jump to navigation

បញ្ចុក ថ្ងៃអាទិត្យ 9 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

បញ្ចុក
នាមសព្ទ
ឈ្មោះនំមានរសសាប សរសៃវែងៗ ជាចង្វាយៗ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយ, លាយនឹងទឹកសម្ល មានរបោយជាគ្រឿងផ្សំផង, ប្រើបរិភោគជាចម្អាប
ទឹកសម្លនំបញ្ចុក ។

khmer-noodle

Advertisements

ចឺម ថ្ងៃចន្ទ 27 ខែ​ឧសភា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

ចឺម
កិរិយាសព្ទ
សព្ទនេះជាពាក្យខ្មែរមានកំណើតថា ចិញ្ចើម ដោយសៀមយកទៅប្រើ តាំងពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, ដើមឡើយ, សៀមសរសេរ ចិញចិម គេអានថា ជិនចឺម, គេប្រែជាភាសាគេថា គីវ អ. ថ. ឃិវ់ “ចិញ្ចើម” ប្រើជា ន. មានន័យថា “ការយកម្សៅក្រអូបលាបក្បិតចិញ្ចើមទាំងពីរ” ក្នុងពិធីមង្គលទាំងពួង មានពិធីកោរជុកកុមារាកុមារីជាដើម តាមប្រពៃណីរបស់ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ។ លុះចំណេរកាលមកខាងមុខ, ពាក្យ ចិញ្ចើម (ជិនចឺម) នេះសៀមលុបពាក្យ ចិញ (ជិន) ចោល ទុកឲ្យនៅតែ ចើម (ចឺម) មានន័យថា “លាបក្បិតម្សៅក្រអូប ឬប្រឆេះទៀនមង្គលត្រង់ចិញ្ចើមទាំងពីរ” តាមប្រពៃណីដើមនោះដដែល ឥតកែប្រែទេ សៀមកែតែត្រង់ ចិញ្ចើម (ជិនចឺម) លុប ចិញ (ជិន) ចោល ទុកតែត្រឹម ចឺម មួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ, គេប្រើជា កិ. ; តមក, សៀមមិនមែនប្រើ ចឺម ត្រឹមតែលាបម្សៅក្រអូបក្បិតចិញ្ចើមទាំង ២ នៃជនអ្នកមានខ្លួនឲ្យគេរៀបធ្វើពិធីជាមង្គលប៉ុណ្ណោះឡើយ, ទោះវត្ថុអ្វីៗ ជាទ្រព្យរបស់ផ្សេងៗក៏ដោយ គេក៏ ចឺម ដែរ ថាសុំឲ្យមានស្រីសួស្ដីត្រជាក់ត្រជំតទៅ ។ ខ្មែរខ្លះក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលទៅនៅឯប្រទេសសៀមយូរឆ្នាំ លុះវិលត្រឡប់មកនៅឯប្រទេសកម្ពុជាវិញ ក៏នាំយកសំដីថា ចឺម និងពិធី ចឺម គឺក្បិត ចិញ្ចើម របស់ខ្មែរបុរាណនេះឯងមកប្រើផងដែរ, ក៏នាំគ្នាហៅថា ចឺមៗ តៗគ្នារៀងមក, ប្រើពាក្យ ចឺម នេះជា កិ. ។ ចឺម ក៏គឺ ចិញ្ចើម ជា ន. ហ្នឹងឯង ។ ក្នុងវចនានុក្រម ច្បាប់រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ប្រទេសសៀម (ថៃ) បោះពុម្ពគ្រា ទី ២ ព. ស. ២៤៩៨ ក៏ប្រាប់បញ្ជាក់ថា ចឺម ខ្មែរថា ចិញ្ចើម ដែរគឺប្រាប់បញ្ជាក់ថាជាសំដីខ្មែរ ដែលសៀមយកមកប្រើជា ចឺម (នេះជាប្រវត្តិរបស់ពាក្យ ចឺម គឺ ចិញ្ចើម ក្លាយឃ្លាតជា ចឺម ។ ហៅជាពាក្យខ្មែរសុទ្ធថា ក្បិតចិញ្ចើម កិ. ; មង្គលក្បិតចិញ្ចើម គឺក្បិតចិញ្ចើមដោយម្សៅក្រអូបឬដោយប្រឆេះទៀនមង្គល គឺទៀនដែលគេអុជបង្វិលពពិល រួចហើយ គេបេះយកមកក្បិតស្រាលៗ លើចិញ្ចើមទាំង ២ ក្បិតខាងស្ដាំ រួចក្បិតខាងឆ្វេង) ។

เจิม

เจิม ๑

ก. เอาแป้งหอมแต้มเป็นจุด ๆ ที่หน้าผากหรือสิ่งที่ต้องการให้มีสิริมงคล เสริม เพิ่ม เช่น เจิมปากกระทง.น. คิ้ว. (อนันตวิภาค). (ข. จิญฺเจิม ว่า คิ้ว).

0cdc21596ac69d947e89fb8d01026254ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​កំពុង​ប្រទាន​ «ចឺម​» ដល់​ព្រះ​រាជ​តំណាង ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ច្រត់​ព្រះ​នង្គ័ល
w1913ព្រះ​សង្ឃ​ថៃ​កំពុង​ចឺម​រថយន្ត
0cdc21596ac69d947e89fb8d01026254ការ​ចឺម​ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​ថៃ

ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយ៍​ថៃ​ថ្មី គួរ​ប្រើ​យ៉ាង​ណា​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ ថ្ងៃអង្គារ 21 ខែ​ឧសភា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

បន្ទាប់​ពី​​អតីត​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ថៃ ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពល អតុល្យ​តេជ (រាមាទី៩) បាន​សោយ​ព្រះ​ទិវង្គត​ កាល​ពី​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៦ និង​រជ្ជ​ទាយាទ​របស់​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ឡើង​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​បន្ត​​ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា “ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​វជិរ​ក្លៅ ចៅ​យូហួ” និង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​បរម​រាជាភិសេក ត្រូវ​បាន​ចាត់​ឡើង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៤ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១៩ កន្លង​មក​នេះ​។

យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​របស់​ខ្មែរ​​យើង​​នាំ​គ្នា​ហៅ​ព្រះនាម​ព្រះអង្គ​ខុស​ៗ​គ្នា គឺ​អ្នក​ខ្លះ​ហៅ មហា​ វ៉ា​ជី​រ៉ា ​ឡុ​ង​កន​, វិជ្ជ​រ៉ា​ឡុងកន ឬ វ៉ា​ច​រ៉ា​ឡុងកន …​។ល។ ច្រើន​សណ្ឋាន​ ដែល​ភាគ​ច្រើន​សរសេរ​តាម​អក្សរ​ឡាតាំង​ ដែល​សរសេរ​ជា “Vajiralongkorn”។

ដើម្បី​ឲ្យ​យល់​ច្បាស់​ដូច​គ្នា និង​ឲ្យ​ស្រប​គ្នា​ដែល​ការ​គ្រា​ម្ដង​នោះ ប្រទេស​ថៃ​ក៏​ធ្លាប់​ជជែក​វែក​គ្នា​អំពី​ព្រះនាម​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​កម្ពុជា​ដែរ​នោះ (​សូម​អាន​ប្រកាស​អត្ថបទ​ប្រែ៖ ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយ៍​​កម្ពុជា​ថ្មី គួរ​ប្រើ​យ៉ាង​ណា​ក្នុង​ភាសា​ថៃ) ស្រែ​ខ្មុក សូម​​លើក​យក​មក​បរិយាយ​អំពី​ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយ៍​ថៃ​ថ្មី​នេះ តាម​អក្ខរ​វិធី​ខ្មែរ ឬ​ត្រឹម​ត្រូវ​ជាមួយ​ភាសា​ខ្មែរ​បំផុត។

ព្រះនាម​របស់ “​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​វជិរ​ក្លៅ ចៅ​យូហួ​” សរសេរ​តាម​រូប​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​​ថា “วชิราลงกรณ” ត្រូវ​នឹង​តួ​អក្សរ​ខ្មែរ​​ថា “វជិរាលងករណ ឬ​ វជិរាលង្ករណ” បញ្ចេញ​សំឡេង​ជា​ភាសា​ថៃ​​ថា “​​វ៉ៈឈិរ៉ា​លុងកន” សរសេរ​ជា​អក្សរ​ឡាតាំង​ថា “Vajiralongkorn”។

ពាក្យ​ថា ៖ วชิระ (វជិរៈ បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ថា វ៉ៈជិរ៉ៈ) ជា​ពាក្យ​ឫស​ព្ទ​នៃ​ភាសា​បាលី-​សំស្ក្រឹត ប្រើ​ដូច​គ្នា​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ដែរ គឺ វជិរៈ ដែល​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម លោក​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​ថា ៖

វជិរៈ ( ន. ) [វៈជិរៈ ] បា. វជិរសំ. វជ្រ)
ពេជ្រ; កាំ​រន្ទះ; ខ្សែ​រស្មី​ផ្លេក​បន្ទោរ; …។ អាវុធ​របស់​ព្រះ​ឥន្រ្ទ (ពួក​ជាង​តាំង​ពី​ព្រេង​នាយ​រៀង​មក គូរ​ឬ​ឆ្លាក់ ធ្វើ​ជា​រូប​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ស្រដៀង​នឹង​ផ្កា​ចំប៉ី​រីក ឬ​ចួន​កាល​ធ្វើ​ជា​រូប​ខ្សែ​ស្មើ​ផ្លេក​បន្ទោរ, មាន​ដង​ខ្លី​ដូច​ដង​ព្រះ​ខ័ឌ្គ) ។ គុ. រឹង​ស្រួយ; មាន​លំអ។

ពាក្យ​ថា ៖ อลงกรณ์ (អលងករណ៍ បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ថា អៈលុងកន) ជា​ពាក្យ​ឫស​ព្ទ​នៃ​ភាសា​បាលី-​សំស្ក្រឹត ប្រើ​ដូច​គ្នា​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ដែរ គឺ អលង្ករណ៍​ ដែល​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម លោក​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​ថា ៖

អលង្ករណ៍ ( ន. ) [អៈលុង់-ក] បា. អលង្ករណសំ. អលំ–)
គ្រឿង​ប្រដាប់​សម្រាប់​តាក់តែង​ខ្លួន (មាន​ចិញ្ចៀន, កង, ខ្សែ​ដៃ, ខ្សែ​ខ្លួន ជាដើម) : ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​តែង​ព្រះ​អង្គ​ដោយ​អលង្ករណ៍​ដ៏​បវរ​អន័គ្ឃ…(ប្រើ​ពាក្យ អលង្ការ  ក៏​បាន)។

ហេតុ​ដូច​នេះ​នៅ​ពេល​សមាស​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​បញ្ចូល​គ្នា វជិរៈ (วชิระ) និង​​ពាក្យ​ថា អលង្ករណ៍ (อลงกรณ์) ទើប​ក្លាយ​មក​ជា วชิราลงกรณ ឬ ​វជិរាលង្ករណ ដែល​ជា​ព្រះនាម​របស់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ថៃ​​អង្គ​ថ្មី។ ​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ថៃ​លោក​បាន​ផ្ដល់​ន័យ​សេចក្ដី​ថា ៖ អ្នក​ទ្រង់​គ្រឿង​ពេជ្រ​និល​ចិន្ដា​, អ្នក​ប្រដាប់​ដោយ​កាំ​រន្ទះ, អ្នក​ប្រដាប់​ដោយ​វជិរៈ ហេតុ​ដូច​នេះ​ ​វជិរាលង្ករណ គឺ​ប្រែ​ថា ព្រះ​ឥន្ទ្រ​

សម្រាប់​ករណី​​ព្រះ​នាម​របស់​ក្សត្រិយ៍​ថៃ​​អង្គ​ថ្មី យើង​គួរ​តែ​ប្រើ​ឲ្យ​ត្រឹមត្រូវ​ជាមួយ​ព្រះនាម​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ “​វជិរាលង្ករណ” ឬ “​​មហា​វជិរាលង្ករណ”ដែល​គួរ​ត្រូវ​សរសេរ​តាម​រូប​ភាសា​ខ្មែរ​ថា “​វជិរាលង្ករណ” ឬ “​​មហា​វជិរាលង្ករណ” បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​ថា “​វៈជិរៈ លុងក”​។ ឬ គួរ​ហៅ​ព្រះ​នាម​ទ្រង់​ក្នុង​ករណី ជា “​ព្រះ​បាទ សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វជិរាលង្ករណ” (​កកន៖ ថៃ​មិន​ប្រើ “​ព្រះ​ករុណា” ទេ​)។

អ្នក​ណា​ជ្រើសរើស​ប្រើ​យ៉ាងណា​ក៏​ទៅ​តាម​ការ​យល់​ឃើញ​ភាព​ងាយស្រួល​របស់​លោក តែ​សម្រាប់​អ្នក​និពន្ធ ហើយ​ស្រឡាញ់​និង​ការ​សរសេរ​ថា “​វជិរាលង្ករណ” ច្រើន​ជាង ព្រោះ​រក្សា​បាន​ទាំង​រូបស័ព្ទ និង​អត្ថន័យ​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​បាន​យ៉ាង​គ្រប់គ្រាន់ ដែល​មិន​ចាំ​បាច់​ប្រែ​អត្ថន័យ​ទៀត។

ដើម្បី​ឲ្យ​គ្រប់​ជ្រុងជ្រោយ អ្នក​និពន្ធ​សូម​លើក​យក​ព្រះបរមនាម​របស់​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វជិរាលង្ករណ ដែល​បានចារឹក​ក្នុង​ព្រះ​សុវណ្ណ​ប័ដ ពី​ភាសា​ថៃ​​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ ទុក​គ្រាន់​ជា​គតិ​ដូច​ខាង​ក្រោម​។

ព្រះបរមនាម​ក្នុង​ព្រះ​សុវណ្ណ​ប័ដ ​នៃ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វជិរាលង្ករណ
ព្រះមហាក្សត្រិយ៍នៃ​រាជ​អាណាច​ក្រ​ថៃ

พระบาทสมเด็จ ពរៈបាទសមតេ៏ច ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​
พระปรเมนทร ពរៈបរមេនទរ ព្រះ​បរមេន្ទ្រ
รามาธิบดี រាមាធិបតី រាមាធិបតី
ศรีสินทร ឝរីសិនទរ ស្រីសិន្ទ្រ
มหาวชิราลงกรณ មហាវជិរាលងករណ មហាវជិរាលង្ករណ
มหิศร មហិឝរ មហិស្សរ
ภูมิพลราชวรางกูร ភូមិពលរាជវរាងកូរ ភូមិពលរាជវរាង្កូរ
กิติสิริสมบูรณ កិតិសិរិសមបូរណ កិត្តិសិរិសម្បូរណ
อดุลยเดช អតុលយតេជ អតុលតេជ
สยามินทราธิเบศร សយាមិនទរាធិបេឝរ ស្យាមិន្ទ្រាធិបេស
ราชวโรดม រាជវរោតម រាជវរោត្ដម
บรมนาถบพิตร បរមនាថបពិតរ បរមនាថ​បពិត្រ
พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ពរៈវជិរកេលាចៅអយូហ័វ ព្រះ​វជិរក្លៅ​ចៅ​យូហួ

“ตำรวจ”มาจากไหน? ทำไมเรียก“ตำรวจ”? ฟังจาก“จิตร ภูมิศักดิ์” ថ្ងៃសៅរ៍ 30 ខែ​មីនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

จิตร ภูมิศักดิ์ ถ่ายที่หน้าปราสาทนครวัด

อากาศคงคา กล่าวไว้ในเรื่อง ‘ประวัติตำรวจ’ ตอนหนึ่งว่า ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่คิดตั้งขึ้นสมัยพระเจ้าบรมไตรโลกนารถ ข้อความนี้เป็นเนื้อหาสำคัญที่จะบันทึกต่อไป.

๑. ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่แผลงมาจาก ‘ตรวจ’ เป็นภาษาเขมรมาแต่เดิมมิใช่เป็นคำที่ไทยเราคิดขึ้นแล้วเขมรยืมไปใช้ หากเป็นคำเขมรที่ไทยยืมมา พยานที่ว่าคำทั้งสองนี้เป็นภาษาเขมรก็คือตัว ‘จ’ สะกด ถ้าเป็นคำไทยแล้ว คำสองคำนี้จะต้องมีรูปเป็น ‘ตรวด’ และ ‘ตำรวด’ (ด สะกด) เพราะหลักของไทยมาตรากด ต้องใช้ตัว ‘ด’ สะกดเสมอ ไม่ใช้ จ, ช, ฎ, ฏ, ฐ, ฑ, ถ, ท, ศ ฯลฯ สะกดเลย (หากจะมีบ้างก็เป็นกรณีพิเศษที่เรามาดัดแปลงใช้เข้ากับความนิยมของอักขรวิธีเขมรและมคธสันสกฤตในชั้นหลัง)

๒. ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่เขมรคิดแผลงใช้กันมาแต่โบราณครั้งแรกสร้างนครธมเป็นราชธานี (พ.ศ. ๑๔๓๒) ยังมีคำสัตย์สาบานของตำรวจเขมรโบราณจารึกปรากฏอยู่ที่ประตูพระราชวังมนนครธมจนบัดนี้ แสดงว่า ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่มีใช้มาในกัมพูชาประเทศก่อนแล้ว ไทยจึงขอยืมมาใช้ มิใช่ไทยจะเป็นผู้คิดขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถดังที่ ‘อากาศคงคา’ กล่าวไว้

๓. ในประเทศไทย ศิลาจารึกภาษาเขมรที่พบ ณ เมืองลพบุรี ซึ่งพวกเขมรจารึกไว้ (แต่ครั้งเป็นใหญ่ครอบครองดินแดนแถบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา) ในราว พ.ศ. ๑๕๖๕-๑๖๐๐ (คือศิลาจารึกหลักที่ ๒๐ และ ๒๑ ใน ‘ประชุมจารึกสยาม’ ภาคที่ ๒ จารึกกรุงทวารวดี เมืองละโว้ และเมืองประเทศราชขึ้นแก่กรุงศรีวิชัย ของศาสตราจารย์ยอช เซเดส์) ก็ปรากฏว่ามีขุนนางพวก ‘ตำรวจ’ ประจำอยู่ ณ เมืองละโว้ เรียกในจารึกว่า ‘ตมฺรฺวจวิษย’ (ตำรวจวิษัย) ตัวอักษรในจารึกเป็นดังรูปนี้

trvs‘ตำรวจวิษัย’ นี้ ศาสตราจารย์ยอช เซเดส์ สันนิษฐานไว้ว่า “เห็นจะเป็นตำแหน่งข้าราชการในราชสำนักซึ่งว่าราชการเมือง”

๔. คำว่า ‘ตำรวจวิษัย’ นั้น ผู้บันทึกเข้าใจว่าจะเป็นชื่อตำรวจประเภทหนึ่งของเขมร อย่างตำรวจของเราก็มีประเภท ภูธร และนครบาล (หรือ ภูธร และ ภูบาล ตามทำเนียมเดิม) ที่กล่าวเช่นนี้เป็นเพราะสังเกตได้จากคำ ‘วิษัย’ ซึ่งแปลว่า เมือง, เขต, แดน ตำรวจวิษัยก็คือตำรวจในเมืองหรือประจำเมืองคือพวกนครบาลอย่างนี้กระมัง? ในจารึกภาษาเขมรที่ปราสาทสด๊อกก๊อกธม จารึกราว พ.ศ. ๑๕๐๐-๑๖๐๐๑ มีตำแหน่งขุนนางเขมรตำแหน่ง ๑ เรียกว่า โฉลญ (เฉฺลาญ์) มี ๒ ประเภทคือ โฉลญพลคู่กับโฉลญวิษัย (เฉฺลาญ์วล-เฉฺลาญ์วิษย) ด้วยเหตุนี้จึงเข้าใจว่า ‘ตำรวจวิษัย’ เป็นประเภท ๑ ของขุนนางตำรวจ คงจะเป็นคู่กันกับ ‘ตำรวจพล’ พล แปลว่า ทหาร, กำลัง, ตำรวจพลก็คือตำรวจที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการปราบปรามใช้กำลังคล้ายทหารจะลองแบ่งออกเป็นประเภทดังนี้

ก. ตำรวจวิษัย : คือตำรวจพวกที่ทำการดูแลทุกข์สุขของราษฎรภายในเมืองหรือภายในประเทศ ทำนองข้าราชการตำรวจกึ่งพลเรือน บางทีตำรวจวิษัยอาจจะทำหน้าที่เป็นข้าราชการพลเรือนโดยตรงก็ได้ อย่างเช่นตอนแรกสร้างกรุงศรีอยุธยาก็ปรากฏในพระราชพงศาวดารว่าพระเจ้าอู่ทองโปรดให้สร้าง ‘ขุนตำรวจ’ ไปตรวจที่ทางทำเลจะสร้างพระนคร ถ้าว่าอย่างจีนก็อาจจะเป็นฝ่าย ‘บุ๋น’

ข. ตำรวจพล : เห็นจะเป็นพวกใช้กำลังปราบปรามทั้งภายในและภายนอกอาณาจักร เวลาสงครามก็ออกทำการรบอย่างทหารด้วย เช่นเดียวกับตำรวจของไทยสมัยก่อนเวลามีสงครามก็ออกรบเสมอ เช่น พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จางวางกรมพระตำรวจขวา) เป็นต้น ถ้าจะเทียบอย่างจีนก็เป็นฝ่าย ‘บู๊’

๕. ตามที่ผู้บันทึกแบ่งตำรวจออกเป็น ๒ ประเภทคือ ตำรวจพลและตำรวจวิษัยนั้นเป็นเพียงเดา ไม่รับรองว่าจะถูก เพราะยังไม่มีเวลาค้นศิลาจารึกเขมรได้ทั่วถึง ว่ามีตำรวจพลคู่กับตำรวจวิษัยหรือไม่ ด้วยการบันทึกนี้กระทำโดยกระทันหัน.

อนึ่ง นอกจากจะมีหลักฐานอ้างอิงว่าตำแหน่งโฉลญยังมีโฉลญวิษัยคู่กับโฉลญพลแล้ว ในจารึกเขมรโบราณยังมีตำแหน่ง โขลญ (เขฺลาญ์) อีกตำแหน่ง ๑ ซึ่งเคยพลว่ามีโขลญพล (เขฺลาญ์วล) อาจจะเป็นคู่กับโขลญวิษัยก็ได้ แต่ผู้บันทึกยังไม่เคยพบคำโขลญวิษัย.

อย่างไรก็ตาม เมื่อตำแหน่งโฉลญยังมีโฉลญพล โฉลญวิษัยแล้ว ตำแหน่งโขลญพลที่ได้พบจึงน่าจะเป็นคู่กับโขลญวิษัย และตำแหน่งตำรวจวิษัยที่ได้พบแล้วก็น่าจะมีตำรวจพลเป็นคู่.

๖. ศิลาจารึกภาษาเขมรที่พบที่จังหวัดลพบุรี (คือหลักที่ ๒๑ ในประชุมจารึกสยามภาค ๒) มีคำ ‘โฉลญตำรวจวิษัย’ (เฉฺลาญ์ตมฺรฺจจ์วิษย) เห็นจะเป็นยศตำรวจชั้นสูงขึ้นขึ้นไปอีกจึงเอาตำแหน่ง โฉลญ กับ ตำรวจ รวมกันเป็นตำแหน่งเดียว การรวมตำแหน่งหรือบรรดาศักดิ์สองที่เข้าด้วยกันเป็นบรรดาศักดิ์ใหม่สูงขึ้นไปนั้นเขมรโบราณนิยมมาก เช่น มรตาญ (มฺรตาญ์) เป็นตำแหน่ง ๑ โขลญตำแหน่ง ๑ เอามารวมกันเป็นตำแหน่งใหม่ว่า ‘มรตาญโขลญ’

อนึ่ง ตำแหน่งขุนนางเขมรโบราณนั้น ตามที่ได้พบในจารึกบรรดาศักดิ์มักจะตั้งล้อกันขึ้นไป เช่น เตง-เสฺเตง-กมฺสเตง-เสตงอัญ-กมฺรเตง-กมฺรเตงอัญ-โลญ-โฉลญ-โขลญ ดังนี้เป็นต้น.

ด้วยเหตุนี้ตำแหน่ง ‘โฉลญตำรวจ’ จึงควรจะเป็นตำแหน่งเหนือ ‘ตำรวจ’ ขึ้นไปอีกชั้น ๑ แต่ก็ยังไม่แน่นัก ‘โฉลญตำรวจ’ อาจเป็นบรรดาศักดิ์ทั้งตำรวจและพลเรือน ซึ่งบุคคลผู้เดียวได้รับยศทั้งสองฝ่าย อย่างอำมาตย์เอก พระยา- – -หรือ พลเอก พระยา- – -ของเราก็ได้.

๗. สรุปแล้วจะเห็นได้ชัดว่า ตำรวจมิใช่คำที่ไทยคิดขึ้นใหม่ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ และขุนนางพวก ‘ตำรวจ’ มีมาในเมืองเขมรก่อน.

การปกครองบ้านเมืองของไทยสมัยต้นอยุธยานั้น เป็นที่ทราบกันดีแล้วว่า เอาแบบอย่างเขมรมาปรับปรุงใช้เป็นส่วนมาก ดังนั้นจึงเป็นที่เชื่อได้ว่าเราได้อย่างขุนนางตำรวจมาจากเขมร แม้ทางราชการทหาร ตำแหน่งหรือคำ ‘กระลาโหม’ ของเราก็เคยมีมาแล้วในประเทศเขมรครั้งนครธม ซึ่งจารึกภษาเขมรเรียกว่า ‘พระกระลาโหม’ (วฺระกฺลาเหาม์)

เชิงอรรถ

๑. สนใจเชิญดู Le Cambodge Vol.II : Les provinces Siamoises par Etienne Aymonier หรือ Bulletin de L’ecole Française D’extreme Orient, Tome XV 1915.


ที่มา: นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับธันวาคม 2547

https://www.silpa-mag.com/history/article_4888

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ខែ «មីនា​» ជា «មិនា​» ថ្ងៃសុក្រ 1 ខែ​មីនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ជាមួយនឹងការចូលមកដល់នៃខែមីនា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦នេះ ខ្ញុំសូមលើកយកពីការយល់ច្រឡំ និងការអាន ក៏ដូចជាការសរសេរឈ្មោះនៃខែនេះ ខុសពីសំណាក់ប្រជាជនខ្មែរមិនតិចដែរទេ។ តាមពិតខែ «មីនា» គឺសរសេរបែបនេះ មិនមែនសរសេរ «មិនា» ទេ ពោលគឺប្រើ ស្រៈ «ី» មិនមែនស្រៈ «ិ» ទេ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ពាក្យមីនា នេះ ក្លាយមកពីពាក្យ «មីន» និងមានអត្ថន័យ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ដូចខាងក្រោមនេះ៖

មីន

សំ. បា. ( ន. ) (មីន) ត្រី; ឈ្មោះខែទី ១២ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែម៉ារ្ស (ខែទី ៣) បារាំងសែស : ខែមីន (ហៅថា មីនរាសី ក៏បាន) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មីនា ជាខែទី ៣ ដែរ ។ (តាមសំឡេងអក្សរខ្មែរត្រូវអានថា មីនា, ប៉ុន្តែទម្លាប់ទាញឲ្យថា មីន៉ា ក៏ក្លាយទៅជា អញ្ញត្រសព្ទ) ។ មីនៈ

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»

ឈ្នះ ថ្ងៃសៅរ៍ 29 ខែធ្នូ 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ (​ភាគ​២) ថ្ងៃអង្គារ 27 ខែវិច្ឆិកា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
3 comments

ត​ពី​ភាគ​ទី​១ ចុច​ទី​នេះ

ภาพจากปราสาทบายน ถ่ายเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2007 (AFP PHOTO / VOISHMEL)
រូប​ភាព​ពី​ប្រាសាទ​បាយ័ន ថត​ថ្ងៃ​ទី​២៤ វិច្ឆិកា ២០០៧ (AFP PHOTO / VOISHMEL)

នៅ​ពេល​យល់​បែប​នេះ​ហើយ​ទើប​ងាក​មក​ស៊ើប​សួរ​រឿង​រ៉ាវ​ស្រុក​ទេ និង​ដែន​ដី​កំណើត​របស់​ក្រុម​ដែល​ហៅ​ថា ក្រោម នៅ​ក្នុង​តំណាល​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​តំណាល​សិង្ហនុវ័ត្តិ ចិត្រ បាន​វិភាគ​ស្រុក​ទេស​របស់​ពួក​ក្រោម​ជា ៣​ដំណាក់​កាល គឺ​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ពោធិសារហ្លួង ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ឥន្ទ្របត្ថ និង​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា​។

នៅ​ក្នុង​ការ​ពិនិត្យ​មើល​រឿង​រ៉ាវ​នេះ ចិត្រ​បាន​ត្រួត​ពិនិត្យ​ប្រៀប​ធៀប​ជាមួយ​ភ័ស្ដុតាង​ឯកសារ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត ដែល​ទាក់​ទង រួច​សរុប​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ពួក​ក្រោម​នោះ​រស់​នៅ​ចាប់​តាំង​ពី​មាត់​ទន្លេ​មេគង្គ រហូត​ទៅ​ដល់​តំបន់​យូណាន​របស់​ប្រទេស​ចិន​។

នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ពោធិសារ​ហ្លួង ដែល​មាន​ទី​តាំង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​មេគង្គ​កណ្ដាល​នោះ គឺ​ពួក​ហ្វូណន​ដែល​មាន​និយាយ​នៅ​ក្នុង​កំណត់​ហេតុ​ចិន​។ នៅ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​បាន​ហៅ​ពួក​ក្រោម​ពួក​នេះ​ថា​ពួក​មេ​អំបៅ​។ ចំណែក​ឯ​ដំណាក់​កាល​ក្រោយ គឺ​ដំណាក់​កាល​ក្រុង​ឥន្ទ្របត្ថ ត្រូវ​គ្នា​នឹង​ពួក​ចេនឡា ជា​យុគ​ដែល​មាន​ការ​ឈ្លោះ​គ្នា ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​ក្រោម​មួយ​ចំនួន​ភៀស​ខ្លួន​ពី​តំបន់​មេគង្គ​កណ្ដាល​ឡើង​មក​តំបន់​មេគង្គ​លើ​។ ពួក​ដែល​ភៀស​ខ្លួន​ឡើង​មក​លើ​នោះ​បាន​កសាង​ក្រុង​សុវណ្ណគោម​គាំ​ឡើង នៅ​ឯ​កោះ​ធំ​មួយ​ក្បែរ​ទន្លេ​មេគង្គ ផ្នែក​ប្រទេស​លាវ​ដែល​ទល់​គ្នា​នឹង​ទន្លេ​កុក​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​។

ចំណែក​ពួក​ដែល​មាន​អំណាច​រស់​នៅ​តាម​ទន្លេ​មេគង្គ​ភាគ​ខាង​ក្រោម​នោះ នៅ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​ហៅ​ថា​ពួក​នាគ​។ ពួក​នេះ​ជា​ពពួក​បុព្វ​បុរស​ដោយ​ផ្ទាល់​​របស់​ក្រុម​ជន​ដែល​ហៅ​ថា​ជន​ជាតិ «​ខ្មែរ​»​។ នៅ​សម័យ​ក្រោយ​ៗ​មក តាម​ភ័ស្តុតាង​​ផ្នែក​ចារឹក និង​បុរាណ​វិទ្យា​​ជន​ក្រុម​នេះ​ដំបូង​ឡើង​តាំង​ស្រុក​ទេស​នៅ​ក្រុង​ចម្ប៉ាស័ក្ដិ នៅ​ក្នុង​តំបន់​ប្រទេស​លាវ និង​ក្សត្រិយ៍​អង្គ​សំខាន់​គឺ​ព្រះ​ចៅ​ភវវរ្ម័ន ដែល​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​ព្រះ​នាង​កម្ពុជ​រាជលក្ស្មី​។ រឿង​ក្សត្រិយ៍​ទាំង​ពីរ​ព្រះ​អង្គ​នេះ​បន្ត​ត​មក​នៅ​ក្នុង​រឿង​និទាន​ព្រះ​ថោង​នាង​នាគ​។

នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ទី​៣ គឺ​សម័យ​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា គឺ​ជា​យុគ​របស់​ពួក​ក្រោម​ខ្មៅ ដែល​ជា​ពួក​មេ​អំបៅ​ដែល​ភៀស​ខ្លួន​ពី​ទន្លេ​មេគង្គ​ជំនាន់​ក្រោយ បាន​សាង​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា​ឡើង​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​កុក​។ ពួក​ក្រោម​ក្រោយ​នេះ​បាន​រាល​ដាល​ទៅ​ដល់​តំបន់​យូណាន​ខាង​ត្បូង និង​រដ្ឋ​ឆាន​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា​។

ក្រៅ​ពី​ការ​រុក​រក​សាវតារ​របស់​ពួក​ខម ឬ​ក្រោម​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ថៃ​លាន្នា​ទាំង​នោះ​ហើយ ចិត្រ​បាន​ពិនិត្យ​មើល​រឿង​រ៉ាវ​របស់​ពួក​ខម​នៅ​ក្នុង​ភ័ស្តុតាង​មន និង​ភូមា ប្រទះ​ឃើញ​ពាក្យ​ហៅ​ក្រុម​ជន​ដែល​រស់​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ថា «​ក្រោម​» នៅ​ក្នុង​ភាសា​មន និង​ពាក្យ «គ្យួន» ក្នុង​ភាសា​ភូមា​។ នៅ​ពេល​ប្រៀប​ធៀប​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង និង​ឫស​គល់​របស់​ពាក្យ រហូត​ដល់​ភ័ស្តុតាង​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ហើយ ចិត្រ​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា ទាំង «​ក្រោម​» និង «គ្យួន» គឺ​សំដៅ​ដល់ «ខម​» នោះ​ឯង​។

ពី​ភស្តុតាង​ទាំង​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិត្រ​សំឡឹង​មើល​ធំ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត គឺ​ថា​ពួក «​ខម» ឬ «​ក្រោម​» នោះ​មិន​មែន​មាន​តែ​នៅ​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ក៏​មាន​រាយ​ប៉ាយ​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ផង​ដែរ​។

ចាប់​ផ្ដើម​ពី​ចំណុច​នេះ​ហើយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិត្រ​ត្រូវ​ងាក​មក​ពិនិត្យ​រក​មើល​រឿង​រ៉ាវ​ពី​តំណាល​ពង្សាវតារ​សិលា​ចារឹក និង​ភស្តុតាង​​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា​នៅ​ក្នុង​តំបន់​កណ្ដាល​បន្ថែម​ទៀត​។ នៅ​ក្នុង​រឿង​នេះ​ចិត្រ​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ពាក្យ​ថា «​កម្ពោជ» ជា​ខ្លាំង​ ព្រោះ​ពាក្យ​នេះ​ប្រទះ​ឃើញ​ក្នុង​ការ​ហៅ​ឈ្មោះ​ក្រុង​លព​បុរី ឬ​ល្វ​។ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ភាគ​ច្រើន​សន្និដ្ឋាន​ថា «​កម្ពោជ» សំដៅ​ដល់ «​កម្ពុជា​» ឬ​ខ្មែរ​ពី​ក្រុង​នគរ​ធំ​ដែល​បាន​មក​រស់​នៅ និង​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅ​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​។ តែ​ចិត្រ​ត្រឡប់​ជា​រក​ឃើញ​ថា​ពួក «​កម្ពោជ» ឬ «​គ្យួន​» ដែល​ដំដៅ​ដល់​ «​ខម» នោះ មិន​មែន​ពួក​ដូច​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​ពួក​ខ្មែរ​មក​ពី​នគរ​ធំ​នោះ​ឡើយ ព្រោះ​មាន​ភស្តុតាង​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ពាក្យ​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​បណ្ដា​ស័ក្ដិ៍​របស់​ក្រុម​ជន​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ដូច​ជា​ពាក្យ​ថា ឧកព្រះ ឧកញ៉ា នោះ មិន​ធ្លាប់​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ចារឹក​ខ្មែរ​សម័យ​នគរ​ធំ​ឡើយ​។

​ចិត្រ​ជឿ​ថា ជនជាតិ​ថៃ​បាន​មក​តាំង​លំនៅ​តាម​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​យូរ​ណាស់​មក​ហើយ ដែល​មាន​ភស្តុតាង​របស់​មន និង​ភូមា និយាយ​ដល់​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៦ ដែល​មិន​មែន​ទើប​តែ​ចុះ​មក​ក្នុង​សម័យ​ក្រោយ​ៗ​នោះ​ទេ​។

มุมหนึ่งภายในปราสาทบายน ถ่ายเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2007 (AFP PHOTO / VOISHMEL) / VOISHMEL
ជ្រុង​មួយ​ក្នុង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​បាយ័ន ថត​ថ្ងៃ​ទី​២៤ វិច្ឆិកា ២០០៧ (AFP PHOTO / VOISHMEL) / VOISHMEL

ទោះ​បី​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ចិត្រ​យល់​ថា «​ខម» ឬ «ខ្មែរ​» ពី​ក្រុង​នគរ​ធំ ដែល​នៅ​ក្នុង​តំណាល​ហៅ​ថា «​ឥន្ទ្របត្ថនគរ» នោះ ធ្លាប់​បាន​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ឥទ្ធិពល​ចូល​មក​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​នេះ ក្នុង​អំឡុង​កណ្ដាល​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥ ព្រោះ​ប្រទះ​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​ដែល​និយាយ​ដល់​ព្រះ​នាម​មហា​ក្សត្រិយ៍​ខម ដូច​ជា​យសោ​វរ្ម័ន​ទី​១ (គ.ស.​៨៨៩​- ៩០០​) នៅ​ឯ​ចន្ទ​បុរី និង​ប្រាសាទ​ថ្ម​របស់​ខម​នៅ​វត្ត​កំពែង​លែង ឯ​ក្រុង​ពេជ្រ​បុរី​។

ភស្តុតាង​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​ដែល​ចិត្រ​យក​មក​អះ​អាង​នោះ​គឺ​ឈ្មោះ​ទី​កន្លែង​នានា ឬ​ឈ្មោះ​ភូមិ​ស្រុក​ដែល​ជា​ភាសា​ខ្មែរ នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា តួយ៉ាង​ដូច​ជា​ក្រុង​ព្រះ​ប្រតែង (កកន៖ ថៃ​សរសេរ พระประแดง បញ្ចេញ​សំឡេង​ថា ផ្រៈ ប្រៈ ឌែង) ជា​ពាក្យ​ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​យស​មន្ត្រី​ខម ដែល​ហៅ​ថា «​ផ្ដែង» ជា​ដើម​។

ការ​ដែល​ខម ឬ​ខ្មែរ​មក​ពី​នគរ​ធំ​ធ្លាប់​មាន​អំណាច​មក​ដល់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​នេះ​ឯង ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​លាន្នា ហៅ​ឈ្មោះ​ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ថា «ខម» និង «​កម្ពោជ» ដូច​មាន​ពាក្យ​អស់​ទាំង​នេះ​នៅ​ក្នុង​តំណាល​របស់​ជន​ជាតិ​ភាគ​ខាង​ជើង ជា​ពិសេស​តំនាល​ជិនកាលមាលីបករណ៍ មូល​សាសនា និង​ចាម​ទេវីវង្ស ដែល​និយាយ​ពណ៌នា​ពី​សម្ព័ន្ធ​ភាព​រវាង​ស្រុក​ទេស​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ជាមួយ​លាំពូន នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​។ តំណាល​អស់​ទាំង​នេះ​បាន​សរសេរ​ឡើង​នៅ​ប្រមាណ​ពាក់​កណ្ដាល​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​២១ ដែល​រាប់​ថា​ជា​ភស្តុតាង​​ដ៏​ល្អ​មួយ​ថា មនុស្ស​នៅ​សម័យ​នោះ​របស់​លាន្នា ហៅ​មនុស្ស​ដែល​រស់​នៅ​តាម​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​នៅ​សម័យ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​ថា កម្ពោជ និង​ខម​។

ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ដែរ​នៅ​តំបន់​លាន្នា និង​លាន្ជាង ​ដែល​មាន​តំណាល​សុវណ្ណ​គោម​គាំ និង​សិង្ហនុវ័ត្តិ​កុមារ​និយាយ​ថា ធ្លាប់​ជា​ដែន​ដី​ដែល​ពួក​ក្លម ឬ​ខម​រស់​នៅ​ពី​មុន​នោះ ជន​ក្រុម​ផ្សេង​ដែល​រស់​នៅ​ក្រៅ​តំបន់​ដែន​ដី​នេះ​ក៏​តែង​តែ​ហៅ​ពួក​ដែល​រស់​នៅ​ខាង​ក្នុង​ថា ពួក​ខម ឬ​កម្ពោជ ផង​ដែរ​។

ក្នុង​រឿង​នេះ​ចិត្រ​បាន​រក​ភស្តុតាង​ផ្នែក​ឯកសារ និង​ភាសា​ហៅ​នា​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​បរិវេណ​ទាំង​នោះ​មក​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​។

ទោះ​បី​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី នៅ​ក្នុង​ការ​នឹក​ដល់​របស់​មនុស្ស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ជា​ពិសេស​ពួក​លាវ​នៅ​តាម​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ​នោះ ពាក្យ​ថា ខម​នា​បច្ចុប្បន្ន​នោះ​សំដៅ​ដល់​ពួក​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ចម្បង​។ ហេតុ​ដូច​នេះ​ចិត្រ​ទើប​ធ្វើ​ការ​សរុប​លទ្ធផល​ការ​ស្វែង​រក​ការ​ពិត​ស្ដី​អំពី​ជន​ជាតិ​ខម​ថា ខម​នៅ​ក្នុង​អត្ថន័យ​ចម្បង​នោះ​សំដៅ​ដល់​ជន​ក្រុម​នៅ​នគរ​ធំ និង​តាម​ដង​ទន្លេ​មេ​គង្គ​ជា​សំខាន់ តែ​ប្រសិន​បើ​មើល​ឲ្យ​ធំ​ជាង​នេះ​ទៀត ពាក្យ​ថា​ខម​នេះ​សំដៅ​រហូត​ដល់​ទៅ​ជន​ក្រុម​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ដែល​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​ចៅ​ពញា និង​មេគង្គ​លើ​ដូច​ជា​នៅ​រដ្ឋ​ឆាន​ផង​ដែរ​

តាម​មតិ​យោបល់​របស់​ខ្ញុំ​ក្នុង​ការ​វិចារណ៍​ការងារ​រឿង​នេះ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ឃើញ​ថា​ជា​ការងារ​ដែល​មាន​គុណ​តម្លៃ​ចំពោះ​ការ​សិក្សា​យ៉ាង​ខ្លាំង​។ ចិត្រ​បាន​ស្វែង​រក​យ៉ាង​ទូ​លំ​ទូលាយ និង​មាន​ភាព​លម្អិត​ដែល​មិន​ធ្លាប់​មាន​អ្នក​សិក្សា​ណា​ពី​សម័យ​មុន​ធ្វើ​មិន​បាន ជា​ពិសេស​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​ការ​សិក្សា​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​សំឡេង និង​ឫស​គល់​របស់​ពាក្យ រហូត​ដល់​ការ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​​អត្ថន័យ​របស់ «​ខម» តាំង​ពី​អតីត​រហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​។

រឿង​ជន​ជាតិ​ខម​នោះ​នៅ​មិន​ទាន់​បញ្ឈប់​ត្រឹម​នេះ​ទេ តែ​វា​ជា​ការ​នាំ​មក​បង្ហាញ​នូវ​គោល​គំនិត​ថ្មី​ៗ ឲ្យ​ទូលំ​ទូលាយ​ដើម្បី​ការ​រុក​រក​ក្នុង​លក្ខណៈ​ស៊ី​ជម្រៅ និង​ផ្ដល់​ការ​ពិត​ច្រើន​ឡើង​បន្ថែម​ទៀត​។

ទាំង​វិធី​ការ​ផ្នែក​វិទ្យា​សាស្ត្រ ឬ​ផ្នែក​និរុត្តិសាស្ត្រ​ក្ដី ដែល​ចិត្រ​នាំ​យក​មក​ប្រើ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ស្វែង​រក​ការ​ពិត​ទាក់​ទង​នឹង​ពាក្យ​ថា​ខម​នោះ ជា​ការ​ប្រឈម​នឹង​បណ្ដា​បញ្ញវ័ន្ត​ដែល​ធ្លាប់​រៀន​មក​រហូត​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ជំនាញ​នៅ​សម័យ​នេះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​។ វា​គួរ​តែ​មាន​ការ​ពិសោធន៍​គ្នា​ថា​វិធីការ​ដែល​ចិត្រ​ប្រើ​នោះ​មាន​ភាព​ជឿ​ជាក់​បាន​កម្រិត​ណា​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​បណ្ដា​អ្នក​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ក៏​នឹង​មាន​ភាព​តឹង​តែង​មិន​តិច​ទេ ប្រសិន​បើ​ត្រូវ​យក​ការងារ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ទៅ​អះ​អាង​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ភស្តុតាង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ តែ​វា​នឹង​បាន​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​ការ​ដែល​ចិត្រ​រក​ព័ត៌មាន​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​។

ការ​យល់​ឃើញ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​ខ្ញុំ​គិត​ថា ការងារ​របស់​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ រឿង​នេះ​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​តំបន់​យ៉ាង​ច្រើន ព្រោះ​ចិត្រ​បាន​ព្យាយាម​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​​មនុស្ស​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​តាម​តំបន់ ឬ​ភូមិ​ភាគ​នីមួយ​ៗ មាន​ការ​យល់​ឃើញ​ទាក់​ទង​នឹង​ខម​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច​។

ការ​អាង​ដល់​រឿង​រ៉ាវ​ក្នុង​តំណាល​របស់​ជន​ជាតិ​ខាង​ជើង​ដូច​ជា​ជិនកាលមាលីបករណ៍ ចាម​ទេវីវង្ស និង​មូលសាសនា ដែល​ជា​រឿង​របស់​អ្នក​នៅ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​២១ នោះ​ចាត់​ក្នុង​លក្ខណៈ​ដែល​អាច​ជឿ​ជាក់​បាន តែ​ការ​អាង​ដល់​រឿង​រ៉ាវ​នៅ​អតីត​ដែល​ឆ្ងាយ​ពី​នេះ ដូច​ជា​រឿង​ក្រុង​ពោធិសារ​ហ្លួង ក្រុង​សុវណ្ណ​គោមគាំ និង​ឧមោង្គសេលា ពី​តំណាល​សុវណ្ណ​គោម​គាំ និង​សិង្ហនុវត្តិ​កុមារ​នោះ គ្រាន់​ជា​រឿង​និទាន​តៗ​គ្នា ឬ Myth ដែល​អ្នក​ដែល​នៅ​ក្នុង​យុគ​ដែល​មាន​ការ​សរសេរ​តំណាល​ទាំង​នោះ​បាន​ដឹង​មក​។ ទោះ​បី​ជា​ចិត្រ​នឹង​អាង​ភស្តុតាង​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា និង​ឯកសារ​មក​ពី​ខាង​ក្រៅ​មក​ការពារ​យ៉ាង​ណា ក៏​មិន​អាច​ប្រណី​ប្រណម​គ្នា​បាន ជា​ពិសេស​តំណាល​រឿង​សុវណ្ណគោម​គាំ និង​ឧមោង្គសេលា​។

ក្រុង​សុវណ្ណគោមគាំ ដែល​ចិត្រ​អាង​ថា​នៅ​លើ​កោះ​កណ្ដាល​ទន្លេ​មេគង្គ​ផ្នែក​ប្រទេស​លាវ​ចុះ​ទៅ​មាត់​ទន្លេ​កុក​នោះ តាម​រូប​ថត​ពី​លើ​អាកាស​ឃើញ​មាន​ទី​តាំង​ក្រុង​ពិត​មែន តែ​មិន​បាន​នៅ​លើ​កោះ តែ​នៅ​លើ​ផ្នែក​ទន្លេ​មេគង្គ​ជិត​កូន​ភ្នំ ជា​ក្រុង​រូប​បួន​ជ្រុង​មាន​គូ​ទឹក តែ​រូប​បែប និង​រហូត​ទៅ​ដល់​បុរាណ​វត្ថុ​ដែល​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ក្រុង​នេះ​ជា​រូប​បែប​ចុង​សម័យ​ជៀងសែន រហូត​មក​ដល់​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​២០ ចុះ​មក​ប៉ុណ្ណោះ​ឯង​។

ចំណែក​ឯ​ក្រុង​ឧមោង្គសេលា ដែល​ថា​នៅ​បរិវេណ​ទន្លេ​កុក​នោះ​ក៏​ឃើញ​ថា​មាន​ក្រុង​បុរាណ​ជា​ច្រើន​កន្លែង​នៅ​បរិវេណ​នេះ តែ​បុរាណ​វត្ថុ​ដែល​ប្រទះ​ឃើញ​ក៏​មិន​មាន​អ្វីដែល​មាន​អាយុ​លើស​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៩-២០​ឡើង​ទៅ​ដែរ​។

មួយ​វិញ​ទៀត​ដែល​ចិត្រ​អាង​ពី​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្មែរ​មក​ពី​នគរ​ធំ ពាក់​កណ្ដាល​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥ គ្រប​ដណ្ដប់​បរិវេណ​ឈូង​សមុទ្ទ​ថៃ​តាំង​ពី​ចន្ទ​បុរី​រហូត​ដល់​ពេជ្រ​បុរី ដោយ​និយាយ​ថា​ប្រទះ​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​របស់​ព្រះ​ចៅ​យសោវរ្ម័ន​ទី១ និង​នៅ​ក្រុង​ពេជ្រ​បុរី​មាន​ប្រាសាទ​ថ្ម​នៅ​វត្ត​កំពែង​លែង​អាយុ​ស្ថិត​ក្នុង​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​នោះ នៅ​មាន​ភាព​មិន​ច្បាស់​លាស់​ពី​ការ​ពិត ព្រោះ​ប្រាសាទ​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ឯ​វត្ត​កំពែង​លែង​នោះ បច្ចុប្បន្ន​អ្នក​បុរាណ​វិទ្យា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​លិល្បៈ​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា​មាន​អាយុ​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៨១-៩ ប៉ុណ្ណោះ​ឯង ហើយ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​មួយ​ចំនួន​ក៏​និយាយ​ថា​ជា​របស់​ដែល​សាង​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សម័យ​ព្រះ​ចៅ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧​។

ខ្ញុំ​យល់​ស្រប​ជាមួយ​ចិត្រ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នេះ​ ដែល​ថា​ពាក្យ «​ខម» នោះ​មាន​អត្ថន័យ​ទាំង «​ទូលំ​ទូលាយ» និង «​ចង្អៀត​»​។

ដែល​និយាយ​ថា «​ចង្អៀត​» នោះ​មាន​ន័យ​ដល់​ការ​ផ្ដល់​ភាព​សំខាន់​ទៅ​​លើ​ខ្មែរ​នៅ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ (​កកន​ ៖ ក្រុង​ព្រះ​នគរ​ទី​នេះ ថៃ​សំដៅ​ដល់​នគរ​ធំ ឬ​ខ្មែរ​នៅ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​)​​។ ដ្បិត​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​ស្រី​អយុធ្យា​មាន​ការ​និយាយ​ដល់ «​ខម​ប្រែ​ភ័ក្ត្រ​» ដែល​ជា​ភស្តុតាង​មក​បញ្ជាក់​មក​ហើយ​។

ចំណែក​អត្ថន័យ​ដែល​ថា «​ទូលំទូលាយ​» នោះ ពាក្យ​ថា​ខម​មិន​កំណត់​តែ​ត្រឹម​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ​។ វា​មាន​ការ​រាយប៉ាយ​ទៅ​ធំ​ជាង​នេះ រួម​ទាំង​ស្រុក​ភូមិ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា​ផង​។ តែ​ការ​ផ្សាយ​ឥទ្ធិពល​របស់​ជន​ជាតិ​ខម​នេះ​មិន​សំដៅ​ខ្លាំង​ចំពោះ​ជន​ជាតិ​ទេ តែ​សំដៅ​ខ្លាំង​លើ​ផ្នែក​វប្បធម៌ និង​ការ​ដែល​ក្រុម​ជន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​ទាក់​ទង មាន​អ្វី​រួម​គ្នា​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​វប្បធម៌​ជា​រឿង​ដែល​សំខាន់​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​អ្វី​ដែល​ជា​ការ​ពិត​របស់​វប្បធម៌​ខម​នោះ​ក៏​គឺ​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​មហា​យាន ដែល​អភិវឌ្ឍ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ តាំង​ពី​សម័យ​នគរ​វត្ត ហើយ​ឥទ្ធិពល​របស់​វប្បធម៌​នេះ​បាន​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ចូល​មក​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ដែល​មាន​មូល​ដ្ឋាន​ជា​វប្បធម៌​ទ្វារវតី (​ឈ្មោះ​សន្មត) ដែល​មាន​ពុទ្ធ​សាសនា​ហិនយាន​ជា​គោល​មក​ពី​ដើម​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​សម្ព័ន្ធ​ភាព​ផ្នែក​សង្គម និង​សេដ្ឋកិច្ច​រវាង​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ ទន្លេ​ចៅ​ពញា ទន្លេ​ឥរវតី និង​ឈូង​សមុទ្ធ​ម៉ាឡាយូ កើត​ឡើង​ពី​ការ​ជួញ​ដូរ​ជាមួយ​បរទេស ជា​ពិសេស​ចិន តាំង​តែ​ពី​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៥​មក​នោះ ធ្វើ​ឲ្យ​តំបន់​អស់​ទាំង​នេះ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ផ្នែក​វប្បធម៌ ក្នុង​រយៈ​នេះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​ក៏​បាន​បន្តិច​ម្ដង​ៗ​ចូល​មក​ជា​ទី​រាប់​អាន​យ៉ាង​ទូ​លំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​ថៃ​។

សិលា​ចារឹក​សាល​សូង ដែល​និយាយ​ពី​ព្រះ​នាម​ព្រះ​ចៅ​សុរិយ​វរ្ម័ន​ទី​១ ឬ​នៅ​មួយ​កន្លែង​ទៀត​ដែល​និយាយ​ពី​ការ​មាន​សាសនស្ថាន​ទាំង​របស់​ហិណ្ឌូ និង​របស់​ពុទ្ធ​សាសនា (​មហា​យាន​) នៅ​ក្រុង​ល្វ សុទ្ធ​តែ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ពី​ទំនាក់​ទំនង​ផ្នែក​វប្បធម៌​ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​រវាង​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ជាមួយ​នឹង​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​ទាំង​អស់​។

ជា​លទ្ធផល​តាម​មក​ក៏​គឺ​សិល្បកម្ម​ពី​កម្ពុជា​បាន​ចូល​មក​ផ្សែ​ផ្សំ​ជាមួយ​សិល្បកម្ម​របស់​អ្នក​ស្រុក បាន​ធ្វើ​ឲ្យមាន​កំណើត​សិល្បៈ​បែប​លព​បុរី​ឡើង​នា​សម័យ​ក្រោយ​មក​។

ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​ពី​ក្រុង​ព្រះ​នគរ បាន​ចូល​មក​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ និង​រីក​ចម្រើន​រហូត​ដល់​កំពូល​​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​ថៃ ជា​ពិសេស​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ភូមិ​ភាគ​ឦសាន​ និង​ទន្លេ​មេគង្គ​លើ​តាំង​ពី​រជ្ជ​កាល​របស់​ព្រះ​ចៅ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ គឺ​ប្រមាណ​ពុទ្ធ​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ ចុះ​មក ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​សាង​ពុទ្ធ​ស្ថាន​ក្នុង​លទ្ធិ​មហាយាន​បែប​នគរ​ធំ ឬ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​ផ្សព្ធ​ផ្សាយ​ទៅ​តាម​ភូមិ​ស្រុក​នានា នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​ថៃ​ដូច​ដែល​បាន​រៀប​រាប់​មក​ហើយ​។

ខ្ញុំ​គិត​ថា​ក្រុម​ជន​ដែល​កាន់​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​បែប​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​នេះ​ហើយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ពួក «​ខម​» ដោយ​មនុស្ស​នៅ​សម័យក្រោយ​ៗ​មក​ចុះ​មក​ងាក​មក​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ថេរវាទ​បែប​លង្កាវង្ស​។

ហេតុ​ដូច​នេះ​ខ្ញុំ​សូម​សរុប​នៅ​ទី​នេះ​ដែល​មាន​ការ​ស្រដៀង និង​ខុស​គ្នា​ពី​ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ ដូច​ត​ទៅ

ពួក​ខម​នោះ​បើ​និយាយ​ឲ្យចង្អៀត គឺ​សំដៅ​ដល់​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​សម័យ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ ដែល​កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ និង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន តែ​នៅ​ក្នុង​អត្ថន័យ​ដែល​ទូលំ​ទូលាយ​ជាង​នេះ​នោះ គឺ​សំដៅ​រួម​ទៅ​ដល់​ក្រុម​ជន​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ​ចៅ​ពញា និង​ទន្លេ​មេគង្គ​លើ ដែល​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គតិ​មហា​យាន​បែប​ក្រុង​ព្រះ​នគរ ដែល​អភិវឌ្ឍ​ឡើង​នៅ​សម័យ​​ព្រះ​ចៅ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧ មក​។

អ្នក​ដែល​ហៅ​ក្រុម​ជន​ទាំង​នេះ​ថា​ខម​ក៏​គឺ​ក្រុម​ជំនាន់​ក្រោយ​ដែល​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ថេរវាទ​បែប​លង្កា​វង្ស​នោះ​ឯង​។

ជន​ជាតិ​ខម និង​វប្បធម៌​ខម​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ និង​បាត់​បង់​អស់​ទឹក​ដី​នៅ​សម័យ​ក្រុង​ព្រះ​នគរ​។

អ្វី​ដែល​នៅ​សេស​សល់​ទាក់​ទង​នឹង​ខម​នៅ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ គឺ​អក្សរ​និង​ភាសា​ខម ហើយ​អ្វី​ដែល​សំខាន់​គឺ​សំណល់​សាសន​ស្ថាន​ដែល​ជា​ប្រាង្គ ឬ​ប្រាសាទ​ដែល​អ្នក​ស្រុក​ទូទៅ​និយាយ​ថា​ជា​របស់​ខម ឬ​ខម​សាង​ទុក​មក​ទាំង​អស់​។


ឯកសារ​យោង ៖ សិល្បវឌ្ឍនធម្ម ច្បាប់​ខែ​វិច្ឆិកា ១៩៨២

_______________________________________________
អានផង​ដែរ ៖
១. អត្ថបទ​ប្រែ ៖ “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍ (​ភាគ​១​)
២. “ខម” គឺ​ជា​នរណា​? ស្រីស័ក្រ វិល្លិភោតម ធ្វើ​វិចារណ៍ ចិត្រ ភូមិស័ក្ដិ៍

%d bloggers like this: