ្ដែត​ទឹក ដែល​មិន​មាន​មែក​ជាប់ : គល់​កំណាត់ , ស្រង់​គល់​ដាក់​ទូក ។

ឫស្សី រឹស-សី ( ន. ) តចសារ​ជាតិ​មួយ​ប្រភេទ ដុះ​ទំពាំង​បែក​ចេញ​ជា​គុម្ព ដើម​មាន​ថ្នាំង, មាន​ច្រើន​ប្រភេទ : ឫស្សី​ស្រុក, ឫស្សី​ព្រៃ, ឫស្សី​រលៀក, –ត្រាច់, –ឃ្លៃ, –ថ្ង, –ទ្រនំ​មាន់,… (និយាយ​ថា រសី ក៏​មាន​ខ្លះ) ។

បដិវត្ត, បដិវត្តន៍ ថ្ងៃអង្គារ 25 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

បដិវត្ត –វាត់ ( កិ. ) ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង; បង្វិល​ត្រឡប់, ប្រែប្រួល, កែ​ប្រែ, ផ្លាស់​ប្ដូរ (របប​គ្រប់គ្រង​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន) ។ បដិវត្ត​បុគ្គល (–វត្តៈ–) បុគ្គល​អ្នក​រៀប​ចំ​កែ​ប្រែ​លទ្ធិ​ឬ​របប​គ្រប់គ្រង​ជាដើម ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ចម្រើន​រុងរឿង : គួរ​កោត​សរសើរ​នូវ​ព្យាយាម​តស៊ូ​ប្ដូរ​ផ្ដាច់​របស់​បដិ​វត្ត​បុគ្គល​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​សុចរិត​ទាំងឡាយ; ព្រះ​សមណ​គោតម​ទ្រង់​ជា​បដិវត្ត​បុគ្គល​ផ្នែក​ខាង​សាសនា​ល្បី​ល្បាញ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា សម័យ​ពុទ្ធ​កាល​ដោយ​ទ្រង់​បាន​បង្វិល​ធម្ម​ចក្រ​ឲ្យ​វិល​ទៅ​សព្វ​ទិស​ទី​ដោយ​សន្តិវិធី ។

បដិវត្តន៍ –វាត់ បា.; សំ. ( ន. ) (បដិវត្តន; ប្រតិវត៌ណ ) ការ​វិល​ត្រឡប់, ការ​ប្រែប្រួល, ការ​កែ​ប្រែ ឬ​ផ្លាស់​ប្ដូរ ។ ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​នូវ​របប​គ្រប់គ្រង​ចាស់ ដែល​មិន​ចម្រើន​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន​លូតលាស់​ទាន់​កាល​សម័យ​ជាដើម, ការ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង​ដោយ​កម្លាំង​អាវុធ​ចំពោះ​អំពើ​រំលោភ : ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​បដិវត្តន៍, អំពើ​រំលោភ​ត្រូវ​បាន​វិនាស​សាប​សូន្យ​ដោយ​កម្លាំង​នៃ​បដិវត្តន៍, (បារ. Révolution)។

ស្រង់​ចេញ​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ

សង្រ្គោះ ថ្ងៃសុក្រ 21 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

សង្រ្គោះ សំ.; បា. ( ន. ) (សំគ្រហ ឬ សង្រ្គហ, ហ> ះ បាន; បា. សង្គហ) ការ​ទំនុក​បម្រុង, ការ​ជួយ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្រួល : ចិញ្ចឹម​រក្សា​ដោយ​សង្រ្គោះ, ឲ្យ​ប្រាក់​ដោយ​សង្រ្គោះ ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​ជា កិ. “ទំនុក​បម្រុង, ផ្ចុង​ផ្តើម, ស្រោច​ស្រង់, ជួយ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្រួល” : មាតា​បិតា​សង្រ្គោះ​បុត្រ​ធីតា, អ្នក​ធំ​សង្រ្គោះ​អ្នក​តូច ។ រាប់​បញ្ចូល, រួម​ចូល : ធម៌​នេះ​សង្រ្គោះ​ចូល​ក្នុង​ព្រះ​អភិធម្ម (កុំ​សរសេរ សង្រ្គោះហ៍ ព្រោះ ហ > ះ ហើយ) ។

ស្រង់​ចេញ​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ

ទំនៀម​ចូល​គាល់ និង​ពាក្យ​ចរចា​ជាមួយ​​ព្រះ​រាជា ក្សត្រ និង​ព្រះ​រាជ​វង្សានុវង្ស ថ្ងៃចន្ទ 17 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា.
2 comments

កកន៖ ខ្មែរ​យើង​ធ្លាប់​រុង​រឿង ជា​​អរិយ​ជន​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​នគរ​មួយ​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​វប្បធម៌​សម្បូរ​បែប រហូត​ជាតិ​ដទៃ​ក្បែរ​ខាង​កោត​សរសើរ​និង​បាន​ចម្លង​បន្ត​សម្រាប់​ប្រទេស​គេ​រៀង​ៗ​ខ្លួន​។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វាក្យ​សព្ទ​ពិសេស​សម្រាប់​ព្រះ​រាជា​ម្ចាស់​ផែន​ដី និង​ព្រះ​រាជ​វង្សា​នុវង្ស​ក៏​ឃើញ​ថា​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ដោយ​ឡែក​ដែល​ជាតិ​ដទៃ​គ្មាន​។ ដោយ​អំណាច​នៃ​សង្គ្រាម នគរ​យើង​បាន​បាត់​បង់​​អស់​ជា​ច្រើន​នូវ​អ្នក​ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង ព្រម​ទាំង​ឫស​គល់​ឯកសារ​នានា​ក៏​ខូច​ខាត​អស់​ជា​ច្រើន​ផង​ដែរ​។

បន្ទាប់​ពី​នគរ​យើង​បង្កើត​ឡើង​វិញ​នូវ​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នោះ មាន​ជន​កម្ពុជា​យើង​មិន​តិច​ទេ ដែល​នៅ​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ស្ដួច​ស្ដើង​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​រាជ​សព្ទ​ក្នុង​ការ​ប្រាស្រ័យ​ចរចា​ជាមួយ​ព្រះ​ចៅ​ផែន​ដី ក៏​ដូច​ជា​ព្រះ​រាជ​វង្សានុវង្ស​ទី​ខ្ពស់​ៗ​​។ នេះ​រាប់​តាំង​ពី​សាមញ្ញ​ជន រហូត​ដល់​មន្ត្រី​មួយ​ចំនួន​ផង​។ បើ​ទោះ​បី​ជា​អង្គ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍ ព្រះ​មហា​ក្សត្រីយ៍ និង​ព្រះ​ញាតិ​វង្ស ព្រះ​អង្គ​មិន​ចាប់​ទោស​អូស​ដំណើរ​អ្វី​ពី​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វាក្យ​សព្ទ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ក្ដី គួរ​ណាស់​តែ​យើង​ដែល​ជា​ខេម​រ​ជន អ្នក​ដែល​កើត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ធ្លាប់​មាន​អារិយធម៌​រុង​រឿង​នោះ​ ត្រូវ​រៀន​សូត្រ​ឡើង​វិញ និង​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យ​សព្ទ​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ ស័ក្ដិ​សម​ជា​អ្នក​ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង​មួយ​រស់​ក្នុង​ឯករាជ​ប្រទេស​។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ស្រែ​ខ្មុក សូម​លើក​ជូន​ដោយ​សង្ខេប​ស្ដី​អំពី​ពាក្យ​​សាមញ្ញ​មួយ​ចំនួន សម្រាប់​ទាំង​បុរស​ទាំង​ស្ត្រី​ក្នុង​ការ​ចរចា ឬ​និយាយ​ស្ដី​ទៅ​កាន់​ព្រះ​រាជា ព្រះ​មហា​ក្សត្រីយ៍ ក៏​ដូច​ជា​ព្រះ​ញាតិ​វង្ស​។ ពាក្យ​អស់​ទាំង​នេះ គប្បី​យើង​ត្រូវ​ដឹង ត្រូវ​ចេះ​​ បើ​ទោះ​បី​ថា​មិន​មាន​ឱកាស​ចូល​គាល់ ឬ​ជួប​ផ្ទាល់​ជាមួយ​ព្រះ​អង្គ​ក្ដី​។ កុំ​ឲ្យ​ជាតិ​ដទៃ​មើល​ងាយ​ដល់​យើង​ ថា​ជា​មនុស្ស​ព្រៃ​។ អត្ថបទ​នេះ​ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​ សៀវភៅ​ព្រះ​រាជ​ប្រពៃណី​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ និង​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ ដែល​បោះ​ផ្សាយ​ដោយ​ក្រសួង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង ច្បាប់​ព.ស.​២៥៤៧ គ.ស.​២០០៣​។ សូម​ប្រិយ​មិត្រ​សិក្សា​ស្វែង​យល់​ដូច​ត​ទៅ​៖

បុរស​ស្ត្រី​ឯណា ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​រាជា បើ​ចូល​ទៅ​ដល់​ទី​គាល់​ហើយ សូម្បី​ព្រះ​រាជា​ពុំ​ទាន់​ស្ដេច​ចេញ​ក៏​ត្រូវ​តែ​អ្នក​ដែល​ទៅ​ដល់​លើក​ដៃ​ថ្វាយ​បង្គំ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ត្រង់​ទី​ដែល​ស្ដេច​ចេញ​។ បើ​ថា​ពុំ​បាន​ស្ដេច​ចេញ​ឲ្យ​គាល់​ក្ដី បុរស​ស្ត្រី​ដែល​ទៅ​ចាំ​គាល់​នោះ​នឹង​វិល​ចេញ​ទៅ​គេហ​ស្ថាន​វិញ ក៏​ត្រូវ​តែ​ថ្វាយ​បង្គំ​ដូច​កាល​ចូល​មក​។

ការ​ថ្វាយ​បង្គំ​កំបាំង​ព្រះ​ភ័ក្ត្រ​នេះ​គឺ អង្គុយ​ត្រង់​គ្រាន់​តែ​លើក​ដៃ​ប្រណម្យ​ត្រឹម​ថ្ងាស​មិន​បាច់​បង្អោន​កាយ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ដូច​ទ្រង់​ស្ដេច​ចេញ​ឲ្យ​គាល់​នោះ​ទេ​។ ទំនៀម​នេះ​ជា​ប្រវេណី​អំពី​បុរាណ​រៀង​មក​។

អំពី​ការ​ចរចា​នឹង​ព្រះ​រាជា ក្សត្រ និង​ព្រះ​រាជ​វង្សានុវង្ស ដោយ​សង្ខេប

បុរស​ចរចា​នឹង​ព្រះ​រាជា

ហៅ​ព្រះ​រាជា​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ថ្លៃ​ពិសេស ឬ​ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ សូម​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​ប្រោស

ចរចា​នឹង​ក្សត្រា​ធំ ទី​សម្ដេច​ដែល​ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​គោរព

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់​ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
(​ពាក្យ​ក្រៅ​អំពី​នេះ​ត្រូវ​ប្រើ​ដូច​គ្នា​ខាង​លើ​)

ចរចា​នឹង​ក្សត្រ ទី​សម្ដេច​សាមញ្ញ ឬ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់​ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ទូល​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ សូម​ទ្រង់​មេត្តា​ប្រោស

ចរចា​នឹង​ក្សត្រ ទី​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ទូល​បង្គំ
ឆ្លើយ​ថា ៖ ករុណា​ពិសេស
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ សូម​មេត្តា​ប្រោស

បែប​ស្ត្រី​ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​សម្ដេច​ព្រះ​រាជ​អយ្យិកា ព្រះ​រាជ​ជននី ព្រះ​អគ្គ​មហេសី

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ទទួល​ព្រះ​រាជ​សវនីយ៍​ជា​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​សម្ដេច​សាមញ្ញ

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​មែ​ជា​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ មែ​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​អ្នក​អម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ មែ
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ស្ត្រី​ចរចា​នឹង​ព្រះ​រាជា​អម្ចាស់​ផែន​ដី

ហៅ​ព្រះ​រាជា​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​​ពរ​ជា​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រា ទី​សម្ដេច ឬ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ពរ​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រា ទី​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ពរ
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

___________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ពាក្យ​សម្គាល់​ «​ក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​រាជ្យ» នៅ​នគរ​​កម្ពុជា
២. ពាក្យ​ស័ព្ទ​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ «​ព្រះ​រាជិនី​» នៅ​នគរ​កម្ពុជា

អំពី​ពាក្យ​ថា «​ហ្លួង​» ថ្ងៃសុក្រ 26 ខែ​ឧសភា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
1 comment so far

ពាក្យ​ថា «​ហ្លួង​» ដែល​សរសេរ​ ហ ជើង ល ស្រៈ ួ និង ង បែប​នេះ​គឺ​ជា​ពាក្យ​​ដែល​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាសា​សៀម និង​លាវ ហេតុ​ដូច​នេះ​ហើយ​ទើប​បាន​ជា​យើង​មិន​សរសេរ «​លួង​» បែប​នេះ​ទេ​។ ភាសា​សៀម​សរសេរ​ជា «​หลวง» ជា​អក្សរ​រាយ ឯ​លាវ​សរសេរ​ជា «​ຫລວງ​» ជា​អក្សរ​រាយ ឬ «ຫຼວງ​» ជា​អក្សរ​តម្រួត​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​លោក​បាន​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​នៃ​ពាក្យ​នេះ​ថា​៖

ហ្លួង ស. ល. ( ន. ) (ហ្ល្វង អ. ថ. ហ្លួ៎ង) ព្រះ​រាជា (ព្រះ​ករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត) : ហ្លួង​ស្តេច​ចេញ​ប្រទាន​រង្វាន់​ដល់​ពួក​សិស្ស​សាលា… (ពាក្យ​ធម្មតា) ។ ប្រើ​ជា​ពាក្យ​ផ្តើម​ហៅ​សម្តេច​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ឬ​សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឧបរាជ​ផង​ក៏​បាន : ហ្លួង​ស្រ្តី, ហ្លួង​ឧបរាជ ។ ឋានន្តរ​ស័ក្តិ​ឬ​បណ្ដា​ស័ក្តិ​មន្រ្តី​ថ្នាក់​តូច​ជាង​ទី​ព្រះ ធំ​ជាង​ទី​ឃុន : ហ្លួង​សេនានុរក្ស។

ដោយ​ឡែក​នៅ​នគរ​ថៃ​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ពាក្យ​នេះ​វិញ ក៏​មាន​ន័យ​ដូច​អ្វី​ដែល​ខ្មែរ​យើង​យក​មក​ប្រើ​ដែរ​​។ ប្រជាជន​ថៃ​ហៅ​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ខ្លួន​ដោយ​ឥត​ចេញ​ព្រះ​នាម​ថា នៃហ្លួង (ថ. ในหลวง) អាន​ថា ណៃហ្លួង​ ឬ​ ផ​ហ្លួង (ថ. พ่อหลวง)​។

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ច្បាប់​រាជ​បណ្ឌិត្យ​ស្ថាន​របស់​ថៃ ច្បាប់​ព.ស.​២៥៥៤ បាន​ឲ្យ​និយម​ន័យ​ពាក្យ​នេះ​ សម្រាយ​រហូត​ដល់​មាន​ន័យ​ថា អ្វី​ៗ​ទាំង​អស់​ដែល​ជា​ទី​របស់​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​, ដែល​ធំ​, ដែល​ជា​របស់​សាធារណៈ​, បណ្ដា​ស័ក្ដិ​ខ្ញុំ​រាជការ និង​សម្រាប់​ការ​ហៅ​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ក្នុង​ន័យ​គោរព​ផង​​ ដោយ​មាន​តួយ៉ាង​​​ជា​ពាក្យ​ហៅ​ វាំង​ហ្លួង (​វាំង​ស្ដេច​)​, ភ្នំ​ហ្លួង (​ភ្នំ​ធំ)​, ផ្លូវ​ហ្លួង​ (​ផ្លូវ​ធំ​ ថៃ​ប្រើ​សំដៅ​ផ្លូវ​ជាតិ​)​, ហ្លួង​វិចិត្រ​វាទការ​, ហ្លួង​បង (​ប្រើ​ហៅ​សម្រាប់​ព្រះ​សង្ឃ​)​…. ជា​ដើម​។ល។

ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​ជា​ «​ហ្លួង​» នេះ​រត់​មាត់ ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​ឆ្លង​វប្បធម៌​ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ជាតិ​ខាង និង​ដោយ​អំណាច​នៃ​បារមី​សៀម ដែល​ធ្លាប់​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​ខ្មែរ​ពី​អតីត​កាល​។ ដូច​តួ​យ៉ាង​យើង​ហៅ​ព្រះ​នាម​អតីត​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​យើង ជា ហ្លួង​​នរោត្ដម​, ហ្លួង​រាជានុកោដ្ឋ​… និង​បច្ចុប្បន្ន​សម្ដេច​ព្រះ​មហាក្សត្រីយ៍​ព្រះ​អង្គ​ហៅ​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ដែល​ជា ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ថា ហ្លួង​កូន​, និង​​ហ្លួង​ម៉ែ​ … ជា​ដើម​។ល។ ក្រៅ​ពី​នោះ យើង​នៅ​មាន​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ដូច​ជា ដំណាក់​ហ្លួង​, ល្ខោន​ហ្លួង​, កំពង់​ហ្លួង​, ព្រែក​ហ្លួង​, អណ្ដើក​ហ្លួង​​…​។ល។ គឺ​ឃើញ​ថា​មិន​ខុស​ឆ្គង​អ្វី​ឡើយ​ ប្រទេស​ដែល​នៅ​ក្បែរ​គ្នា​តែង​តែ​ខ្ចី​ពាក្យ​គ្នា​ប្រើ​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ដោយ​ចៀស​​មិន​ផុត​។

ក្រៅ​អំពី​ពាក្យ «​ហ្លួង​» នេះ​ខ្មែរ​យើង​ក៏​នៅ​ប្រើ​ពាក្យ​សៀម​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ផង​ដែរ​​។ យើង​កុំ​គួរ​ណា​ឡើយ​ទៅ​ប្រកាន់​ថា​នេះ​ពាក្យ​សៀម នោះ​ពាក្យ​សៀម​ ដ្បិត​ពាក្យ​ដែល​ខ្មែរ​យើង ប្រើ​ប្រាស់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ចាប់​ពី​ពាក្យ​សាមញ្ញ​ទៅ​រហូត​ដល់​ពាក្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ភាសា​រាជការ មួយ​ចំនួន​ធំ​រាប់​មិន​អស់​សុទ្ធ​តែ​ជា​ពាក្យ​ដែល​មាន​ប្រភព​ពី​ភាសា​បរទេស​ទាំង​អស់​។ ការ​ខ្ចី​ពាក្យ​ប្រើ​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ធ្វើ​ឲ្យ​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​សម្បូរ​បែប​ និង​មាន​សោភ័ណ​ទៅ​វិញ​ទេ​៕

_______________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ប្រវត្តិ​ពាក្យ «ពញា»

ตัวอักษรลาว “ร รถ” กลับมาแล้ว…อย่างสง่างาม! ថ្ងៃអង្គារ 7 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย, ພາສາລາວ.
add a comment

ตัวอักษร “ร รถ” ในภาษาลาวนั้นเดิมทีใช้เขียนแทนเสียงที่มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลี-สันสกฤตเพื่อเป็นอักษรแทนเสียงรัวลิ้น (หรือเสียง “ร เรือ” ที่ถูกต้องและเป็นที่ยอมรับในภาษาไทย ไม่ใช่เสียง “ล เลือ” ที่คนไทยเคยชิน!?!) “ร รถ” จึงมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “ร หันลิ้น”

แม้ว่าเสียงของตัวอักษร “ร รถ” หรือ “ร หันลิ้น” จะเป็นเสียงรัวลิ้นดังกล่าว แต่ในความเป็นจริงเสียงรัวลิ้นไม่มีอยู่ในระบบเสียงภาษาลาวปัจจุบัน คนลาวออกเสียง “ร รถ” ว่า /ลอ-ลด/ โดยที่คณะกรรมการอักษรศาสตร์ลาวได้ประกาศให้ใช้ตัว “ร รถ” อย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. ๑๙๔๘ (มหาสิลา วีระวงส์ ๑๙๙๕ : ๒๖-๒๗) เช่นคำว่า ອັກຂຣວິທີ <อักขรวิที> ຣາຊກາຣ <ราชการ> ບໍຣິສັທ <บริสัท> ในภาษาลาวล้วนแล้วแต่สะกดด้วยตัว “ร รถ” ทั้งสิ้น แต่อ่านออกเสียงว่า /อัก-ขะ-หละ-วิ-ที/ /ลาด-ซะ-กาน/ และ /บอ-ลิ-สัด/ ตามลำดับ

អានបន្ថែម ចុចទីនេះ

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ខែ «មីនា​» ជា «មិនា​» ថ្ងៃពុធ 1 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ជាមួយនឹងការចូលមកដល់នៃខែមីនា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦នេះ ខ្ញុំសូមលើកយកពីការយល់ច្រឡំ និងការអាន ក៏ដូចជាការសរសេរឈ្មោះនៃខែនេះ ខុសពីសំណាក់ប្រជាជនខ្មែរមិនតិចដែរទេ។ តាមពិតខែ «មីនា» គឺសរសេរបែបនេះ មិនមែនសរសេរ «មិនា» ទេ ពោលគឺប្រើ ស្រៈ «ី» មិនមែនស្រៈ «ិ» ទេ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ពាក្យមីនា នេះ ក្លាយមកពីពាក្យ «មីន» និងមានអត្ថន័យ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ដូចខាងក្រោមនេះ៖

មីន

សំ. បា. ( ន. ) (មីន) ត្រី; ឈ្មោះខែទី ១២ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែម៉ារ្ស (ខែទី ៣) បារាំងសែស : ខែមីន (ហៅថា មីនរាសី ក៏បាន) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មីនា ជាខែទី ៣ ដែរ ។ (តាមសំឡេងអក្សរខ្មែរត្រូវអានថា មីនា, ប៉ុន្តែទម្លាប់ទាញឲ្យថា មីន៉ា ក៏ក្លាយទៅជា អញ្ញត្រសព្ទ) ។ មីនៈ

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»

%d bloggers like this: