jump to navigation

“ตำรวจ”มาจากไหน? ทำไมเรียก“ตำรวจ”? ฟังจาก“จิตร ภูมิศักดิ์” ថ្ងៃសៅរ៍ 30 ខែ​មីនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

จิตร ภูมิศักดิ์ ถ่ายที่หน้าปราสาทนครวัด

อากาศคงคา กล่าวไว้ในเรื่อง ‘ประวัติตำรวจ’ ตอนหนึ่งว่า ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่คิดตั้งขึ้นสมัยพระเจ้าบรมไตรโลกนารถ ข้อความนี้เป็นเนื้อหาสำคัญที่จะบันทึกต่อไป.

๑. ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่แผลงมาจาก ‘ตรวจ’ เป็นภาษาเขมรมาแต่เดิมมิใช่เป็นคำที่ไทยเราคิดขึ้นแล้วเขมรยืมไปใช้ หากเป็นคำเขมรที่ไทยยืมมา พยานที่ว่าคำทั้งสองนี้เป็นภาษาเขมรก็คือตัว ‘จ’ สะกด ถ้าเป็นคำไทยแล้ว คำสองคำนี้จะต้องมีรูปเป็น ‘ตรวด’ และ ‘ตำรวด’ (ด สะกด) เพราะหลักของไทยมาตรากด ต้องใช้ตัว ‘ด’ สะกดเสมอ ไม่ใช้ จ, ช, ฎ, ฏ, ฐ, ฑ, ถ, ท, ศ ฯลฯ สะกดเลย (หากจะมีบ้างก็เป็นกรณีพิเศษที่เรามาดัดแปลงใช้เข้ากับความนิยมของอักขรวิธีเขมรและมคธสันสกฤตในชั้นหลัง)

๒. ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่เขมรคิดแผลงใช้กันมาแต่โบราณครั้งแรกสร้างนครธมเป็นราชธานี (พ.ศ. ๑๔๓๒) ยังมีคำสัตย์สาบานของตำรวจเขมรโบราณจารึกปรากฏอยู่ที่ประตูพระราชวังมนนครธมจนบัดนี้ แสดงว่า ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่มีใช้มาในกัมพูชาประเทศก่อนแล้ว ไทยจึงขอยืมมาใช้ มิใช่ไทยจะเป็นผู้คิดขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถดังที่ ‘อากาศคงคา’ กล่าวไว้

๓. ในประเทศไทย ศิลาจารึกภาษาเขมรที่พบ ณ เมืองลพบุรี ซึ่งพวกเขมรจารึกไว้ (แต่ครั้งเป็นใหญ่ครอบครองดินแดนแถบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา) ในราว พ.ศ. ๑๕๖๕-๑๖๐๐ (คือศิลาจารึกหลักที่ ๒๐ และ ๒๑ ใน ‘ประชุมจารึกสยาม’ ภาคที่ ๒ จารึกกรุงทวารวดี เมืองละโว้ และเมืองประเทศราชขึ้นแก่กรุงศรีวิชัย ของศาสตราจารย์ยอช เซเดส์) ก็ปรากฏว่ามีขุนนางพวก ‘ตำรวจ’ ประจำอยู่ ณ เมืองละโว้ เรียกในจารึกว่า ‘ตมฺรฺวจวิษย’ (ตำรวจวิษัย) ตัวอักษรในจารึกเป็นดังรูปนี้

trvs‘ตำรวจวิษัย’ นี้ ศาสตราจารย์ยอช เซเดส์ สันนิษฐานไว้ว่า “เห็นจะเป็นตำแหน่งข้าราชการในราชสำนักซึ่งว่าราชการเมือง”

๔. คำว่า ‘ตำรวจวิษัย’ นั้น ผู้บันทึกเข้าใจว่าจะเป็นชื่อตำรวจประเภทหนึ่งของเขมร อย่างตำรวจของเราก็มีประเภท ภูธร และนครบาล (หรือ ภูธร และ ภูบาล ตามทำเนียมเดิม) ที่กล่าวเช่นนี้เป็นเพราะสังเกตได้จากคำ ‘วิษัย’ ซึ่งแปลว่า เมือง, เขต, แดน ตำรวจวิษัยก็คือตำรวจในเมืองหรือประจำเมืองคือพวกนครบาลอย่างนี้กระมัง? ในจารึกภาษาเขมรที่ปราสาทสด๊อกก๊อกธม จารึกราว พ.ศ. ๑๕๐๐-๑๖๐๐๑ มีตำแหน่งขุนนางเขมรตำแหน่ง ๑ เรียกว่า โฉลญ (เฉฺลาญ์) มี ๒ ประเภทคือ โฉลญพลคู่กับโฉลญวิษัย (เฉฺลาญ์วล-เฉฺลาญ์วิษย) ด้วยเหตุนี้จึงเข้าใจว่า ‘ตำรวจวิษัย’ เป็นประเภท ๑ ของขุนนางตำรวจ คงจะเป็นคู่กันกับ ‘ตำรวจพล’ พล แปลว่า ทหาร, กำลัง, ตำรวจพลก็คือตำรวจที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการปราบปรามใช้กำลังคล้ายทหารจะลองแบ่งออกเป็นประเภทดังนี้

ก. ตำรวจวิษัย : คือตำรวจพวกที่ทำการดูแลทุกข์สุขของราษฎรภายในเมืองหรือภายในประเทศ ทำนองข้าราชการตำรวจกึ่งพลเรือน บางทีตำรวจวิษัยอาจจะทำหน้าที่เป็นข้าราชการพลเรือนโดยตรงก็ได้ อย่างเช่นตอนแรกสร้างกรุงศรีอยุธยาก็ปรากฏในพระราชพงศาวดารว่าพระเจ้าอู่ทองโปรดให้สร้าง ‘ขุนตำรวจ’ ไปตรวจที่ทางทำเลจะสร้างพระนคร ถ้าว่าอย่างจีนก็อาจจะเป็นฝ่าย ‘บุ๋น’

ข. ตำรวจพล : เห็นจะเป็นพวกใช้กำลังปราบปรามทั้งภายในและภายนอกอาณาจักร เวลาสงครามก็ออกทำการรบอย่างทหารด้วย เช่นเดียวกับตำรวจของไทยสมัยก่อนเวลามีสงครามก็ออกรบเสมอ เช่น พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จางวางกรมพระตำรวจขวา) เป็นต้น ถ้าจะเทียบอย่างจีนก็เป็นฝ่าย ‘บู๊’

๕. ตามที่ผู้บันทึกแบ่งตำรวจออกเป็น ๒ ประเภทคือ ตำรวจพลและตำรวจวิษัยนั้นเป็นเพียงเดา ไม่รับรองว่าจะถูก เพราะยังไม่มีเวลาค้นศิลาจารึกเขมรได้ทั่วถึง ว่ามีตำรวจพลคู่กับตำรวจวิษัยหรือไม่ ด้วยการบันทึกนี้กระทำโดยกระทันหัน.

อนึ่ง นอกจากจะมีหลักฐานอ้างอิงว่าตำแหน่งโฉลญยังมีโฉลญวิษัยคู่กับโฉลญพลแล้ว ในจารึกเขมรโบราณยังมีตำแหน่ง โขลญ (เขฺลาญ์) อีกตำแหน่ง ๑ ซึ่งเคยพลว่ามีโขลญพล (เขฺลาญ์วล) อาจจะเป็นคู่กับโขลญวิษัยก็ได้ แต่ผู้บันทึกยังไม่เคยพบคำโขลญวิษัย.

อย่างไรก็ตาม เมื่อตำแหน่งโฉลญยังมีโฉลญพล โฉลญวิษัยแล้ว ตำแหน่งโขลญพลที่ได้พบจึงน่าจะเป็นคู่กับโขลญวิษัย และตำแหน่งตำรวจวิษัยที่ได้พบแล้วก็น่าจะมีตำรวจพลเป็นคู่.

๖. ศิลาจารึกภาษาเขมรที่พบที่จังหวัดลพบุรี (คือหลักที่ ๒๑ ในประชุมจารึกสยามภาค ๒) มีคำ ‘โฉลญตำรวจวิษัย’ (เฉฺลาญ์ตมฺรฺจจ์วิษย) เห็นจะเป็นยศตำรวจชั้นสูงขึ้นขึ้นไปอีกจึงเอาตำแหน่ง โฉลญ กับ ตำรวจ รวมกันเป็นตำแหน่งเดียว การรวมตำแหน่งหรือบรรดาศักดิ์สองที่เข้าด้วยกันเป็นบรรดาศักดิ์ใหม่สูงขึ้นไปนั้นเขมรโบราณนิยมมาก เช่น มรตาญ (มฺรตาญ์) เป็นตำแหน่ง ๑ โขลญตำแหน่ง ๑ เอามารวมกันเป็นตำแหน่งใหม่ว่า ‘มรตาญโขลญ’

อนึ่ง ตำแหน่งขุนนางเขมรโบราณนั้น ตามที่ได้พบในจารึกบรรดาศักดิ์มักจะตั้งล้อกันขึ้นไป เช่น เตง-เสฺเตง-กมฺสเตง-เสตงอัญ-กมฺรเตง-กมฺรเตงอัญ-โลญ-โฉลญ-โขลญ ดังนี้เป็นต้น.

ด้วยเหตุนี้ตำแหน่ง ‘โฉลญตำรวจ’ จึงควรจะเป็นตำแหน่งเหนือ ‘ตำรวจ’ ขึ้นไปอีกชั้น ๑ แต่ก็ยังไม่แน่นัก ‘โฉลญตำรวจ’ อาจเป็นบรรดาศักดิ์ทั้งตำรวจและพลเรือน ซึ่งบุคคลผู้เดียวได้รับยศทั้งสองฝ่าย อย่างอำมาตย์เอก พระยา- – -หรือ พลเอก พระยา- – -ของเราก็ได้.

๗. สรุปแล้วจะเห็นได้ชัดว่า ตำรวจมิใช่คำที่ไทยคิดขึ้นใหม่ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ และขุนนางพวก ‘ตำรวจ’ มีมาในเมืองเขมรก่อน.

การปกครองบ้านเมืองของไทยสมัยต้นอยุธยานั้น เป็นที่ทราบกันดีแล้วว่า เอาแบบอย่างเขมรมาปรับปรุงใช้เป็นส่วนมาก ดังนั้นจึงเป็นที่เชื่อได้ว่าเราได้อย่างขุนนางตำรวจมาจากเขมร แม้ทางราชการทหาร ตำแหน่งหรือคำ ‘กระลาโหม’ ของเราก็เคยมีมาแล้วในประเทศเขมรครั้งนครธม ซึ่งจารึกภษาเขมรเรียกว่า ‘พระกระลาโหม’ (วฺระกฺลาเหาม์)

เชิงอรรถ

๑. สนใจเชิญดู Le Cambodge Vol.II : Les provinces Siamoises par Etienne Aymonier หรือ Bulletin de L’ecole Française D’extreme Orient, Tome XV 1915.


ที่มา: นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับธันวาคม 2547

https://www.silpa-mag.com/history/article_4888

Advertisements

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ខែ «មីនា​» ជា «មិនា​» ថ្ងៃសុក្រ 1 ខែ​មីនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ជាមួយនឹងការចូលមកដល់នៃខែមីនា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦នេះ ខ្ញុំសូមលើកយកពីការយល់ច្រឡំ និងការអាន ក៏ដូចជាការសរសេរឈ្មោះនៃខែនេះ ខុសពីសំណាក់ប្រជាជនខ្មែរមិនតិចដែរទេ។ តាមពិតខែ «មីនា» គឺសរសេរបែបនេះ មិនមែនសរសេរ «មិនា» ទេ ពោលគឺប្រើ ស្រៈ «ី» មិនមែនស្រៈ «ិ» ទេ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ពាក្យមីនា នេះ ក្លាយមកពីពាក្យ «មីន» និងមានអត្ថន័យ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ដូចខាងក្រោមនេះ៖

មីន

សំ. បា. ( ន. ) (មីន) ត្រី; ឈ្មោះខែទី ១២ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែម៉ារ្ស (ខែទី ៣) បារាំងសែស : ខែមីន (ហៅថា មីនរាសី ក៏បាន) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មីនា ជាខែទី ៣ ដែរ ។ (តាមសំឡេងអក្សរខ្មែរត្រូវអានថា មីនា, ប៉ុន្តែទម្លាប់ទាញឲ្យថា មីន៉ា ក៏ក្លាយទៅជា អញ្ញត្រសព្ទ) ។ មីនៈ

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»

ឈ្នះ ថ្ងៃសៅរ៍ 29 ខែធ្នូ 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ (​ភាគ​២) ថ្ងៃអង្គារ 27 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
3 comments

ត​ពី​ភាគ​ទី​១ ចុច​ទី​នេះ

ภาพจากปราสาทบายน ถ่ายเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2007 (AFP PHOTO / VOISHMEL)
រូប​ភាព​ពី​ប្រាសាទ​បាយ័ន ថត​ថ្ងៃ​ទី​២៤ វិច្ឆិកា ២០០៧ (AFP PHOTO / VOISHMEL)

នៅ​ពេល​យល់​បែប​នេះ​ហើយ​ទើប​ងាក​មក​ស៊ើប​សួរ​រឿង​រ៉ាវ​ស្រុក​ទេ និង​ដែន​ដី​កំណើត​របស់​ក្រុម​ដែល​ហៅ​ថា ក្រោម នៅ​ក្នុង​តំណាល​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​តំណាល​សិង្ហនុវ័ត្តិ ចិត្រ បាន​វិភាគ​ស្រុក​ទេស​របស់​ពួក​ក្រោម​ជា ៣​ដំណាក់​កាល គឺ​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ពោធិសារហ្លួង ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ឥន្ទ្របត្ថ និង​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា​។

នៅ​ក្នុង​ការ​ពិនិត្យ​មើល​រឿង​រ៉ាវ​នេះ ចិត្រ​បាន​ត្រួត​ពិនិត្យ​ប្រៀប​ធៀប​ជាមួយ​ភ័ស្ដុតាង​ឯកសារ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត ដែល​ទាក់​ទង រួច​សរុប​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ពួក​ក្រោម​នោះ​រស់​នៅ​ចាប់​តាំង​ពី​មាត់​ទន្លេ​មេគង្គ រហូត​ទៅ​ដល់​តំបន់​យូណាន​របស់​ប្រទេស​ចិន​។

នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ពោធិសារ​ហ្លួង ដែល​មាន​ទី​តាំង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​មេគង្គ​កណ្ដាល​នោះ គឺ​ពួក​ហ្វូណន​ដែល​មាន​និយាយ​នៅ​ក្នុង​កំណត់​ហេតុ​ចិន​។ នៅ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​បាន​ហៅ​ពួក​ក្រោម​ពួក​នេះ​ថា​ពួក​មេ​អំបៅ​។ ចំណែក​ឯ​ដំណាក់​កាល​ក្រោយ គឺ​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ឥន្ទ្របត្ថ ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ពួក​ចេនឡា ជា​យុគ​ដែល​មាន​ការ​ឈ្លោះ​គ្នា ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​ក្រោម​មួយ​ចំនួន​ភៀស​ខ្លួន​ពី​តំបន់​មេគង្គ​កណ្ដាល​ឡើង​មក​តំបន់​មេគង្គ​លើ​។ ពួក​ដែល​ភៀស​ខ្លួន​ឡើង​មក​លើ​នោះ​បាន​កសាង​ក្រុង​សុវណ្ណគោម​គាំ​ឡើង នៅ​ឯ​កោះ​ធំ​មួយ​ក្បែរ​ទន្លេ​មេគង្គ ផ្នែក​ប្រទេស​លាវ​ដែល​ទល់​គ្នា​នឹង​ទន្លេ​កុក​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​។

ចំណែក​ពួក​ដែល​មាន​អំណាច​រស់​នៅ​តាម​ទន្លេ​មេគង្គ​ភាគ​ខាង​ក្រោម​នោះ នៅ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​ហៅ​ថា​ពួក​នាគ​។ ពួក​នេះ​ជា​ពពួក​បុព្វ​បុរស​ដោយ​ផ្ទាល់​​របស់​ក្រុម​ជន​ដែល​ហៅ​ថា​ជន​ជាតិ «​ខ្មែរ​»​។ នៅ​សម័យ​ក្រោយ​ៗ​មក តាម​ភ័ស្តុតាង​​ផ្នែក​ចារឹក និង​បុរាណ​វិទ្យា​​ជន​ក្រុម​នេះ​ដំបូង​ឡើង​តាំង​ស្រុក​ទេស​នៅ​ក្រុង​ចម្ប៉ាស័ក្ដិ នៅ​ក្នុង​តំបន់​ប្រទេស​លាវ និង​ក្សត្រិយ៍​អង្គ​សំខាន់​គឺ​ព្រះ​ចៅ​ភវវរ្ម័ន ដែល​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​ព្រះ​នាង​កម្ពុជ​រាជលក្ស្មី​។ រឿង​ក្សត្រិយ៍​ទាំង​ពីរ​ព្រះ​អង្គ​នេះ​បន្ត​ត​មក​នៅ​ក្នុង​រឿង​និទាន​ព្រះ​ថោង​នាង​នាគ​។

នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ទី​៣ គឺ​សម័យ​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា គឺ​ជា​យុគ​របស់​ពួក​ក្រោម​ខ្មៅ ដែល​ជា​ពួក​មេ​អំបៅ​ដែល​ភៀស​ខ្លួន​ពី​ទន្លេ​មេគង្គ​ជំនាន់​ក្រោយ បាន​សាង​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា​ឡើង​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​កុក​។ ពួក​ក្រោម​ក្រោយ​នេះ​បាន​រាល​ដាល​ទៅ​ដល់​តំបន់​យូណាន​ខាង​ត្បូង និង​រដ្ឋ​ឆាន​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា​។

ក្រៅ​ពី​ការ​រុក​រក​សាវតារ​របស់​ពួក​ខម ឬ​ក្រោម​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​លាន្នា​ទាំង​នោះ​ហើយ ចិត្រ​បាន​ពិនិត្យ​មើល​រឿង​រ៉ាវ​របស់​ពួក​ខម​នៅ​ក្នុង​ភ័ស្តុតាង​មន និង​ភូមា ប្រទះ​ឃើញ​ពាក្យ​ហៅ​ក្រុម​ជន​ដែល​រស់​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ថា «​ក្រោម​» នៅ​ក្នុង​ភាសា​មន និង​ពាក្យ «គ្យួន» ក្នុង​ភាសា​ភូមា​។ នៅ​ពេល​ប្រៀប​ធៀប​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង និង​ឫស​គល់​របស់​ពាក្យ រហូត​ដល់​ភ័ស្តុតាង​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ហើយ ចិត្រ​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា ទាំង «​ក្រោម​» និង «គ្យួន» គឺ​សំដៅ​ដល់ «ខម​» នោះ​ឯង​។

ពី​ភស្តុតាង​ទាំង​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិត្រ​សំឡឹង​មើល​ធំ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត គឺ​ថា​ពួក «​ខម» ឬ «​ក្រោម​» នោះ​មិន​មែន​មាន​តែ​នៅ​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ក៏​មាន​រាយ​ប៉ាយ​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ផង​ដែរ​។

ចាប់​ផ្ដើម​ពី​ចំណុច​នេះ​ហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិត្រ​ត្រូវ​ងាក​មក​ពិនិត្យ​រក​មើល​រឿង​រ៉ាវ​ពី​តំណាល​ពង្សាវតារ​សិលា​ចារឹក និង​ភស្តុតាង​​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា​នៅ​ក្នុង​តំបន់​កណ្ដាល​បន្ថែម​ទៀត​។ នៅ​ក្នុង​រឿង​នេះ​ចិត្រ​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ពាក្យ​ថា «​កម្ពោជ» ជា​ខ្លាំង​ ព្រោះ​ពាក្យ​នេះ​ប្រទះ​ឃើញ​ក្នុង​ការ​ហៅ​ឈ្មោះ​ក្រុង​លព​បុរី ឬ​ល្វ​។ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ភាគ​ច្រើន​សន្និដ្ឋាន​ថា «​កម្ពោជ» សំដៅ​ដល់ «​កម្ពុជា​» ឬ​ខ្មែរ​ពី​ក្រុង​នគរ​ធំ​ដែល​បាន​មក​រស់​នៅ និង​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​។ តែ​ចិត្រ​ត្រឡប់​ជា​រក​ឃើញ​ថា​ពួក «​កម្ពោជ» ឬ «​គ្យួន​» ដែល​ដំដៅ​ដល់​ «​ខម» នោះ មិន​មែន​ពួក​ដូច​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​ពួក​ខ្មែរ​មក​ពី​នគរ​ធំ​នោះ​ឡើយ ព្រោះ​មាន​ភស្តុតាង​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ពាក្យ​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​បណ្ដា​ស័ក្ដិ៍​របស់​ក្រុម​ជន​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ដូច​ជា​ពាក្យ​ថា ឧកព្រះ ឧកញ៉ា នោះ មិន​ធ្លាប់​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ចារឹក​ខ្មែរ​សម័យ​នគរ​ធំ​ឡើយ​។

​ចិត្រ​ជឿ​ថា ជនជាតិ​ថៃ​បាន​មក​តាំង​លំនៅ​តាម​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​យូរ​ណាស់​មក​ហើយ ដែល​មាន​ភស្តុតាង​របស់​មន និង​ភូមា និយាយ​ដល់​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៦ ដែល​មិន​មែន​ទើប​តែ​ចុះ​មក​ក្នុង​សម័យ​ក្រោយ​ៗ​នោះ​ទេ​។

มุมหนึ่งภายในปราสาทบายน ถ่ายเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2007 (AFP PHOTO / VOISHMEL) / VOISHMEL
ជ្រុង​មួយ​ក្នុង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​បាយ័ន ថត​ថ្ងៃ​ទី​២៤ វិច្ឆិកា ២០០៧ (AFP PHOTO / VOISHMEL) / VOISHMEL

ទោះ​បី​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ចិត្រ​យល់​ថា «​ខម» ឬ «ខ្មែរ​» ពី​ក្រុង​នគរ​ធំ ដែល​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ហៅ​ថា «​ឥន្ទ្របត្ថនគរ» នោះ ធ្លាប់​បាន​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ឥទ្ធិពល​ចូល​មក​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​នេះ ក្នុង​អំឡុង​កណ្ដាល​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥ ព្រោះ​ប្រទះ​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​ដែល​និយាយ​ដល់​ព្រះ​នាម​មហា​ក្សត្រិយ៍​ខម ដូច​ជា​យសោ​វរ្ម័ន​ទី​១ (គ.ស.​៨៨៩​- ៩០០​) នៅ​ឯ​ចន្ទ​បុរី និង​ប្រាសាទ​ថ្ម​របស់​ខម​នៅ​វត្ត​កំពែង​លែង ឯ​ក្រុង​ពេជ្រ​បុរី​។

ភស្តុតាង​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​ដែល​ចិត្រ​យក​មក​អះ​អាង​នោះ​គឺ​ឈ្មោះ​ទី​កន្លែង​នានា ឬ​ឈ្មោះ​ភូមិ​ស្រុក​ដែល​ជា​ភាសា​ខ្មែរ នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា តួយ៉ាង​ដូច​ជា​ក្រុង​ព្រះ​ប្រតែង (កកន៖ ថៃ​សរសេរ พระประแดง បញ្ចេញ​សំឡេង​ថា ផ្រៈ ប្រៈ ឌែង) ជា​ពាក្យ​ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​យស​មន្ត្រី​ខម ដែល​ហៅ​ថា «​ផ្ដែង» ជា​ដើម​។

ការ​ដែល​ខម ឬ​ខ្មែរ​មក​ពី​នគរ​ធំ​ធ្លាប់​មាន​អំណាច​មក​ដល់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​នេះ​ឯង ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​លាន្នា ហៅ​ឈ្មោះ​ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ថា «ខម» និង «​កម្ពោជ» ដូច​មាន​ពាក្យ​អស់​ទាំង​នេះ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​របស់​ជន​ជាតិ​ភាគ​ខាង​ជើង ជា​ពិសេស​តំនាល​ជិនកាលមាលីបករណ៍ មូល​សាសនា និង​ចាម​ទេវីវង្ស ដែល​និយាយ​ពណ៌នា​ពី​សម្ព័ន្ធ​ភាព​រវាង​ស្រុក​ទេស​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ជាមួយ​លាំពូន នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​។ តំណាល​អស់​ទាំង​នេះ​បាន​សរសេរ​ឡើង​នៅ​ប្រមាណ​ពាក់​កណ្ដាល​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​២១ ដែល​រាប់​ថា​ជា​ភស្តុតាង​​ដ៏​ល្អ​មួយ​ថា មនុស្ស​នៅ​សម័យ​នោះ​របស់​លាន្នា ហៅ​មនុស្ស​ដែល​រស់​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​នៅ​សម័យ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​ថា កម្ពោជ និង​ខម​។

ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ដែរ​នៅ​តំបន់​លាន្នា និង​លាន្ជាង ​ដែល​មាន​តំណាល​សុវណ្ណ​គោម​គាំ និង​សិង្ហនុវ័ត្តិ​កុមារ​និយាយ​ថា ធ្លាប់​ជា​ដែន​ដី​ដែល​ពួក​ក្លម ឬ​ខម​រស់​នៅ​ពី​មុន​នោះ ជន​ក្រុម​ផ្សេង​ដែល​រស់​នៅ​ក្រៅ​តំបន់​ដែន​ដី​នេះ​ក៏​តែង​តែ​ហៅ​ពួក​ដែល​រស់​នៅ​ខាង​ក្នុង​ថា ពួក​ខម ឬ​កម្ពោជ ផង​ដែរ​។

ក្នុង​រឿង​នេះ​ចិត្រ​បាន​រក​ភស្តុតាង​ផ្នែក​ឯកសារ និង​ភាសា​ហៅ​នា​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​បរិវេណ​ទាំង​នោះ​មក​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​។

ទោះ​បី​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី នៅ​ក្នុង​ការ​នឹក​ដល់​របស់​មនុស្ស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ជា​ពិសេស​ពួក​លាវ​នៅ​តាម​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ​នោះ ពាក្យ​ថា ខម​នា​បច្ចុប្បន្ន​នោះ​សំដៅ​ដល់​ពួក​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ចម្បង​។ ហេតុ​ដូច​នេះ​ចិត្រ​ទើប​ធ្វើ​ការ​សរុប​លទ្ធផល​ការ​ស្វែង​រក​ការ​ពិត​ស្ដី​អំពី​ជន​ជាតិ​ខម​ថា ខម​នៅ​ក្នុង​អត្ថន័យ​ចម្បង​នោះ​សំដៅ​ដល់​ជន​ក្រុម​នៅ​នគរ​ធំ និង​តាម​ដង​ទន្លេ​មេ​គង្គ​ជា​សំខាន់ តែ​ប្រសិន​បើ​មើល​ឲ្យ​ធំ​ជាង​នេះ​ទៀត ពាក្យ​ថា​ខម​នេះ​សំដៅ​រហូត​ដល់​ទៅ​ជន​ក្រុម​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ដែល​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​ចៅ​ពញា និង​មេគង្គ​លើ​ដូច​ជា​នៅ​រដ្ឋ​ឆាន​ផង​ដែរ​

តាម​មតិ​យោបល់​របស់​ខ្ញុំ​ក្នុង​ការ​វិចារណ៍​ការងារ​រឿង​នេះ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ឃើញ​ថា​ជា​ការងារ​ដែល​មាន​គុណ​តម្លៃ​ចំពោះ​ការ​សិក្សា​យ៉ាង​ខ្លាំង​។ ចិត្រ​បាន​ស្វែង​រក​យ៉ាង​ទូ​លំ​ទូលាយ និង​មាន​ភាព​លម្អិត​ដែល​មិន​ធ្លាប់​មាន​អ្នក​សិក្សា​ណា​ពី​សម័យ​មុន​ធ្វើ​មិន​បាន ជា​ពិសេស​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​ការ​សិក្សា​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង និង​ឫស​គល់​របស់​ពាក្យ រហូត​ដល់​ការ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​​អត្ថន័យ​របស់ «​ខម» តាំង​ពី​អតីត​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​។

រឿង​ជន​ជាតិ​ខម​នោះ​នៅ​មិន​ទាន់​បញ្ឈប់​ត្រឹម​នេះ​ទេ តែ​វា​ជា​ការ​នាំ​មក​បង្ហាញ​នូវ​គោល​គំនិត​ថ្មី​ៗ ឲ្យ​ទូលំ​ទូលាយ​ដើម្បី​ការ​រុក​រក​ក្នុង​លក្ខណៈ​ស៊ី​ជម្រៅ និង​ផ្ដល់​ការ​ពិត​ច្រើន​ឡើង​បន្ថែម​ទៀត​។

ទាំង​វិធី​ការ​ផ្នែក​វិទ្យា​សាស្ត្រ ឬ​ផ្នែក​និរុត្តិសាស្ត្រ​ក្ដី ដែល​ចិត្រ​នាំ​យក​មក​ប្រើ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ស្វែង​រក​ការ​ពិត​ទាក់​ទង​នឹង​ពាក្យ​ថា​ខម​នោះ ជា​ការ​ប្រឈម​នឹង​បណ្ដា​បញ្ញវ័ន្ត​ដែល​ធ្លាប់​រៀន​មក​រហូត​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ជំនាញ​នៅ​សម័យ​នេះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​។ វា​គួរ​តែ​មាន​ការ​ពិសោធន៍​គ្នា​ថា​វិធីការ​ដែល​ចិត្រ​ប្រើ​នោះ​មាន​ភាព​ជឿ​ជាក់​បាន​កម្រិត​ណា​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​បណ្ដា​អ្នក​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ក៏​នឹង​មាន​ភាព​តឹង​តែង​មិន​តិច​ទេ ប្រសិន​បើ​ត្រូវ​យក​ការងារ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ទៅ​អះ​អាង​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ភស្តុតាង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ តែ​វា​នឹង​បាន​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​ការ​ដែល​ចិត្រ​រក​ព័ត៌មាន​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​។

ការ​យល់​ឃើញ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​ខ្ញុំ​គិត​ថា ការងារ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ រឿង​នេះ​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​តំបន់​យ៉ាង​ច្រើន ព្រោះ​ចិត្រ​បាន​ព្យាយាម​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​​មនុស្ស​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​តាម​តំបន់ ឬ​ភូមិ​ភាគ​នីមួយ​ៗ មាន​ការ​យល់​ឃើញ​ទាក់​ទង​នឹង​ខម​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច​។

ការ​អាង​ដល់​រឿង​រ៉ាវ​ក្នុង​តំណាល​របស់​ជន​ជាតិ​ខាង​ជើង​ដូច​ជា​ជិនកាលមាលីបករណ៍ ចាម​ទេវីវង្ស និង​មូលសាសនា ដែល​ជា​រឿង​របស់​អ្នក​នៅ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​២១ នោះ​ចាត់​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដែល​អាច​ជឿ​ជាក់​បាន តែ​ការ​អាង​ដល់​រឿង​រ៉ាវ​នៅ​អតីត​ដែល​ឆ្ងាយ​ពី​នេះ ដូច​ជា​រឿង​ក្រុង​ពោធិសារ​ហ្លួង ក្រុង​សុវណ្ណ​គោមគាំ និង​ឧមោង្គសេលា ពី​តំណាល​សុវណ្ណ​គោម​គាំ និង​សិង្ហនុវត្តិ​កុមារ​នោះ គ្រាន់​ជា​រឿង​និទាន​តៗ​គ្នា ឬ Myth ដែល​អ្នក​ដែល​នៅ​ក្នុង​យុគ​ដែល​មាន​ការ​សរសេរ​តំណាល​ទាំង​នោះ​បាន​ដឹង​មក​។ ទោះ​បី​ជា​ចិត្រ​នឹង​អាង​ភស្តុតាង​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា និង​ឯកសារ​មក​ពី​ខាង​ក្រៅ​មក​ការពារ​យ៉ាង​ណា ក៏​មិន​អាច​ប្រណី​ប្រណម​គ្នា​បាន ជា​ពិសេស​តំណាល​រឿង​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​ឧមោង្គសេលា​។

ក្រុង​សុវណ្ណគោមគាំ ដែល​ចិត្រ​អាង​ថា​នៅ​លើ​កោះ​កណ្ដាល​ទន្លេ​មេគង្គ​ផ្នែក​ប្រទេស​លាវ​ចុះ​ទៅ​មាត់​ទន្លេ​កុក​នោះ តាម​រូប​ថត​ពី​លើ​អាកាស​ឃើញ​មាន​ទី​តាំង​ក្រុង​ពិត​មែន តែ​មិន​បាន​នៅ​លើ​កោះ តែ​នៅ​លើ​ផ្នែក​ទន្លេ​មេគង្គ​ជិត​កូន​ភ្នំ ជា​ក្រុង​រូប​បួន​ជ្រុង​មាន​គូ​ទឹក តែ​រូប​បែប និង​រហូត​ទៅ​ដល់​បុរាណ​វត្ថុ​ដែល​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ក្រុង​នេះ​ជា​រូប​បែប​ចុង​សម័យ​ជៀងសែន រហូត​មក​ដល់​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​២០ ចុះ​មក​ប៉ុណ្ណោះ​ឯង​។

ចំណែក​ឯ​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា ដែល​ថា​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​កុក​នោះ​ក៏​ឃើញ​ថា​មាន​ក្រុង​បុរាណ​ជា​ច្រើន​កន្លែង​នៅ​បរិវេណ​នេះ តែ​បុរាណ​វត្ថុ​ដែល​ប្រទះ​ឃើញ​ក៏​មិន​មាន​អ្វីដែល​មាន​អាយុ​លើស​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៩-២០​ឡើង​ទៅ​ដែរ​។

មួយ​វិញ​ទៀត​ដែល​ចិត្រ​អាង​ពី​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្មែរ​មក​ពី​នគរ​ធំ ពាក់​កណ្ដាល​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥ គ្រប​ដណ្ដប់​បរិវេណ​ឈូង​សមុទ្ទ​ថៃ​តាំង​ពី​ចន្ទ​បុរី​រហូត​ដល់​ពេជ្រ​បុរី ដោយ​និយាយ​ថា​ប្រទះ​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​របស់​ព្រះ​ចៅ​យសោវរ្ម័ន​ទី១ និង​នៅ​ក្រុង​ពេជ្រ​បុរី​មាន​ប្រាសាទ​ថ្ម​នៅ​វត្ត​កំពែង​លែង​អាយុ​ស្ថិត​ក្នុង​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​នោះ នៅ​មាន​ភាព​មិន​ច្បាស់​លាស់​ពី​ការ​ពិត ព្រោះ​ប្រាសាទ​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ឯ​វត្ត​កំពែង​លែង​នោះ បច្ចុប្បន្ន​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​លិល្បៈ​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា​មាន​អាយុ​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៨១-៩ ប៉ុណ្ណោះ​ឯង ហើយ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​មួយ​ចំនួន​ក៏​និយាយ​ថា​ជា​របស់​ដែល​សាង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សម័យ​ព្រះ​ចៅ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧​។

ខ្ញុំ​យល់​ស្រប​ជាមួយ​ចិត្រ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នេះ​ ដែល​ថា​ពាក្យ «​ខម» នោះ​មាន​អត្ថន័យ​ទាំង «​ទូលំ​ទូលាយ» និង «​ចង្អៀត​»​។

ដែល​និយាយ​ថា «​ចង្អៀត​» នោះ​មាន​ន័យ​ដល់​ការ​ផ្ដល់​ភាព​សំខាន់​ទៅ​​លើ​ខ្មែរ​នៅ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ (​កកន​ ៖ ក្រុង​ព្រះ​នគរ​ទី​នេះ ថៃ​សំដៅ​ដល់​នគរ​ធំ ឬ​ខ្មែរ​នៅ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​)​​។ ដ្បិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​ស្រី​អយុធ្យា​មាន​ការ​និយាយ​ដល់ «​ខម​ប្រែ​ភ័ក្ត្រ​» ដែល​ជា​ភស្តុតាង​មក​បញ្ជាក់​មក​ហើយ​។

ចំណែក​អត្ថន័យ​ដែល​ថា «​ទូលំទូលាយ​» នោះ ពាក្យ​ថា​ខម​មិន​កំណត់​តែ​ត្រឹម​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ​។ វា​មាន​ការ​រាយប៉ាយ​ទៅ​ធំ​ជាង​នេះ រួម​ទាំង​ស្រុក​ភូមិ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ផង​។ តែ​ការ​ផ្សាយ​ឥទ្ធិពល​របស់​ជន​ជាតិ​ខម​នេះ​មិន​សំដៅ​ខ្លាំង​ចំពោះ​ជន​ជាតិ​ទេ តែ​សំដៅ​ខ្លាំង​លើ​ផ្នែក​វប្បធម៌ និង​ការ​ដែល​ក្រុម​ជន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​ទាក់​ទង មាន​អ្វី​រួម​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​វប្បធម៌​ជា​រឿង​ដែល​សំខាន់​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​អ្វី​ដែល​ជា​ការ​ពិត​របស់​វប្បធម៌​ខម​នោះ​ក៏​គឺ​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​មហា​យាន ដែល​អភិវឌ្ឍ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ តាំង​ពី​សម័យ​នគរ​វត្ត ហើយ​ឥទ្ធិពល​របស់​វប្បធម៌​នេះ​បាន​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ចូល​មក​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ដែល​មាន​មូល​ដ្ឋាន​ជា​វប្បធម៌​ទ្វារវតី (​ឈ្មោះ​សន្មត) ដែល​មាន​ពុទ្ធ​សាសនា​ហិនយាន​ជា​គោល​មក​ពី​ដើម​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​សម្ព័ន្ធ​ភាព​ផ្នែក​សង្គម និង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ ទន្លេ​ចៅ​ពញា ទន្លេ​ឥរវតី និង​ឈូង​សមុទ្ធ​ម៉ាឡាយូ កើត​ឡើង​ពី​ការ​ជួញ​ដូរ​ជាមួយ​បរទេស ជា​ពិសេស​ចិន តាំង​តែ​ពី​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​មក​នោះ ធ្វើ​ឲ្យ​តំបន់​អស់​ទាំង​នេះ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ផ្នែក​វប្បធម៌ ក្នុង​រយៈ​នេះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​ក៏​បាន​បន្តិច​ម្ដង​ៗ​ចូល​មក​ជា​ទី​រាប់​អាន​យ៉ាង​ទូ​លំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​ថៃ​។

សិលា​ចារឹក​សាល​សូង ដែល​និយាយ​ពី​ព្រះ​នាម​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ឬ​នៅ​មួយ​កន្លែង​ទៀត​ដែល​និយាយ​ពី​ការ​មាន​សាសនស្ថាន​ទាំង​របស់​ហិណ្ឌូ និង​របស់​ពុទ្ធ​សាសនា (​មហា​យាន​) នៅ​ក្រុង​ល្វ សុទ្ធ​តែ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​ទំនាក់​ទំនង​ផ្នែក​វប្បធម៌​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​រវាង​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ជាមួយ​នឹង​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​ទាំង​អស់​។

ជា​លទ្ធផល​តាម​មក​ក៏​គឺ​សិល្បកម្ម​ពី​កម្ពុជា​បាន​ចូល​មក​ផ្សែ​ផ្សំ​ជាមួយ​សិល្បកម្ម​របស់​អ្នក​ស្រុក បាន​ធ្វើ​ឲ្យមាន​កំណើត​សិល្បៈ​បែប​លព​បុរី​ឡើង​នា​សម័យ​ក្រោយ​មក​។

ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​ពី​ក្រុង​ព្រះ​នគរ បាន​ចូល​មក​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ និង​រីក​ចម្រើន​រហូត​ដល់​កំពូល​​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​ថៃ ជា​ពិសេស​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ភូមិ​ភាគ​ឦសាន​ និង​ទន្លេ​មេគង្គ​លើ​តាំង​ពី​រជ្ជ​កាល​របស់​ព្រះ​ចៅ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ គឺ​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ ចុះ​មក ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​សាង​ពុទ្ធ​ស្ថាន​ក្នុង​លទ្ធិ​មហាយាន​បែប​នគរ​ធំ ឬ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ទៅ​តាម​ភូមិ​ស្រុក​នានា នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​ថៃ​ដូច​ដែល​បាន​រៀប​រាប់​មក​ហើយ​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​ក្រុម​ជន​ដែល​កាន់​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​បែប​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​នេះ​ហើយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ពួក «​ខម​» ដោយ​មនុស្ស​នៅ​សម័យក្រោយ​ៗ​មក​ចុះ​មក​ងាក​មក​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ថេរវាទ​បែប​លង្កាវង្ស​។

ហេតុ​ដូច​នេះ​ខ្ញុំ​សូម​សរុប​នៅ​ទី​នេះ​ដែល​មាន​ការ​ស្រដៀង និង​ខុស​គ្នា​ពី​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ដូច​ត​ទៅ

ពួក​ខម​នោះ​បើ​និយាយ​ឲ្យចង្អៀត គឺ​សំដៅ​ដល់​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​សម័យ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ ដែល​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន តែ​នៅ​ក្នុង​អត្ថន័យ​ដែល​ទូលំ​ទូលាយ​ជាង​នេះ​នោះ គឺ​សំដៅ​រួម​ទៅ​ដល់​ក្រុម​ជន​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​ចៅ​ពញា និង​ទន្លេ​មេគង្គ​លើ ដែល​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​បែប​ក្រុង​ព្រះ​នគរ ដែល​អភិវឌ្ឍ​ឡើង​នៅ​សម័យ​​ព្រះ​ចៅ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ មក​។

អ្នក​ដែល​ហៅ​ក្រុម​ជន​ទាំង​នេះ​ថា​ខម​ក៏​គឺ​ក្រុម​ជំនាន់​ក្រោយ​ដែល​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ថេរវាទ​បែប​លង្កា​វង្ស​នោះ​ឯង​។

ជន​ជាតិ​ខម និង​វប្បធម៌​ខម​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ និង​បាត់​បង់​អស់​ទឹក​ដី​នៅ​សម័យ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​។

អ្វី​ដែល​នៅ​សេស​សល់​ទាក់​ទង​នឹង​ខម​នៅ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ គឺ​អក្សរ​និង​ភាសា​ខម ហើយ​អ្វី​ដែល​សំខាន់​គឺ​សំណល់​សាសន​ស្ថាន​ដែល​ជា​ប្រាង្គ ឬ​ប្រាសាទ​ដែល​អ្នក​ស្រុក​ទូទៅ​និយាយ​ថា​ជា​របស់​ខម ឬ​ខម​សាង​ទុក​មក​ទាំង​អស់​។


ឯកសារ​យោង ៖ សិល្បវឌ្ឍនធម្ម ច្បាប់​ខែ​វិច្ឆិកា ១៩៨២

_______________________________________________
អានផង​ដែរ ៖
១. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ (​ភាគ​១​)
២. “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ (​ភាគ​១​) ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ 15 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
3 comments

កកន ៖ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០១៨ កន្លង​មក​នេះ ស្រែ​ខ្មុក​បាន​ដាក់​ប្រកាស​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ច្បាប់​ភាសា​ថៃ ដែល​ចុះ​ផ្សាយ​ដោយ​គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม)

ថ្ងៃ​នេះ ស្រែ​ខ្មុក​សូម​អនុញ្ញាត​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ ដើម្បី​ទុក​ជូន​ជា​ឯកសារ​នៅ​ទី​នេះ ដូច​ត​ទៅ​។

នេន​ខ្មែរ​មួយ​អង្គ​កំពុង​ដើរ​កាត់​រូប​ចម្លាក់​ទេព​អប្សរ ថត​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០០១ (AFP PHOTO / PHILIPPE LOPEZ)

សៀវភៅ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “​ការ​ពិត​ស្ដី​អំពី​ជន​ជាតិ​ខម​” (​ថៃ ៖ ข้อเท็จจริงว่าด้วยชนชาติขอม) របស់ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ មួយ​ក្បាល​នេះ ជា​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​សរសេរ​បន្ត​ពី​សៀវភៅ “​ដំណើរ​ដើម​ទង​នៃ​ពាក្យ​សៀម ថៃ លាវ និង​ខម និង​លក្ខណៈ​ផ្នែក​សង្គម​របស់​ឈ្មោះ​ជន​ជាតិ” (​ថៃ ៖ ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาว และขอม และลักษณะทางสังคมของชื่อชนชาติ) ដែល​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​កាល​ពី​ពេល​មុន​មក​។

ការ​វិចារណ៍​សៀវភៅ​មួយ​ក្បាល​នេះ គួរ​ត្រូវ​បាន​ដឹង​ថា ចិត្រ​ ភូមិស័ក្ដិ៍ សរសេរ​រឿង​រ៉ាវ​ទាំង​នេះ​ឡើង​មក​នោះ ដោយ​មិន​បាន​មាន​បំណង​បង្ហាញ​ពី​អារម្មណ៍​ដែល​មាន​ចំពោះ​នយោបាយ ឬ​លទ្ធិ​ការ​គ្រប់​គ្រង​នោះ​ទេ តែ​វា​ជា​ប្រតិកម្ម​ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ភាព​មិន​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​ក្នុង​ចំណោម​បញ្ញវ័ន្ត​ថៃ​ទាក់​ទង​នឹង​ទៅ​ពាក្យ​ថា សៀម ថៃ លាវ និង​ខម ដែល​មាន​ការ​​ប្រកែក​គ្នា​មក​តាំង​ពី​សម័យ​ដែល​ចិត្រ​នៅ​សិក្សា​ឯ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ចុលាលង្ករណ៍​មក​ម្ល៉េះ​។

“ការងារ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ រឿង​នេះ​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​តំបន់​យ៉ាង​ច្រើន​

នៅ​គ្រា​ដែល​ចិត្រ​កំពុង​សិក្សា​នោះ ការ​សិក្សា​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​បូរាណ​វិទ្យា​របស់​ថៃ មាន​ភាព​មិន​ទូលំទូលាយ​។ មាន​បញ្ញវ័ន្ត​ចំនួន​ពីរ​ក្រុម​ដែល​តែង​តែ​ប្រឆាំង​ជំទាស់​គ្នា​ជា​រឿយ​ៗ។

หญิงชาวกัมพูชาเร่ขายดอกบัวบริเวณปราสาทหินนครวัด ถ่ายเมื่อ 10 ธันวาคม 2005 (AFP PHOTO / TANG CHHIN SOTHY)
នារី​ខ្មែរ​មួយ​រូប​កំពុង​ដើរ​លក់​ព្រលិត​នា​បរិវេណ​ប្រាសាទ​នគរ​វត្ត ថត​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៥
(AFP PHOTO / TANG CHHIN SOTHY)

ក្រុម​ទី​១ ជា​ក្រុម​ធំ ដែល​មាន​ដូច​ជា​មន្ត្រី​រាជការ​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ក្នុង​ក្រុម​កង និង​សាកល​វិទ្យាល័យ​មាន​កូន​សិស្ស​គោរព​រាប់​អាន​ជា​ច្រើន​។ អ្នក​ទាំង​នោះ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​គោល​គំនិត​របស់​សម្ដេច​​ក្រុម​ពញា​តម្រុង​រាជា​នុភាព និង​សាស្ត្រាចារ្យ ហ្សក​ សឺដេស យ៉ាង​ដាច់​ណាត់​។ ជា​រឿយ​ៗ​តែង​តែ​ស្វែង​រក​គំនិត​របស់​បញ្ញវ័ន្ត​បរទេស​ដែល​ស្រប​គ្នា​នឹង​គ្រូ​មេ​ទាំង​ពីរ មាន​អះ​អាង ឬ​បន្ថែម​ជា​និច្ច​។

បើ​មាន​នរណា​ម្នាក់​មាន​គំនិត​ផ្ទុយ​គ្នា​ពី​ក្រុម​ទី​១​នេះ តែង​តែ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ខុស​ជា​និច្ច​​។ ការ​បង្ហាញ​ពី​ក្រុម​នេះ មិន​មាន​សរសេរ​ជា​អត្ថបទ​ឬ​សៀវភៅ​ទេ តែ​ចូល​ចិត្ត​បង្រៀន ឬ​ទៅ​និយាយ​បាថ​កថា​នៅ​តាម​ទី​កន្លែង​ផ្សេង​ៗ​។

ចំណែក​ឯ​មួយ​ក្រុម​ទៀត​នោះ តាម​ពិត​ទៅ​គឺ​សុទ្ធ​តែ​ជា​សិស្ស និង​អ្នក​ដែល​នៅ​ក្រោម​បង្គាប់​បញ្ជា​របស់​ សម្ដេច​​ក្រុម​ពញា​តម្រុង​រាជា​នុភាព តែ​ជា​ទូទៅ​តែង​តែ​នៅ​ក្រោយ​ជួរ និង​មាន​គំនិត​មិន​ស្រប​តាម​សម្ដេច​​ក្រុម​ពញា​តម្រុង​រាជា​នុភាព និង​សាស្ត្រាចារ្យ ហ្សក សឺដេស ជា​អ្នក​ដែល​ចូល​ចិត្ត​ស្វែង​រក​ព័ត៌មាន​ឆៅ​មក​បញ្ចេញ​គំនិត និង​សរសេរ​ជា​រឿង​ជា​រ៉ាវ​ឡើង ដូច​ជា​ករណី​អត្ថបទ​របស់ ប្រីតា ស្រីជលាល័យ (ថៃ៖ ปรีดา ศรีชลาลัย) ជា​ដើម​។

បញ្ញវ័ន្ត​ក្រុម​ទី​១ តែង​តែ​មើល​ងាយ​ក្រុម​ក្រោយ​នេះ​ថា ជា​ពួក​មិន​មាន​ចំណេះ​ដឹង មិន​បាន​រៀន​សូត្រ​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ និង​ជា​ពួក «​ជាតិ​និយម​» ព្រោះ​ពេល​សរសេរ​អ្វី​ចេញ​មក​តែង​តែ​អាង​ថា​ថៃ​សំខាន់​ជានិច្ច ជា​ពិសេស​​ពាក្យ​ថា «ខម» មិន​មែន «​ខ្មែរ​» នោះ​ក៏​ព្រោះ​​ត្រូវ​ការ​មិន​ទទួល​ស្គាល់​ថា គ្រា​មួយ​ខ្មែរ​ធ្លាប់​មក​គ្រប់​គ្រង​ស្រុក​ថៃ​នោះ​ឯង​។

ចំពោះ​ពាក្យ​ថា «​ខម» មិន​មែន «​ខ្មែរ​» នោះ​ក៏​ព្រោះ​ត្រូវ​ការ​នឹង​មិន​ទទួល​ស្គាល់​ថា គ្រា​មួយ​ខ្មែរ​ធ្លាប់​មក​គ្រប់​គ្រង​ស្រុក​ថៃ​នោះ​ឯង

បញ្ញវ័ន្ត​ក្រុម​ទី​២​នេះ​ទើប​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​វិញ​ក្នុង​ន័យ​ថា​ក្រុម​ទី​១​តែង​តែ​ដើរ​តាម​គូថ​បារាំង​។ ពេល​បារាំង​និយាយ​អ្វី​ជឿ​ទាំង​អស់ មិន​មាន​ការ​ស្វែង​រក​ព័ត៌មាន​ថ្មី​មក​អះ​អាង​ទេ​។

ចិត្រ​ ភូមិស័ក្ដិ៍ ជា​អ្នក​ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ទាក់​ទង​នឹង​រឿង​រ៉ាវ​នេះ ព្រោះ​សិក្សា​ក្នុង​ស្ថាប័ន​ការ​សិក្សា​ដែល​មាន​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​នឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​បូរាណ​វិទ្យា​ថៃ ជា​ពិសេស​ទៅ​ទៀត ចិត្រ គឺ​ជា​កូន​សិស្ស​របស់​សាស្ត្រាចារ្យ​ឆាំ ថងខាំវណ្ណ (​ថៃ​៖ ฉ่ำ ทองคำวรรณ) អ្នក​ជំនាញ​ខាង​អាន​សិលាចារឹក​ខ្មែរ ហេតុ​ដូច​នេះ​ទើប​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ភាសា​ខ្មែរ​ជា​ពិសេស​ជាង​ភាសា​ដទៃ​។

ចិត្រ​ផ្ដល់​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​រឿង​អស់​ទាំង​នេះ​យ៉ាង​ស្ងាត់​ៗ តាម​ដែល​អាន​អត្ថបទ និង​សៀវភៅ​ដែល​ចិត្រ​សរសេរ​នោះ ចិត្រ​បាន​តាម​ដាន​ស្នាដៃ​របស់​បញ្ញវ័ន្ត​ទាំង​ពីរ​ក្រុម នៅ​ខណៈ​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ក៏​ស្វះ​ស្វែង​រក​ព័ត៌មាន​តាម​វិធីការ​ដែល​ខ្លួន​ស្ទាត់ ជា​ពិសេស​ក្នុង​ផ្នែក​និរុត្តិ​សាស្ត្រ និង​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង​របស់​ពាក្យ (phonetics) ហេតុ​ដូច​នេះ​យើង​ឃើញ​ថា ចិត្រ​មាន​ប្រៀប និង​សំឡឹង​មើល​ឃើញ​ទូលំទូលាយ​ជាង​បញ្ញវ័ន្ត​ទាំង​ពីរ​ក្រុម ដែល​កំណត់​តែ​ត្រឹម​សិលាចារឹក រឿង​និទាន និង​ភ័ស្តុតាង​ផ្នែក​សិល្បកម្ម​បូរាណ​ ជា​សំខាន់​។

នៅ​ពេល​បាន​អាន​សៀវភៅ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍​ ហើយ ក៏​ឃើញ​ថា​ចិត្រ​មាន​ទាំង​ការ​យល់​ស្រប និង​មិន​យល់​ស្រប​ចំពោះ​បញ្ញវ័ន្ត​ទាំង​ពីរ​ក្រុម ដូច​ត​ទៅ​នេះ

ក្នុង​រឿង​វិធី​ស្វែង​រក​ និង​ប្រើ​ព័ត៌មាន ចិត្រ​មិន​កំណត់​ខ្លួន​ឯង​ដូច​បញ្ញវ័ន្ត​ក្រុម​ទី​១ ដែល​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​តែ​ចំពោះ​សិលាចារិក និង​ភ័ស្តុតាង​ខាង​សិល្បកម្ម​បូរាណ ផ្ទុយ​មក​វិញ ចិត្រ​ផ្ដល់​សារ​សំខាន់​ចំពោះ​ការ​សិក្សា​រឿង​និទាន​ខ្លាំង​ជាង​ និង​ខណៈ​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​ក៏​ផ្ដល់​សារ​សំខាន់​ក្នុង​ការ​រក​ព័ត៌មាន​ពី​សិលា​ចារិក​ផង​ដែរ​ គឺ​មិន​ជឿ​តែ​ចំពោះ​ការ​អាន និង​ការ​ផ្ដល់​អត្ថន័យ​របស់​អ្នក​អាន​សិលាចារឹក​មួយ​មុខ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ គឺ​ត្រូវ​ព្យាយាម​អាន និង​ធ្វើ​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ផង ចិត្រ​បាន​សរសេរ​ថា

“យើង​នាំ​គ្នា​មើល​ងាយ​រឿង​និទាន​របស់​ខ្លួន​ឯង ហើយ​ងាក​ទៅ​រៀន​រឿង​រ៉ាវ​របស់​យើង​ពី​ស្នាដៃ​ដែល​ពួក​បារាំង និង​អង់គ្លេស​ធ្វើ​ទុក ខណៈ​គ្នា​នេះ​ក៏​ប្រញាប់​ជឿ​ជាក់​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​អ្នក​សរសេរ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ជន​ជាតិ​អឺរ៉ុប​សន្និដ្ឋាន និង​ដាក់​ទិស​ដៅ​ទូទៅ​ទុក​ តែ​បើ​នាំ​គ្នា​ស្វះ​ស្វែង​រក​តែ​បន្តិច ក៏​ស្វែង​រក​ទៅ​តាម​ទិស​ដៅ​នោះ តែ​ភាគ​ច្រើន​យើង​មិន​បាន​សិក្សា​ព័ត៌មាន​ឆៅ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ជឿ​ទាំង​ស្រុង​ពី​លទ្ធផល​វិភាគ​របស់​បារាំង​ជា​បន្ទាត់ដៅ​”

ទោះ​បី​ជា​​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ មិន​យល់​ស្រប​ចំពោះ​ការ​ដើរ​តាម​ក្រោយ​បារាំង​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ និង​បូរាណ​វិទ្យា​ថៃ​របស់​បញ្ញវ័ន្ត​ក្រុម​ទី​១​តាម​ដែល​និយាយ​មក​នេះ តែ​នេះ​ក៏​មិន​មែន​មាន​ន័យថា​ចិត្រ​យល់​ស្រប​ចំពោះ​គោល​គំនិត និង​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ក្រុម​ទី​២ ដែល​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​រឿង​រ៉ាវ​ពង្សាវតារ​ជា​ចម្បង​នោះ​។ ដូច​ដែល​ឃើញ​ថា​សៀវភៅ​មួយ​ក្បាល​នេះ​ចិត្រ​បាន​សម្ដែង​មតិ​ជំទាស់​នឹង​ក្រុម​ទី​២ ជា​ច្រើន​ផ្នែក​។

ឧទាហរណ៍ ការ​វិភាគ​រឿង​តំណាល​របស់​ថៃ​លាន្នា​ទាក់​ទង​នឹង​ព្រះ​ចៅ​កម្ពោជរាជ សាស្ត្រាចារ្យ ហ្សក សឺដេស និយាយ​ថា​ក្សត្រិយ៍​អង្គ​នេះ​គឺ​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ របស់​កម្ពុជា ព្រោះ​ពាក្យ​ថា កម្ពោជរាជ​នោះ​​គឺ​សំដៅ​​ដូច​គ្នា​នឹង​ពាក្យ​កម្ពុជរាជ​របស់​សិលា​ចារឹក​ខ្មែរ​។ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ដែល​យក​មក​គាំទ្រ​ការ​ស្នើ​នេះ​គឺ​ការ​រក​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​ដែល​និយាយ​ដល់​ព្រះ​នាម​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ នៅ​ឯ​ក្រុង​ល្វ ហើយ​នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​នោះ​មាន​ពាក្យ​ថា «​កាំតូន» ដែល​សាស្ត្រាចារ្យ​ហ្សក ដេស អះអាង​ថា​មាន​ប្រភព​ពាក្យ​ពី​ពាក្យ «​តួន​» ក្នុង​ភាសា​ម៉ាឡាយូ ដែល​មាន​ន័យ​ថា យាយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ភាព​ស៊ី​សង្វាក់​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​រឿង​តំណាល​ដែល​និយាយ​ថា មាន​ក្សត្រិយ៍​មក​ពី​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ​​លើក​​ទ័ព​មក​វាយ​ជាមួយ​ក្សត្រិយ៍​ល្វ និង​ក្រុង​ហរិភុញ្ញជ័យ​។ ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ អាច​ជា​ព្រះ​រាជ​ឱរស​របស់​ស្ដេច​គ្រង​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ​តាម​ដែល​មាន​និយាយ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​នោះ​។

ពី​ហេតុ​ផល​ទាំង​នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​សាស្ត្រាចារ្យ​ហ្សក​ សឺដេស នាំ​យក​ពេល​វេលា​ដែល​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ គ្រង​រាជ្យ ក្នុង​រវាង​ គ.ស.​១០០២-១០៥០ មក​ជា​គ្រឹះ​នៃ​ការ​កំណត់​អាយុ​របស់​ហេតុការណ៍​នៅ​ក្នុង​តំណាល​។

រឿង​រ៉ាវ​របស់​ព្រះ​ចៅ​កម្ពោជរាជ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​នោះ និយាយ​ថា​កើត​ឡើង​នៅ​គ.ស.​៩២៧ ហេតុ​ដូច​នេះ​នៅ​ពេល​យក​មក​ប្រៀប​ធៀប​ឲ្យ​ស៊ី​គ្នា​ជាមួយ​សម័យ​របស់​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ នៅ​ក្នុង​ចារឹក​ខ្មែរ​ហើយ ក៏​ត្រូវ​បន្ថយ​សករាជ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​លាន្នា​ចុះ​មក​ប្រមាណ​១០០​ឆ្នាំ​។

ការ​កំណត់​អាយុ​តំណាល​របស់​សាស្ត្រាចារ្យ​សឺដេស​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជឿ​ជាក់​រហូត​មក បើ​ទោះ​បី​ជា​ពេល​ក្រោយ​ៗ​មក​សាស្ត្រាចារ្យ​សឺដេស​បាន​បញ្ឈប់​ការ​ស្នើ​ដែល​ថា​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ទ្រង់​មាន​សែ​ស្រឡាយ​ជាមួយ​ក្សត្រិយ៍​នៅ​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ​ក្ដី​។

រឿង​ការ​បន្ថយ​សករាជ​នេះ​មាន​ពួក​បញ្ញវ័ន្ត​ថៃ​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ដែល​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ថា «​ជាតិ​និយម​» បាន​ពិនិត្យ​មើល​រឿង​រ៉ាវ និង​សករាជ​ក្នុង​តំណាលថៃ និង​សរសេរ​ជំទាស់​ថា សករាជ​ក្នុង​តំណាល​អាច​ជឿ​ជាក់​បាន ហើយ​ម្យ៉ាង​ទៀត ព្រះ​ចៅ​កម្ពោជរាជ​នៅ​ក្នុង​តំណាល គឺ​ផ្សេង​គ្នា​ពី​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ហើយ​ក៏​គ្មាន​ហេតុ​ផល​ដែល​នឹង​ត្រូវ​ទៅ​បន្ថយ​អាយុ​ចុះ​។ ការ​ធ្វើ​បែប​នេះ​មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ការ​បន្ថយ​ចុះ​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ទាំង​មូល​ផង​ដែរ​។

ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ យល់​ស្រប​នឹង​អ្នក​បូរាណ​វិទ្យា​ថៃ​ផ្នែក​ជំទាស់​ដែល​យល់​ថា​កម្ពោជរាជ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​លាន្នា​ថៃ គឺ​ជា​មនុស្ស​ផ្សេង​គ្នា​ពី​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ តែ​នៅ​ខណៈ​គ្នា​នេះ​ក៏​មិន​យល់​ស្រប​នឹង​ពួក​ដែល​នៅ​​ប្រណី​ប្រណម​រឿង​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ដែល​​បាន​ស្នើ​ថា​មាន​សែ​ស្រឡាយ​ជាមួយ​ក្សត្រិយ៍​នៅ​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ ដែល​គ្រង​ក្រុង​ល្វ​បន្ត​មក​រាប់​រយ​ឆ្នាំ​ទៀត ដោយ​ចិត្រ​ផ្ដល់​ហេតុ​ផល​ថា

“ខ្ញុំ​គិត​ថា នៅ​ពេល​បដិសេធ​រឿង​ស្រី​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ មិន​មែន​កម្ពោជរាជ​ដែល​ជា​ឱរស​ជីវករាជ គ.ស.​៩២៧ នោះ​ហើយ ក៏​មិន​មាន​មូល​ដ្ឋាន​អ្វី​នៅ​សល់​ដែល​ត្រូវ​គិត​ថា​ស្រី​សុរិយ​វរ្ម័ន​​អង្គ​នេះ​មាន​សែ​ស្រឡាយ​របស់​ជីវករាជ​ឯ​ក្រុង​ល្វ​ទេ​។ ហេតុ​ផល​ដែល​សាស្ត្រាចារ្យ​សឺដេស​អះ​អាង​ថា ស្រី​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ជា​ឱរស​ស្ដេច​ល្វ​នោះ មិន​មែន​មក​ពី​សិលា​ចារឹក​ខ្មែរ តែ​កើត​ឡើង​ព្រោះ​ការ​គិត​ថា ក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​អង្គ​នេះ​គឺ​ជា​ក្សត្រិយ៍តែ​មួយ​ជាមួយ​កម្ពោរាជ​ក្នុង​តំណាល​របស់​ថៃ​លាន្នា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។ នៅ​ពេល​ដែល​យើង​បដិសេធ​រឿង​នេះ​ហើយ គំនិត​ដែល​ថា​ស្រី​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ រួម​គ្នា​ជាមួយ​ជីវករាជ និង​តាំង​ក្រុង​ឯ​ល្វ​នោះ ក៏​ត្រូវ​រលំ​ដោយ​បរិយាយ​។”

តាម​ដែល​លើក​ជា​ឧទាហរណ៍​មក​នេះ​ក៏​ដើម្បី​បង្ហាញ​ថា ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ គឺ​ជា​បញ្ញវ័ន្ត​ដែល​មាន​មូល​ដ្ឋាន​ខ្លួន​ឯង​។ មាន​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការ​វិភាគ និង​វិចារណ៍​ការងារ​របស់​បញ្ញវ័ន្ត​ជំនាន់​មុន​ៗ​យ៉ាង​មាន​ហេតុ​ផល ដែល​រាប់​ថា​ពិ​បាក​រក​នៅ​ក្នុង​រង្វង់​បញ្ញវ័ន្ត​ថៃ​​នា​សម័យ​នោះ​។ ខ្ញុំ​មាន​ការ​ពេញ​ចិត្ត​ចំពោះ​ពាក្យ​វិចារណ៍​របស់​ចិត្រ​និយាយ​ដល់​សាស្ត្រាចារ្យ​សេដេស​ថា

តាម​ដែល​ខ្ញុំ​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើល​វិធី​គិត​របស់​លោក​សឺដេស ចំណុច​ផ្ដើម​សំខាន់​របស់​លោក​អាច​ចាប់​ផ្ដើម​មក​ពី​ការ​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​​ពាក្យ​ថា​កម្ពោជរាជ​ក្នុង​តំណាល​។ មើល​ទៅ​ហាក់​បី​ដូច​ជា​លោក​យល់​ថា កម្ពោជរាជ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​មាន​អត្ថន័យ​ស្មើ​នឹង​ក្សត្រិយ៍​កម្ពុជា (roi du Cambodge)​។ លោក​យល់​​ពាក្យ​ថា កម្ពោជ​រាជ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​លាន្នា​ក្នុង​ន័យ​ដូច​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​កម្ពុជ​រាជ​របស់​ចារឹក​ខ្មែរ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្សត្រិយ៍​ល្វ​អង្គ​នេះ​មាន​ឋានៈ​ជា​ក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​នគរ​ធំ​ឡើង​។ នៅ​ពេល​ដូច​នេះ ការ​សិក្សា​តំណាល​ថៃ​របស់​លោក​រមែន​ដំណើរ​ការ​ទៅ​តាម​លក្ខណៈ​យក​​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជា​ចំណុច​កណ្ដាល និង​កែ​សម្រួល​អត្ថន័យ​តំណាល​ថៃ​ឲ្យ​ស៊ី​គ្នា​។”

ការ​វិភាគ​វិចារណ៍​វិធី​ការ​គិត​ការ​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​របស់​បញ្ញវ័ន្ត​បែប​នេះ ជា​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​មិន​ធ្លាប់​បាន​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ស្ថាប័ន​ដែល​ចិត្រ​កំពុង​សិក្សា​នៅ​សម័យ​នោះ ព្រោះភាគច្រើន​ពួក​លោក​តែង​តែ​អាន​សៀវភៅ​របស់​សាស្ត្រាចារ្យ​សឺដេស ឬ​របស់​អ្នក​បញ្ញវ័ន្ត​ទាំង​នោះ ដោយ​មិន​អាន​អារម្ភកថា ឬ​វិភាគ​វិធី​ការ និង​វិធី​ស្វែង​រក​ព័ត៌មាន​។

រាប់​បាន​ថា​ចិត្រ​ដើរ​ទៅ​ឆ្ងាយ​ជា​បណ្ដា​គ្រូ​បា​អាចារ្យ និង​មិត្រ​រួម​ជំនាន់ យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ​។

អ្វី​ដែល​សំខាន់​មួយ​ទៀត​ដែល​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ័ បាន​ផ្ដល់​ជា​គំនិត​ដែល​ល្អ ទាក់​ទង​នឹង​វិធី​ការ​សិក្សា​រក​ការ​ពិត​ពី​តំណាល​នោះ​ក៏​គឺ

“ខ្ញុំ​យល់​ថា​ចាមទេវីវង្ស ជិនកាលមាលីបករណ៍ និង​តំណាល​មូល​សាសនា​ជា​តំណាល​ថៃ​លាន្នា​បូរាណ យើង​ត្រូវ​អាន និង​វាយ​តម្លៃ​សព្ទ​របស់​តំណាល​ដោយ​អត្ថន័យ​តាម​បែប​ថៃ​លាន្នា​បូរាណ”

ឃ្លា​ខាង​លើ​នេះ​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ចិត្រ​ព្យាយាម​សំឡឹង​មើល​រឿង​រ៉ាវ​ពី​អតីត​ក្នុង​ក្រសែ​ភ្នែក​របស់​មនុស្ស​ពី​អតីត មិន​មែន​ក្រសែ​ភ្នែករបស់​អ្នក​ដែល​សំឡឹង​មើល​អតីត​ពី​បច្ចុប្បន្ន ដែល​មាន​ពាស​ពេញ​ក្នុង​រង្វង់​បញ្ញវ័ន្ត​ថៃ​សម័យ​នេះ​។

ក្នុង​រឿង​ការ​ស្វែក​រក​ការ​ពិត​ពី​រឿង​ជន​ជាតិ​ខម​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​មួយ​ក្បាល​នេះ ចិត្រ​ប្រើ​ប្រាស់​តំណាល​ជា​អ្នក​នាំ​មុខ គឺ​តំណាល​ក្រុង​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​តំណាល​សិង្ហនុវតិកុមារ ព្រោះ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ទាំង​នោះ​បាន​និយាយពី​ឈ្មោះ​ជន​មួយ​ក្រុម​ដែល​ហៅ​ថា ក្លម ក្រម និង​កៈហ្លម ជា​ក្រុម​ជន​ដែល​ធ្លាប់​គ្រប់​គ្រង​ដែន​ដី​ទន្លេ​មេគង្គ​ផ្នែក​ខាង​លើ​មុន​ពេល​ដែល​ជន​ជាតិ​ថៃ​ភៀស​ខ្លួន​ចូល​មក​។

ចិត្រ​បាន​ប្រៀប​ធៀប​ពាក្យ​ទាំង​នេះ​ក្នុង​រឿង​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង និង​ផ្នែក​និរុត្តិសាស្ត្រ ហើយ​បញ្ចេញ​យោបល់​ថា ពាក្យ​ទាំង​នោះ​ដូច​គ្នា​នឹង​ពាក្យ​ថា «​ខម​» នោះ​ឯង​។

ចិត្រ​បាន​រក​ឃើញ​ភ័ស្តុតាង​ថា​នៅ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ពាក្យ​ថា ក្លម និង​កៈហ្លម​នោះ អ្នក​ដែល​នៅ​តាម​បណ្ដោយ​ទន្លេ​មេគង្គ​លើ​ប្រើ​ហៅ​ជន​ជាតិ​ថៃ ឬ​សៀម​ដែល​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​។

អាន​ភាគ​ទី​២

_______________________________________________
អានផង​ដែរ ៖
១. “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍
២. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ (​ភាគ​២)

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ថ្ងៃចន្ទ 5 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
3 comments

កកន ៖ កាល​​ពី​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ ទី​២១ ខែ​តុលា កន្លង​មក​នេះ ខ្ញុំ​បាន​ដាក់​ប្រកាស​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? អត្ថបទ​នេះ ជា​ភាសា​ថៃ ដែល​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​ដោយ​ គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม) កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៨​ (“นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน? ทำไมเรียกว่า “นายกฯ” ? )​។

ដើម្បី​ទុក​ជា​ឯកសារ​ខ្ញុំ​​សូម​ធ្វើ​ការ​បក​ប្រែ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ​មក​ជា​ខេមរ​ភាសា និង​ដាក់​នៅ​ទី​នេះ​​ទុក​ជូន​ប្រិយ​មិត្ត​ដែល​ចង់​អាន តែ​មិន​ចេះ​ភាសា​ថៃ​ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ស្វែង​យល់ ដូច​ត​ទៅ​នេះ​។

(ជួរ​មុខ​អ្នក​ទី​៣ ) លោក​ពចន៍ សារសិន នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ទី​៩ ថត​រូប​ជាមួយ​គណៈ​រដ្ឋមន្ត្រី (​រូប​ពី wwwwikiwand.com)

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា បារាំង​ជា​ដើម​កំណើតនៃ​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” ប្រែ​ថា អ្នក​ដែល​ចូល​ទៅ​ដល់​ព្រះ​រាជា​មុន​គេ​។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ថៃ​ចំពោះ​ពាក្យ​នេះ នរណា​ជា​អ្នក​បញ្ញត្តិ​?

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” ឬ «​ប្រធាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​» មាន​មក​តាំង​ពី​អតីត គ្រាន់​តែ​មិន​មាន​អ្នក​គិត​តំណែង “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” ប្រើ​ប៉ុណ្ណោះ ដូច​ជា​ចិន​ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​ចៃសៀង» ឬ «​មហា​ឧបរាជ​»​។ នៅ​ក្នុង​រឿង​សាមកុក ចូឆូ ជា​អ្នក​កាន់​តំណែង​នេះ​, នៅ​ឥណ្ឌៀ នៅ​ក្នុង​រឿង​កាមនិត – វាសិដ្ឋី ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​ប្រធាន​មន្ត្រី​» ថៃ​យើង​ក៏​ប្រើ​ពាក្យ​ថា​អគ្គ​មហា​សេនា​បតី, អគ្គ​មហា​សេនាភិមុខ, សមុហនាយក​, ប្រធាន​កម្មការ​រាស្ដ្រ​។ល។

ចុះ​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” កើត​ឡើង​ពេល​ណា នរណា​ជា​អ្នក​បញ្ញត្តិ​ពាក្យ​នេះ​ឡើង​!!

ខារឌិណាល ឌឹ រិឆែលិអេ (រូប​ពី http://www.wikipedia.org)

ប្រទេស​ដំបូង​ដែល​គិត​តំណែង “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” គឺ​បារាំង នៅ​ក្នុង​សម័យ​ស្ដេច​ល្វីស​ទី​១៣ ឡើង​គ្រង​រាជ្យ ឆ្នាំ​១៦២០ ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​តម្រិះ​ឲ្យ​រក​អ្នក​ដែល​ស័ក្ដិសម​ទទួល​បាន​ការ​ទុក​ព្រះ​ទ័យ​ឲ្យ​ជួយ​មើល​ព្រះ​រាជ​ភារកិច្ច​ជំនួស​ព្រះ​អង្គ​ ទើប​ទ្រង់​តែងតាំង​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ​រង ខារឌិណាល ឌឹ រិឆែលិអេ (Cardinal de Richelieu) ជា​ជំនួយ​ការ​ក្នុង​ការ​ដឹក​នាំ​រាជការ​ផែន​ដី​ទូទាំង​ប្រទេស​ក្នុង​នាម​រដ្ឋបាល​របស់​ព្រះ​ចៅ​ល្វីស​ទី​១៣ រួច​ឲ្យ​ហៅ​តំណែង​នេះ​ថា Premiers ប្រែ​ថា​អ្នក​ដែល​អាច​ចូល​ដល់​ព្រះ​អង្គ​យ៉ាង​ជិត​បំផុត​ទី​១ គ្រប់​ពេល​វេលា​។ ពាក្យ​ថា Premiers មក​ពី​ភាសា​ឡាតាំង Primus ប្រែ​ថា មុន​ ជា​អ្នក​ទី​១​។

រួច​ក្លាយ​មក​ជា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” នៅ​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​បាន​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច​?

រឿង​មាន​ដូច្នេះ​ថា នៅ​ពេល​គណៈ​រាស្ត្រ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ការ​គ្រប់​គ្រង​ជា​របប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ហើយ បាន​ដំណើរ​ការ​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ច្បាប់​អចិន្ត្រៃយ៍​ដែល​កំណត់​ថា​ឲ្យ​រួច​រាល់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​​១៩៣២​។ មួយ​ក្នុង​ចំណោម​នោះ​គឺ «​ព្រាង​ច្បាប់​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​សេនាបតី​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​» ដែល​មាន​ការ​អភិប្រាយ​នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រជុំ​សភា​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ ឯកភាព​ឲ្យ​ប្ដូរ «​សេនា​បតី​» និង «​កម្មការ​រាស្ត្រ​» មក​ប្រើ​ជា «​រដ្ឋមន្ត្រី​» វិញ​។

ពញា​មនោបករណ៍​និតិធាតា នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ទី​១​របស់​ថៃ (រូប​ពី http://www.wikipedia.org)

ចំណែក​ពាក្យ​ថា «​ប្រធាន​កម្មការ​រាស្ត្រ​» នៅ​មិន​ទាន់​បាន​កំណត់​ថា​គួរ​ប្រើ​បែប​ណា ទើប​ប្រគល់​ឲ្យ​ពញា​មនោបករណ៍​និតិធាតា (​កន ហុតៈសិង្ហ) ដំណើរ​ការ​ត​។ ពញា​មនោបករណ៍ សុំ​ឲ្យ​ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋមនូធម្ម (​ប្រីតី ភ្នំយង្គ​) ជួយ​រក​ព័ត៌មាន​រឿន​នេះ​ពី​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បរទេស និង​ឲ្យ​ព្រះ​ធម្ម​និទេស​ទួយហារ (​អ្យូ ឧត្ដមសិល្ប) តំណែង​សាស្ត្រាចារ្យ​រង ប្រែ​ជា​ភាសា​ថៃ​។

ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋ សរសេរ​ក្នុង​កំណត់​ហេតុ​ខ្លី​ៗ​ថា «បាន​ឃើញ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បារាំង​គេ​ហៅ​ប្រធាន​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​របស់​គេ​ថា ‘Premier’ ចំណែក​ឯ​អង់គ្លេស ហៅ​ថា ‘Prime-Minister’ អាល្លឺម៉ង់​ហៅ​ថា ‘Chancellor’ នឹង​ធៀប​ជាមួយ​ពាក្យ​ថៃ​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច តាម​តែ​ព្រះ​គុណ​ម្ចាស់​ពិចារណា​»​

ព្រះ​ធម្ម​និទេស​ទួយហារ (អ្យូ ឧត្ដម​សិល្ប​) (រូប​ពី គេហ​ទំព័រ​កង​សាស្ត្រាចារ្យ​រង ក្រុម​យុទ្ធសិក្សា​ទាហាន​ជើង​គោក)

ព្រះ​ធម្មនិទេស បាន​ធៀប​ពាក្យ​ដូច​នេះ Premier សរុប​បាន​ថា «​នាយក​» ជា​ពាក្យ​បាលី និង​សំស្ក្រឹត​ផង មក​ពី​ឫស​ពាក្យ​ថា នី ប្រែ​ថា ដំបូង ដែល​ស្មើ​គ្នា​នឹង​ពាក្យ​ថា Premier ដែល​ប្រែ​ថា បឋម ឬ​ប្រធាន​។ ពាក្យ​ថា «​រដ្ឋ​» ជា​ភាសា​បាលី ប្រែ​ថា អាណា​ខេត្ត​, ដែន​ដី​។ ពាក្យ​ថា «​មន្ត្រី​» ជា​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត ប្រែ​ថា ទី​ប្រឹក្សា​។ ហេតុ​ដូច​នេះ ពាក្យ​ថា «​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​» គឺ​អ្នក​ដែល​នៅ​លើ ឬ អ្នក​ដឹក​នាំ​គណៈ​មន្ត្រី​របស់​ប្រទេស​។

គណៈ​កម្មការ​ព្រាង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​​សំខាន់​ចំនួន​៣​រូប​គឺ ពញា​មានវរាជសេវី (​ប្លត វិជៀរ ណ សងខ្លា​), ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋ និង​ចៅ​ពញា​ធម្ម​ស័ក្ដិ៍​មន្ត្រី (​ស្ន័ន ទេពហ័ស្ដិន ណ អយុធ្យា​) បោះ​ឆ្នោត​ឲ្យ​ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​» ជំនួស​ពាក្យ​ថា «​ប្រធាន​គណៈ​កម្មការ​រាស្ត្រ​» ចាប់​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​​១៩៣២ មក​។

(ពី​ឆ្វេង​ទៅ​ស្ដាំ) ពញា​មានវរាជសេវី, ហ្លួង​ប្រតិដ្ឋ​មនូធម្ម​, ចៅ​ពញា​​ធម្ម​ស័ក្ដិ​មន្ត្រី​ (​រូប​ពី http://www.wikipedia.org)

ថៃ​ជា​ប្រទេស​ដំបូង​ដែល​កំណត់ និង​ប្រើ​ពាក្យ​ថា «​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​» សម្រាប់​តំណែង​ប្រធាន​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​។ បន្ទាប់​មក​កម្ពុជា​ជា​ប្រទេស​ទី​២ ដែល​ប្រើ នៅ​ពេល​សម្ដេច​ព្រះ​នរោត្ដម សីហនុ ចូល​កាន់​តំណែង «​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​» កាល​ពី​ឆ្នាំ​​១៩៤៥ និង​លាវ​ជា​ប្រទេស​ទី​៣ ឆ្នាំ​១៩៤៥ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ពេជ្ររាជ កាន់​តំណែង​ប្រធាន​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​។

សរុប​បាន​ថា «​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​» មក​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត និង​រដ្ឋ​ប្រហារ ចំណែក​ពាក្យ​ថា «​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​» នោះ​មក​ប្រភព​មក​ពី​បារាំង​។


យោង ៖ ប. កវី ឥស្សរិវណ្ណ «​កំណើត​តំណែង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​»​, ទស្សនាវដ្ដី​សិល្បវឌ្ឍនធម្ម ច្បាប់​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៨៨

_______________________________________
អានផងដែរ
១. “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”?

“នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ថ្ងៃអាទិត្យ 21 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
1 comment so far

កកន ៖ ម្សិល​មិញ​នេះ (​២០ តុលា ២០១៨​) គេហ​ទំព័រ​សិល្បៈ​វឌ្ឍនធម្ម (​ថ. ศิลปวัฒนธรรม) របស់​ថៃ​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​មួយ​ស្ដី​ពី​​សាវតារ​នៃ​ការ​បង្កើត​ពាក្យ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”​។ អត្ថបទ​នេះ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”? ឬ​ជា​ភាសា​ថៃ​ថា “นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน? ทำไมเรียกว่า “นายกฯ” ? ដូច​លោក​អ្នក​បាន​ដឹង​ហើយ ប្រទេស​ពីរ​ទៀត ក្នុង​ភាសា​របស់​ខ្លួន គឺ​កម្ពុជា និង​លាវ ក៏​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ (នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី) ផង​ដែរ ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ភាសា​បាលី​។ អត្ថបទ​នេះ​ក៏​បាន​និយាយ​ដល់​កំណើត​នៃ​ពាក្យ​នេះ នៅ​កម្ពុជា​ផង​ដែរ​។

ដើម្បី​ទុក​ជា​ឯកសារ​ខ្ញុំ​សូម​ដាក់​ប្រកាស​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ទី​នេះ និង​ធ្វើ​ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​នៅ​សប្ដាហ៍​ខាង​មុខ​ទុក​ជូន​ប្រិយ​មិត្ត​ដែល​ចង់​អាន តែ​មិន​ចេះ​ភាសា​ថៃ​។

(แถวหน้าคนที่ 3 ) นายพจน์ สารสิน นายกรัฐมนตรีคนที่ 9 ถ่ายภาพกับคระรัฐมนตรี (ภาพจาก wwwwikiwand.com)

“นายกรัฐมนตรี” มาจากไหน ฝรั่งเศสเป็นต้นกำเนิดคำว่า “นายกฯ” แปลว่าคนเข้าถึงพระราชาก่อนใคร ส่วนประเทศไทยนายกฯ ไอเดียใครบัญญัติศัพท์

“นายกรัฐมนตรี” หรือ “หัวหน้าผู้บริหารประเทศ” มีมาแต่อดีต เพียงแต่ยังไม่มีใครคิดตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี” ใช้เท่านั้น เช่น จีนใช้คำว่า “ไจ๊เสี่ยง” หรือ “มหาอุปราช” วรรณคดีสามก๊ก โจโฉ ก็เป็นดำรงตำแหน่งดังกล่าว, อินเดีย วรรณคดีเรื่องกามนิต – วาสิฏฐี ใช้คำว่า “ประธานมนตรี” ไทยเราก็ใช้คำว่าอัครมหาเสนาบดี, อัครมหาเสนาภิมุข, สมุหนายก, ประธานกรรมการราษฎร ฯลฯ

แล้วคำว่า “นายกรัฐมนตรี” เกิดขึ้นเมื่อใด ใครเป็นผู้บัญญัติศัพท์ขึ้น!!

คาร์ดินัล เดอร์ ริเชอลิเอร์ (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ชาติแรกที่คิดตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี” คือฝรั่งเศส ในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 ขึ้นครองราชย์ พ.ศ. 2163 ทรงมีพระราชดำริให้หาผู้สมควรได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยให้ช่วยดูราชพระราชภารกิจแทนพระองค์ จึงทรงแต่งตั้งรองสมเด็จพระสังฆราช คาร์ดินัล เดอร์ ริเชอลิเอร์ (Cardinal de Richelieu) ให้เป็นผู้ช่วยในการบริหารราชการแผ่นดินทั้งประเทศในนามรัฐบาลของพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 และให้เรียกตำแหน่งนี้ว่า Premiers หมายถึงผู้ที่สามารถเข้าถึงพระองค์อย่างใกล้ชิดเป็นคนแรกตลอดเวลา คำว่า Premiers มาจากภาษาลาติน Primus แปลว่า ก่อนเป็นคนแรก

แล้วมาเป็น “นายกรัฐมนตรี” ในภาษาไทยได้อย่างไร

เรื่องมีอยู่ว่า เมื่อคณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตยแล้ว ได้ดำเนินการร่างรัฐธรรมนูญฉบับถาวรซึ่งกำหนดว่าจะให้เสร็จภายในวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 หนึ่งในจำนวนนั้นคือ “ร่างกฎหมายเปลี่ยนชื่อเสนาบดีเป็นรัฐมนตรี” ที่มีอภิปรายในการประชุมสภาร่างรัฐธรรมนูญตกลงเห็นควรให้เปลี่ยน “เสนาบดี” และ “กรรมการราษฎร” มาใช้เป็น “รัฐมนตรี” แทน

พระยามโปกรร์นิติธาดา นายกรัฐมนตรีคนแรกของไทย (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ส่วนคำว่า “ประธานกรรมการราษฎร” ยังไม่ได้กำหนดว่าจะใช้อย่างไร จึงมอบให้พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) ดำเนินการต่อ พระยามโนปกรณ์ฯ ขอให้หลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) ช่วยหาข้อมูลเรื่องนี้จากรัฐธรรมนูญต่างชาติ และให้พระธรรมนิเทศทวยหาร (อยู่ อุดมศิลป์) ตำแหน่งอนุศาสนาจารย์ แปลเป็นภาษาไทย

หลวงประดิษฐ์ฯ เขียนบันทึกไว้สั้นๆว่า “ได้พบรัฐธรรมนูญฝรั่งเศสเขาเรียกหัวหน้าผู้บริหารประเทศของเขาว่า ‘Premier’ ส่วนอังกฤษนั้นเขาเรียก ‘Prime-Minister’ เยอรมันเรียกว่า ‘Chancellor’ จะเทียบคำไทยอย่างไรสุดแต่คุณพระจะพิจารณา”

พระธรรมนิเทศทวยหาร (อยู่ อุดมศิลป์) (ภาพจาก เว็บไซต์ กองอนุศาสนาจารย์ กรมยุทธศึกษาทหารบก)

พระธรรมนิเทศฯ ได้เทียบคำดังนี้ Premier สรุปได้ว่า “นายก” เป็นทั้งคำบาลีและสันสกฤต มาจากต้นศัพท์ว่า นี แปลว่า แรก ซึ่งตรงกับตำว่า Premier ที่แปลว่า ปฐม หรือหัวหน้า คำว่า “รัฐ” เป็นภาบาลี แปลว่าขอบเขต, ดินแดน คำว่า “มนตรี” เป็นคำสันสกฤต แปลว่าที่ปรึกษา  ฉะนั้นคำว่า “นายกรัฐมนตรี” คือผู้อยู่เหนือ หรือ ผู้นำคณะมนตรีของประเทศ

คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญคนสำคัญ 3 ท่าน คือ พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา), หลวงประดิษฐ์ฯ และเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)ลงมติให้ใช้คำว่า “นายกรัฐมนตรี” แทนคำว่า “ประธานคณะกรรมการราษฎร” ตั้งแต่วันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 เป็นต้นมา

(จากซ้ายไปขวา) พระยามานวราชเสวี, หลวงประดิษฐ์มนูธรรม, เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (ภาพจาก http://www.wikipedia.org)

ไทยเป็นประเทศแรกที่กำหนดและใช้คำว่า “นายกรัฐมนตรี” สำหรับตำแหน่งหัวหน้าผู้บริหารประเทศ จากนั้นกัมพูชาเป็นประเทศที่ 2 ใช้เมื่อ สมเด็จเจ้านโรดมสีหนุ เข้าดำรงตำแหน่ง “นายกรัฐมนตรี”พ.ศ. 2488 และลาวใช้ประเทศที่ 3 พ.ศ. 2488 เมื่อเจ้าเพชรราชดำรงตำแหน่งหัวหน้าผู้บริหารประเทศ

สรุปว่า “นายกรัฐมนตรี” มาจากการเลือกตั้ง และรัฐประหาร ส่วนคำว่า “นายกรัฐมนตรี” นั้นมีที่มาจากฝรั่งเศส


ข้อมูลจาก: ดร. กวี อิศริวรรณ. “กำเนิดตำแหน่ง นายกรัฐมนตรี”, นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกรกฎาคม 2531

_______________________________________
អានផងដែរ
១. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី” មក​ពី​ណា​? ហេតុ​អ្វី​ហៅ​ថា “នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី”?

%d bloggers like this: