jump to navigation

Repost: ការ​ប្រើ​ពាក្យ​សម្គាល់ «​ឈាបន​កិច្ច​» នៅ​ក្នុង​នគរ​ខ្មែរ ថ្ងៃចន្ទ 9 ខែតុលា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, អំពីសុភ័ក្ត្រ.
add a comment

នៅក្នុងនគរខ្មែរយើង ដែលពេញប្រៀបទៅដោយភាពសម្បូរបែបនៃវាក្យស័ព្ទ ព្រមទាំងប្រពៃណី និងទំនៀមដ៏ផូរផង់ ជនកម្ពុជាមានពាក្យខ្លួនឯងយកប្រើប្រាស់បានតាមទេសៈកាលៈ និងថែមទាំងបានខ្ចីយកមកកែច្នៃនូវពាក្យពីភាសាមួយចំនួនដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងសង្គមបានយ៉ាងគួរឲ្យមោទន រហូតនគរខ្លះក៏បានខ្ចី និងយកវាក្យស័ព្ទខ្មែរទៅប្រើប្រាស់វិញផងដែរ។

ព្រះរាជពិធីថ្វាយព្រះភ្លើងព្រះករុណា ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ កាលពីពេលកន្លងទៅ

តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ទៅវិញ ជនជាតិខ្មែរមានវាក្យស័ព្ទប្រើប្រាស់សម្រាប់បុគ្គលនីមួយៗនៅក្នុងសង្គម ប្លែក ព្រមទាំងខុសគ្នា គួរជាទីសិក្សា និងស្វែងយល់។ យ៉ាងណាម៉ិញ សម្រាប់ពិធីរំលាយរាងកាយបុគ្គលដែលស្លាប់ទៅហើយនោះ ឬ ភាសាបាលី ហៅថា «ឈាបនកិច្ច» នោះ ជនជាតិខ្មែរបានបែងចែកសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ និងហៅពិធីនោះ មានដូចតទៅនេះ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ លោកបានពន្យល់ពាក្យថា «ឈាបនកិច្ច» ជាពិធីដុតសាកសព ហើយពាក្យនេះប្រើបានជាសាធារណៈ មិនចំពោះបុគ្គល។ នៅពេលដែលពិធីនេះ ប្រើចំពោះសពនៃបុគ្គលដែលជាក្សត្រទ្រង់រាជ្យ សម្ដេចព្រះវររាជជននី, សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី, ព្រះសពសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ, ព្រះអង្គម្ចាស់, អ្នកអង្គម្ចាស់ លោកឲ្យហៅថា «ថ្វាយព្រះភ្លើង»

ចំពោះសេនាបតីនិងមន្រ្តីទាំងពួងឬរាស្ត្រប្រជាអ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ លោកឲ្យហៅថា «រំលាយសព» និងសម្រាប់បុព្វជិតទាំងពួង លោកឲ្យហៅថា «បូជា» ឬ «បូជាសព»។ ដោយឡែកសម្រាប់រាស្ត្រប្រជាទាំងពួង លោកឲ្យហៅថា «រំលាយរូប» ឬ «ធ្វើឈាបនកិច្ច»; និងសម្រាប់ជនថោកថយ លោកឲ្យហៅថា «ដុត» ឬ «ដុតខ្មោច»។

ទាំងនេះ សុទ្ធតែជាវាក្យស័ព្ទដែលមិនមែនសំដៅលើការបែងចែកវណ្ណៈធំតូច ខ្ពស់ទាប ក្នុងន័យមើលទាបមើលថោកបុគ្គលណាម្នាក់នៅក្នុងសង្គមទេ តែវាជាភាពសម្បូរបែបនៃវាក្យស័ព្ទ ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់សម្គាល់ក្រុមជននៅក្នុងព្រះនគរនោះឯង៕

Advertisements

ការ​សើ​រើ​ប្រើ​ប្រាស់​ «​អក្សរ​ខម​​ខ្មែរ​» នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​អតីត​ព្រះ​ចៅ​ផែន​ដី​ថៃ ថ្ងៃសុក្រ 22 ខែកញ្ញា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
6 comments

ប្រភេទ​តួ​អក្សរ​មូល​ខ្មែរ ឬ​អក្សរ​ខម ដែល​ពី​ដើម​ឡើយ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ថៃ ជា​ពិសេស​ក្នុង​វិស័យ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ហើយ​ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ព្យាយាម​លុប​បំបាត់ មក​ប្រើ​តួ​អក្សរ​ថៃ​សម័យ​ទំនើប​ជំនួស​វិញ​នោះ បច្ចុប្បន្ន​កំពុង​ត្រូវ​បាន​អភិរក្ស និង​សើ​រើ​យក​មក​ប្រើ​ប្រាស់​ឡើង​វិញ ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង ព្រះ​បរម​សព ព្រះ​បាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពល អតុល្យតេជ ឬរាមាទី៩ អតីត​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ថៃ  ដែល​នឹង​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៧ ខាង​មុខ​នេះ​។

តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​ជន​ជាតិ​ថៃ​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​តាំង​ពី​មុន​រដ្ឋ​ថៃ​កកើត​ពេញ​រូប​រាង​មក​ម្ល៉េះ បច្ចុប្បន្ន​បើ​ទោះ​ប្រភេទ​អក្សរ​នេះ​បាន​បាត់​វត្ត​មាន​ភាគ​ច្រើន​ពី​សង្គម​ថៃ​ក្ដី ក៏​គេ​នៅ​ឃើញ​មាន​ជា​ហូរ​ហែ​នៅ​ក្នុង​ការ​ឆ្លាក់​គម្ពី​ សាក់ ឬ​យ័ន្ត​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ​។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ការ​សរសេរ​ភាសា​បាលី​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ថៃ​​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​រហូត​មក​ដល់​រជ្ជកាល​នៃ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ន័ងក្លៅ​ចៅ​យូហួ ឬ​រាមា​ទី​៣ ក្រោយ​មក​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ចម​ក្លៅ​ចៅ​យូហួ ឬ​រាមា​ទី​៤ បាន​ព្យាយាម​លុប​បំបាត់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​នេះ ដោយ​ទ្រង់​បង្កើត​ជា​តួ​អក្សរ​ថ្មី​មួយ​ឡើង ដោយ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា «អក្សរអរិយកៈ» (ថ. อักษรอริยกะ) ដើម្បី​ជំនួស​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​ (​អាន​ប្រកាស​៖ ការ​ព្យាយាម​លែង​ប្រើ​ «​អក្សរ​ខម​​ខ្មែរ​» ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ថៃ)។ ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី «អក្សរអរិយកៈ» មិន​មាន​ការ​និយម​ប្រើ​ប្រាស់​នោះ​ទេ​។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ ថៃ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ថៃ​សម័យ​ទំនើប​បែប​សម្រាយ ដើម្បី​កត់​ត្រា​ភាសា​បាលី​។

អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់ សម្រាប់​​ព្រះ​រាជ​ពិធីបុណ្យ​​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង ព្រះ​បរម​សព ព្រះ​បាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពល អតុល្យតេជ​ នា​ពេល​ខាង​មុខ​នេះ យើង​ឃើញ​មាន​ការ​សើ​រើ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​នេះ​ឡើង​វិញ ពី​ក្រុម​អ្នក​រៀប​ចំ​ចាត់​ចែង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ ដោយ​ថៃ​បាន​អះ​អាង​ថា​នេះ​ជា​ការ​រៀប​ចំ​ឲ្យ​ត្រឹម​ត្រូវ​បំផុត​តាម​ច្បាប់​ដើម​នៃ​ការ​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​តាម​បែប​ផែន​បូរាណ​រាជ​បវេណី​ថៃ​។

ការ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ដែល​យើង​ឃើញ​មាន​ច្បាស់​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ចំនួន​ពីរ​ទម្រង់​ដែរ​នោះ នោះ​គឺ​ការ​​ចម្លង​ឡើង​វិញ​នូវ​គម្ពី​សាស្ត្រា​បាដិមោក្ខ​ច្បាប់​ភាសា​បាលី​ដែល​សរសេរ​ជា​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​។ នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​នេះ ក្រុម​អ្នក​ចាត់​ចែង​បាន​រៀប​ចំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចម្លង​សាស្ត្រា​បាដិមោក្ខ​​នេះ​ឡើង​វិញ​ចំនួន​៤១​ច្បាប់ ដើម្បី​ប្រគេន​ព្រះ​សង្ឃ​តាម​អារាម​ហ្លួង​នានា​របស់​ថៃ​។ ចំពោះ​សាស្ត្រា​បាដិមោក្ខ​​នេះ គឺចម្លង​ចេញ​ពី​ច្បាប់​ដើម​ដែល​សរសេរ​ជា​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ កាល​ពី​រាជ្យ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មង្កុដ​ក្លៅ​ចៅ​យូហួ ឬ​រាមា​ទី​៦ និង​បាន​តម្កល់​ទុក​នៅ​ក្នុង​អារាម​វត្តបវរនិវេឝវិហារ នា​ទី​ក្រុង​បាងកក​​។ ជាង​ចំណាន​ៗ​របស់​ថៃ​បាន​ព្យាយាម​ចារ​ច្បាប់​ចម្លង​នេះ​ឲ្យ​ដូច​តួ​អក្សរ​ច្បាប់​ដើម​បំផុត​។

ការ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​ ដែល​យើង​ឃើញ​មាន​ផង​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​នោះ​ នោះ​គឺ​ការ​​រចនា​នៅ​តាម​ហោជាង​តាម​ថែវ​នីមួយ​ៗ​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ពន្លា​សម្រាប់​មណ្ឌល​ទី​ព្រះ​មេរុ​​។ ក្រុម​អ្នក​ចាត់​ចែង បាន​រៀប​ចំ​ឲ្យ​មាន​ការ​សរសេរ​ជា​ភាសា​បាលី ដោយ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​នៅ​តាម​ហោ​ជាង​នីមួយ​ៗ ដោយ​មាន​តួ​អក្សរ​ថៃ​ច្បាប់​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ពី​ក្រោម​ផង​ដែរ​។

ការ​រៀប​ចំ​ឲ្យ​មាន​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ភាសា​បាលី​ដោយ​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​​​យ៉ាង​សាធារណៈ សម្រាប់​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​ព្រះ​បរម​សព​នា​គ្រា​នេះ​ ដែល​អះ​អាង​ថា​ធ្វើ​តាម​បូរាណ​រាជ​បវេណី​នោះ បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ច្បាស់​ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត​ពី​ភាព​ស្អិត​រមួត​នៃ​កម្ចី​តួ​អក្សរ​ខ្មែរ (​ទាំង​ភាសា​) នៅ​ក្នុង​សង្គម​ថៃ​បូរាណ ឥត​ប្រកែក​បាន​។ ក្រៅ​ពី​នេះ​​ក៏​​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា ជា​ការ​ព្យាយាម​សើ​រើ​ប្រើ​ប្រាស់​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​ឡើង​វិញ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ថៃ​យ៉ាង​ពិត​ប្រាកដ​។ តែ​ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ការ​ប្រើ​ប្រាស់​នេះ​ទំនង​មាន​តែ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ភាសា​បាលី​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ថៃ​​​៕

ក្រុម​ជាង​ជំនាញ​របស់​ថៃ​កំពុង​ធ្វើ​ការ​ចារ​បាដិមោក្ខ​ជា​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ ដើម្បី​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី (​រូប​៖ អ្នក​ចាត់​ការ​)តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​ក្នុង​សៀវភៅ​បាដិមោក្ខ​ថ្មី​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​សម្រាប់​ព្រះ​រាជ​ពិធី
ក្រប​មុខ​នៃ​សៀវភៅ​បាដិមោក្ខ​ថ្មី​ដែល​នឹង​ត្រូវ​ប្រើ​ប្រាស់​សម្រាប់​ព្រះ​រាជ​ពិធីហោ​ជាង (​ក្នុង​រង្វង់​ក្រហម​) សម្រាប់​ព្រះ​ពន្លា​​ក្នុង​មណ្ឌល​ព្រះ​រាជ​ពិធី​​ មាន​ឆ្លាក់​ភាសា​បាលី ជា​តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ (​សូម​មើល​រូប​ធំ​ខាង​ក្រោម​)
តួ​អក្សរ​ខម​ខ្មែរ​ដែល​ឆ្លាក់​នៅ​ហោ​ជាង អម​ដោយ​តួ​អក្សរ​ថៃ​​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ពី​ក្រោម

________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ឥទ្ធិពលអក្សរខ្មែរនៅក្នុងសង្គមថៃ
២. ភាសាខ្មែរនៅក្នុងសង្គមថៃ
៣. ភាសាខ្មែរក្នុងទូរអេធីអឹមថៃ
៤. ការព្យាយាមលែងប្រើ «អក្សរខមខ្មែរ» នៅក្នុងសង្គមថៃ

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ពាក្យ «បិណ្ឌ​» ជា «បិណ្យ​» ជា «​បិណ្ណ​» ថ្ងៃពុធ 13 ខែកញ្ញា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

នៅក្នុងរយៈពេលដែលប្រជាជនខ្មែរយើងកំពុងប្រារព្ធពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និងភ្ជុំបិណ្ឌ នេះ ខ្ញុំសង្កេតឃើញមានប្រកាសជាច្រើនទាក់ទងនឹងពិធីបុណ្យ។ តែអ្វីដែលខ្ញុំសង្កេតឃើញនោះ គឺមានមួយចំនួនយល់ច្រឡំសរសេរខុស ពាក្យថា «បិណ្ឌ» ដោយសរសេរជា «បិណ្យ» ទៅវិញ និងរហូតដល់អ្នកខ្លះសរសេរជា «បិណ្ណ» ក៏មានទៀត។ មិនដឹងជាគាត់សរសេរតាមអ្វីទេ?

ពាក្យ បិណ្ឌ អានថា បិន-ឌៈ ឬ បិន មកពីភាសាសំស្ក្រឹត និងបាលី មានថ្នាក់ពាក្យជានាម និងមានសេចក្ដីថាជាការប្រមូលឲ្យមូលឬពូនឲ្យជាដុំ, ដុំ; ការចិញ្ចឹមជីវិត។ ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃវិធីធ្វើទានមួយយ៉ាង (តាមប្រពៃណីរបស់ប្រទេស) ធ្វើបានពីត្រឹមថ្ងៃទី ១ រោចខែភទ្របទទៅដល់ថ្ងៃខែដាច់ (១៥ ថ្ងៃ)…ហៅថា បុណ្យកាន់បិណ្ឌ ឬ បុណ្យដាក់បិណ្ឌ, ហៅខ្លីត្រឹមតែ កាន់បិណ្ឌ ឬ ដាក់បិណ្ឌ ក៏បាន; ថ្ងៃ ១៥ រោចខែភទ្របទ ហៅថា ថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ…, ពួកឧបាសកទាយកតែងទៅប្រជុំគ្នាធ្វើទានឯវត្តមិនសូវមានអ្នកណាមួយខានឡើយ។

ហេតុដូចនេះ គួរនាំគ្នាឈប់យល់ច្រឡំ និងសរសេរឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីភាពរុងរឿងនៃភាសាខ្មែរយើង៕

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «មីនា» ជា «មិនា»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»
៨. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «និស្សិត» ជា «និសិត្ស» ឬ «និសិត្យ»

«​គល់​»​, «​ឫស្សី​» ថ្ងៃពុធ 2 ខែសីហា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

គល់ ( ន. ) ប៉ែក​ដើម​ឈើ​ខាង​ក្រោម​ជិត​នឹង​​ដី : គល់​ឈើ; គល់​សសរ ។ ប៉ែក​ខាង​ដើម​បង្អស់ : គល់​ភ្លៅ ។

( ន. ) ដើម​ឈើ​ងាប់​អណ្ដែត​ទឹក ដែល​មិន​មាន​មែក​ជាប់ : គល់​កំណាត់ , ស្រង់​គល់​ដាក់​ទូក ។

ឫស្សី រឹស-សី ( ន. ) តចសារ​ជាតិ​មួយ​ប្រភេទ ដុះ​ទំពាំង​បែក​ចេញ​ជា​គុម្ព ដើម​មាន​ថ្នាំង, មាន​ច្រើន​ប្រភេទ : ឫស្សី​ស្រុក, ឫស្សី​ព្រៃ, ឫស្សី​រលៀក, –ត្រាច់, –ឃ្លៃ, –ថ្ង, –ទ្រនំ​មាន់,… (និយាយ​ថា រសី ក៏​មាន​ខ្លះ) ។

បដិវត្ត, បដិវត្តន៍ ថ្ងៃអង្គារ 25 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

បដិវត្ត –វាត់ ( កិ. ) ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង; បង្វិល​ត្រឡប់, ប្រែប្រួល, កែ​ប្រែ, ផ្លាស់​ប្ដូរ (របប​គ្រប់គ្រង​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន) ។ បដិវត្ត​បុគ្គល (–វត្តៈ–) បុគ្គល​អ្នក​រៀប​ចំ​កែ​ប្រែ​លទ្ធិ​ឬ​របប​គ្រប់គ្រង​ជាដើម ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ចម្រើន​រុងរឿង : គួរ​កោត​សរសើរ​នូវ​ព្យាយាម​តស៊ូ​ប្ដូរ​ផ្ដាច់​របស់​បដិ​វត្ត​បុគ្គល​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​សុចរិត​ទាំងឡាយ; ព្រះ​សមណ​គោតម​ទ្រង់​ជា​បដិវត្ត​បុគ្គល​ផ្នែក​ខាង​សាសនា​ល្បី​ល្បាញ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា សម័យ​ពុទ្ធ​កាល​ដោយ​ទ្រង់​បាន​បង្វិល​ធម្ម​ចក្រ​ឲ្យ​វិល​ទៅ​សព្វ​ទិស​ទី​ដោយ​សន្តិវិធី ។

បដិវត្តន៍ –វាត់ បា.; សំ. ( ន. ) (បដិវត្តន; ប្រតិវត៌ណ ) ការ​វិល​ត្រឡប់, ការ​ប្រែប្រួល, ការ​កែ​ប្រែ ឬ​ផ្លាស់​ប្ដូរ ។ ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​នូវ​របប​គ្រប់គ្រង​ចាស់ ដែល​មិន​ចម្រើន​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន​លូតលាស់​ទាន់​កាល​សម័យ​ជាដើម, ការ​ប្រព្រឹត្ត​ប្រឆាំង​ដោយ​កម្លាំង​អាវុធ​ចំពោះ​អំពើ​រំលោភ : ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​បដិវត្តន៍, អំពើ​រំលោភ​ត្រូវ​បាន​វិនាស​សាប​សូន្យ​ដោយ​កម្លាំង​នៃ​បដិវត្តន៍, (បារ. Révolution)។

ស្រង់​ចេញ​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ

សង្រ្គោះ ថ្ងៃសុក្រ 21 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

សង្រ្គោះ សំ.; បា. ( ន. ) (សំគ្រហ ឬ សង្រ្គហ, ហ> ះ បាន; បា. សង្គហ) ការ​ទំនុក​បម្រុង, ការ​ជួយ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្រួល : ចិញ្ចឹម​រក្សា​ដោយ​សង្រ្គោះ, ឲ្យ​ប្រាក់​ដោយ​សង្រ្គោះ ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​ជា កិ. “ទំនុក​បម្រុង, ផ្ចុង​ផ្តើម, ស្រោច​ស្រង់, ជួយ​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្រួល” : មាតា​បិតា​សង្រ្គោះ​បុត្រ​ធីតា, អ្នក​ធំ​សង្រ្គោះ​អ្នក​តូច ។ រាប់​បញ្ចូល, រួម​ចូល : ធម៌​នេះ​សង្រ្គោះ​ចូល​ក្នុង​ព្រះ​អភិធម្ម (កុំ​សរសេរ សង្រ្គោះហ៍ ព្រោះ ហ > ះ ហើយ) ។

ស្រង់​ចេញ​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ

ទំនៀម​ចូល​គាល់ និង​ពាក្យ​ចរចា​ជាមួយ​​ព្រះ​រាជា ក្សត្រ និង​ព្រះ​រាជ​វង្សានុវង្ស ថ្ងៃចន្ទ 17 ខែកក្កដា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា.
2 comments

កកន៖ ខ្មែរ​យើង​ធ្លាប់​រុង​រឿង ជា​​អរិយ​ជន​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​នគរ​មួយ​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​វប្បធម៌​សម្បូរ​បែប រហូត​ជាតិ​ដទៃ​ក្បែរ​ខាង​កោត​សរសើរ​និង​បាន​ចម្លង​បន្ត​សម្រាប់​ប្រទេស​គេ​រៀង​ៗ​ខ្លួន​។ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វាក្យ​សព្ទ​ពិសេស​សម្រាប់​ព្រះ​រាជា​ម្ចាស់​ផែន​ដី និង​ព្រះ​រាជ​វង្សា​នុវង្ស​ក៏​ឃើញ​ថា​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ដោយ​ឡែក​ដែល​ជាតិ​ដទៃ​គ្មាន​។ ដោយ​អំណាច​នៃ​សង្គ្រាម នគរ​យើង​បាន​បាត់​បង់​​អស់​ជា​ច្រើន​នូវ​អ្នក​ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង ព្រម​ទាំង​ឫស​គល់​ឯកសារ​នានា​ក៏​ខូច​ខាត​អស់​ជា​ច្រើន​ផង​ដែរ​។

បន្ទាប់​ពី​នគរ​យើង​បង្កើត​ឡើង​វិញ​នូវ​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នោះ មាន​ជន​កម្ពុជា​យើង​មិន​តិច​ទេ ដែល​នៅ​មាន​ចំណេះ​ដឹង​ស្ដួច​ស្ដើង​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​រាជ​សព្ទ​ក្នុង​ការ​ប្រាស្រ័យ​ចរចា​ជាមួយ​ព្រះ​ចៅ​ផែន​ដី ក៏​ដូច​ជា​ព្រះ​រាជ​វង្សានុវង្ស​ទី​ខ្ពស់​ៗ​​។ នេះ​រាប់​តាំង​ពី​សាមញ្ញ​ជន រហូត​ដល់​មន្ត្រី​មួយ​ចំនួន​ផង​។ បើ​ទោះ​បី​ជា​អង្គ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍ ព្រះ​មហា​ក្សត្រីយ៍ និង​ព្រះ​ញាតិ​វង្ស ព្រះ​អង្គ​មិន​ចាប់​ទោស​អូស​ដំណើរ​អ្វី​ពី​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​វាក្យ​សព្ទ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ក្ដី គួរ​ណាស់​តែ​យើង​ដែល​ជា​ខេម​រ​ជន អ្នក​ដែល​កើត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ធ្លាប់​មាន​អារិយធម៌​រុង​រឿង​នោះ​ ត្រូវ​រៀន​សូត្រ​ឡើង​វិញ និង​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យ​សព្ទ​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ ស័ក្ដិ​សម​ជា​អ្នក​ដែល​មាន​ចំណេះ​ដឹង​មួយ​រស់​ក្នុង​ឯករាជ​ប្រទេស​។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ស្រែ​ខ្មុក សូម​លើក​ជូន​ដោយ​សង្ខេប​ស្ដី​អំពី​ពាក្យ​​សាមញ្ញ​មួយ​ចំនួន សម្រាប់​ទាំង​បុរស​ទាំង​ស្ត្រី​ក្នុង​ការ​ចរចា ឬ​និយាយ​ស្ដី​ទៅ​កាន់​ព្រះ​រាជា ព្រះ​មហា​ក្សត្រីយ៍ ក៏​ដូច​ជា​ព្រះ​ញាតិ​វង្ស​។ ពាក្យ​អស់​ទាំង​នេះ គប្បី​យើង​ត្រូវ​ដឹង ត្រូវ​ចេះ​​ បើ​ទោះ​បី​ថា​មិន​មាន​ឱកាស​ចូល​គាល់ ឬ​ជួប​ផ្ទាល់​ជាមួយ​ព្រះ​អង្គ​ក្ដី​។ កុំ​ឲ្យ​ជាតិ​ដទៃ​មើល​ងាយ​ដល់​យើង​ ថា​ជា​មនុស្ស​ព្រៃ​។ អត្ថបទ​នេះ​ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​ សៀវភៅ​ព្រះ​រាជ​ប្រពៃណី​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ និង​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ ដែល​បោះ​ផ្សាយ​ដោយ​ក្រសួង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង ច្បាប់​ព.ស.​២៥៤៧ គ.ស.​២០០៣​។ សូម​ប្រិយ​មិត្រ​សិក្សា​ស្វែង​យល់​ដូច​ត​ទៅ​៖

បុរស​ស្ត្រី​ឯណា ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​រាជា បើ​ចូល​ទៅ​ដល់​ទី​គាល់​ហើយ សូម្បី​ព្រះ​រាជា​ពុំ​ទាន់​ស្ដេច​ចេញ​ក៏​ត្រូវ​តែ​អ្នក​ដែល​ទៅ​ដល់​លើក​ដៃ​ថ្វាយ​បង្គំ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ត្រង់​ទី​ដែល​ស្ដេច​ចេញ​។ បើ​ថា​ពុំ​បាន​ស្ដេច​ចេញ​ឲ្យ​គាល់​ក្ដី បុរស​ស្ត្រី​ដែល​ទៅ​ចាំ​គាល់​នោះ​នឹង​វិល​ចេញ​ទៅ​គេហ​ស្ថាន​វិញ ក៏​ត្រូវ​តែ​ថ្វាយ​បង្គំ​ដូច​កាល​ចូល​មក​។

ការ​ថ្វាយ​បង្គំ​កំបាំង​ព្រះ​ភ័ក្ត្រ​នេះ​គឺ អង្គុយ​ត្រង់​គ្រាន់​តែ​លើក​ដៃ​ប្រណម្យ​ត្រឹម​ថ្ងាស​មិន​បាច់​បង្អោន​កាយ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ដូច​ទ្រង់​ស្ដេច​ចេញ​ឲ្យ​គាល់​នោះ​ទេ​។ ទំនៀម​នេះ​ជា​ប្រវេណី​អំពី​បុរាណ​រៀង​មក​។

អំពី​ការ​ចរចា​នឹង​ព្រះ​រាជា ក្សត្រ និង​ព្រះ​រាជ​វង្សានុវង្ស ដោយ​សង្ខេប

បុរស​ចរចា​នឹង​ព្រះ​រាជា

ហៅ​ព្រះ​រាជា​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ថ្លៃ​ពិសេស ឬ​ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ សូម​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​ប្រោស

ចរចា​នឹង​ក្សត្រា​ធំ ទី​សម្ដេច​ដែល​ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​គោរព

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់​ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
(​ពាក្យ​ក្រៅ​អំពី​នេះ​ត្រូវ​ប្រើ​ដូច​គ្នា​ខាង​លើ​)

ចរចា​នឹង​ក្សត្រ ទី​សម្ដេច​សាមញ្ញ ឬ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់​ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ទូល​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ពិសេស
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ សូម​ទ្រង់​មេត្តា​ប្រោស

ចរចា​នឹង​ក្សត្រ ទី​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ទូល​បង្គំ
ឆ្លើយ​ថា ៖ ករុណា​ពិសេស
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ សូម​មេត្តា​ប្រោស

បែប​ស្ត្រី​ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​សម្ដេច​ព្រះ​រាជ​អយ្យិកា ព្រះ​រាជ​ជននី ព្រះ​អគ្គ​មហេសី

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ទទួល​ព្រះ​រាជ​សវនីយ៍​ជា​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​សម្ដេច​សាមញ្ញ

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​មែ​ជា​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ មែ​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រី ទី​អ្នក​អម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រី​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ មែ
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ស្ត្រី​ចរចា​នឹង​ព្រះ​រាជា​អម្ចាស់​ផែន​ដី

ហៅ​ព្រះ​រាជា​ថា ៖ ព្រះ​ករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ព្រះ​​ពរ​ជា​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រា ទី​សម្ដេច ឬ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ក្រោម​ព្រះ​បាទ
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ពរ​ម្ចាស់
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

ចរចា​នឹង​ក្សត្រា ទី​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់

ហៅ​ក្សត្រ​នោះ​ថា ៖ ទ្រង់
ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា ៖ ខ្ញុំ​ម្ចាស់
ឆ្លើយ​ថា ៖ ពរ
បើ​នឹង​និយាយ​ពី​អ្វី​ត្រូវ​ថា ៖ ក្រាប​ទូល

___________________________________________________________
អាន​ផង​ដែរ​៖
១. ពាក្យ​សម្គាល់​ «​ក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​រាជ្យ» នៅ​នគរ​​កម្ពុជា
២. ពាក្យ​ស័ព្ទ​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ «​ព្រះ​រាជិនី​» នៅ​នគរ​កម្ពុជា

%d bloggers like this: