jump to navigation

ការ​យល់​ច្រឡំ​រវាង​ពាក្យ «​គណនី» និង «​គណនេយ្យ​» ថ្ងៃពុធ 14 ខែសីហា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
10 comments

មួយ​រយ​ទាំង​រយ​ប្រសិន​បើ​លោក​អ្នក​ចូល​ទៅ​កាន់​ធនាគារ នោះ​លោក​អ្នក​នឹង​ដឹង​ថា​បណ្ដា​អ្នក​ធ្វើ​ការ​នៅ​ទី​នោះ មិន​ស្គាល់​ច្បាស់​ទេ​រវាង​ពាក្យ «​គណនី» និង «​គណនេយ្យ​»​។ ពួក​គេ​តែង​តែ​និយាយ​ថា គៈណៈ-នៃ ដែល​តាម​ពិត​នោះ​ពួក​គេ​សំដៅ​លើ​គណនី​នេះ​ឯង​។

68646060_2454277481296423_5241251241027174400_n

នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ លោក​បាន​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​​នៃ​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ​ថា ៖

គណនី
(គៈ ណៈនី)
នាមសព្ទ
( បា. ) ការរាប់; បញ្ជី ឬ តារាងគិតគូរប្រាក់ចំណូលចំណាយ​។

គណនេយ្យ
(—នៃ)
នាមសព្ទ
( បា. ) គណនីក្នុងក្រសួង រាជការ ឬ ក្នុងគ្រឹះស្ថានពាណិជ​។

ក្រៅ​ពី​នេះ​យើង​នៅ​មាន​ពាក្យ​ថា គណនេយ្យករ (–យៈ-ក) ដែល​ប្រែ​ថា ៖ អ្នកកាន់កាប់ការខាងគណនេយ្យ​។

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «មីនា» ជា «មិនា»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»
៨. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «និស្សិត» ជា «និសិត្ស» ឬ «និសិត្យ»
៩. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រជ្ជទាយាទ» ជា «រាជទាយាទ»
១០. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»

Advertisements

បញ្ចុក ថ្ងៃអាទិត្យ 9 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

បញ្ចុក
នាមសព្ទ
ឈ្មោះនំមានរសសាប សរសៃវែងៗ ជាចង្វាយៗ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយ, លាយនឹងទឹកសម្ល មានរបោយជាគ្រឿងផ្សំផង, ប្រើបរិភោគជាចម្អាប
ទឹកសម្លនំបញ្ចុក ។

khmer-noodle

ចឺម ថ្ងៃចន្ទ 27 ខែ​ឧសភា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

ចឺម
កិរិយាសព្ទ
សព្ទនេះជាពាក្យខ្មែរមានកំណើតថា ចិញ្ចើម ដោយសៀមយកទៅប្រើ តាំងពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, ដើមឡើយ, សៀមសរសេរ ចិញចិម គេអានថា ជិនចឺម, គេប្រែជាភាសាគេថា គីវ អ. ថ. ឃិវ់ “ចិញ្ចើម” ប្រើជា ន. មានន័យថា “ការយកម្សៅក្រអូបលាបក្បិតចិញ្ចើមទាំងពីរ” ក្នុងពិធីមង្គលទាំងពួង មានពិធីកោរជុកកុមារាកុមារីជាដើម តាមប្រពៃណីរបស់ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ។ លុះចំណេរកាលមកខាងមុខ, ពាក្យ ចិញ្ចើម (ជិនចឺម) នេះសៀមលុបពាក្យ ចិញ (ជិន) ចោល ទុកឲ្យនៅតែ ចើម (ចឺម) មានន័យថា “លាបក្បិតម្សៅក្រអូប ឬប្រឆេះទៀនមង្គលត្រង់ចិញ្ចើមទាំងពីរ” តាមប្រពៃណីដើមនោះដដែល ឥតកែប្រែទេ សៀមកែតែត្រង់ ចិញ្ចើម (ជិនចឺម) លុប ចិញ (ជិន) ចោល ទុកតែត្រឹម ចឺម មួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ, គេប្រើជា កិ. ; តមក, សៀមមិនមែនប្រើ ចឺម ត្រឹមតែលាបម្សៅក្រអូបក្បិតចិញ្ចើមទាំង ២ នៃជនអ្នកមានខ្លួនឲ្យគេរៀបធ្វើពិធីជាមង្គលប៉ុណ្ណោះឡើយ, ទោះវត្ថុអ្វីៗ ជាទ្រព្យរបស់ផ្សេងៗក៏ដោយ គេក៏ ចឺម ដែរ ថាសុំឲ្យមានស្រីសួស្ដីត្រជាក់ត្រជំតទៅ ។ ខ្មែរខ្លះក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលទៅនៅឯប្រទេសសៀមយូរឆ្នាំ លុះវិលត្រឡប់មកនៅឯប្រទេសកម្ពុជាវិញ ក៏នាំយកសំដីថា ចឺម និងពិធី ចឺម គឺក្បិត ចិញ្ចើម របស់ខ្មែរបុរាណនេះឯងមកប្រើផងដែរ, ក៏នាំគ្នាហៅថា ចឺមៗ តៗគ្នារៀងមក, ប្រើពាក្យ ចឺម នេះជា កិ. ។ ចឺម ក៏គឺ ចិញ្ចើម ជា ន. ហ្នឹងឯង ។ ក្នុងវចនានុក្រម ច្បាប់រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ប្រទេសសៀម (ថៃ) បោះពុម្ពគ្រា ទី ២ ព. ស. ២៤៩៨ ក៏ប្រាប់បញ្ជាក់ថា ចឺម ខ្មែរថា ចិញ្ចើម ដែរគឺប្រាប់បញ្ជាក់ថាជាសំដីខ្មែរ ដែលសៀមយកមកប្រើជា ចឺម (នេះជាប្រវត្តិរបស់ពាក្យ ចឺម គឺ ចិញ្ចើម ក្លាយឃ្លាតជា ចឺម ។ ហៅជាពាក្យខ្មែរសុទ្ធថា ក្បិតចិញ្ចើម កិ. ; មង្គលក្បិតចិញ្ចើម គឺក្បិតចិញ្ចើមដោយម្សៅក្រអូបឬដោយប្រឆេះទៀនមង្គល គឺទៀនដែលគេអុជបង្វិលពពិល រួចហើយ គេបេះយកមកក្បិតស្រាលៗ លើចិញ្ចើមទាំង ២ ក្បិតខាងស្ដាំ រួចក្បិតខាងឆ្វេង) ។

เจิม

เจิม ๑

ก. เอาแป้งหอมแต้มเป็นจุด ๆ ที่หน้าผากหรือสิ่งที่ต้องการให้มีสิริมงคล เสริม เพิ่ม เช่น เจิมปากกระทง.น. คิ้ว. (อนันตวิภาค). (ข. จิญฺเจิม ว่า คิ้ว).

0cdc21596ac69d947e89fb8d01026254ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​កំពុង​ប្រទាន​ «ចឺម​» ដល់​ព្រះ​រាជ​តំណាង ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​ច្រត់​ព្រះ​នង្គ័ល
w1913ព្រះ​សង្ឃ​ថៃ​កំពុង​ចឺម​រថយន្ត
0cdc21596ac69d947e89fb8d01026254ការ​ចឺម​ក្នុង​ពិធី​មង្គល​ការ​ថៃ

ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយ៍​ថៃ​ថ្មី គួរ​ប្រើ​យ៉ាង​ណា​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ ថ្ងៃអង្គារ 21 ខែ​ឧសភា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

បន្ទាប់​ពី​​អតីត​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ថៃ ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពល អតុល្យ​តេជ (រាមាទី៩) បាន​សោយ​ព្រះ​ទិវង្គត​ កាល​ពី​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១៦ និង​រជ្ជ​ទាយាទ​របស់​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ឡើង​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​បន្ត​​ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា “ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​វជិរ​ក្លៅ ចៅ​យូហួ” និង​ព្រះ​រាជ​ពិធី​បរម​រាជាភិសេក ត្រូវ​បាន​ចាត់​ឡើង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៤ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១៩ កន្លង​មក​នេះ​។

យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​របស់​ខ្មែរ​​យើង​​នាំ​គ្នា​ហៅ​ព្រះនាម​ព្រះអង្គ​ខុស​ៗ​គ្នា គឺ​អ្នក​ខ្លះ​ហៅ មហា​ វ៉ា​ជី​រ៉ា ​ឡុ​ង​កន​, វិជ្ជ​រ៉ា​ឡុងកន ឬ វ៉ា​ច​រ៉ា​ឡុងកន …​។ល។ ច្រើន​សណ្ឋាន​ ដែល​ភាគ​ច្រើន​សរសេរ​តាម​អក្សរ​ឡាតាំង​ ដែល​សរសេរ​ជា “Vajiralongkorn”។

ដើម្បី​ឲ្យ​យល់​ច្បាស់​ដូច​គ្នា និង​ឲ្យ​ស្រប​គ្នា​ដែល​ការ​គ្រា​ម្ដង​នោះ ប្រទេស​ថៃ​ក៏​ធ្លាប់​ជជែក​វែក​គ្នា​អំពី​ព្រះនាម​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​កម្ពុជា​ដែរ​នោះ (​សូម​អាន​ប្រកាស​អត្ថបទ​ប្រែ៖ ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយ៍​​កម្ពុជា​ថ្មី គួរ​ប្រើ​យ៉ាង​ណា​ក្នុង​ភាសា​ថៃ) ស្រែ​ខ្មុក សូម​​លើក​យក​មក​បរិយាយ​អំពី​ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយ៍​ថៃ​ថ្មី​នេះ តាម​អក្ខរ​វិធី​ខ្មែរ ឬ​ត្រឹម​ត្រូវ​ជាមួយ​ភាសា​ខ្មែរ​បំផុត។

ព្រះនាម​របស់ “​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​វជិរ​ក្លៅ ចៅ​យូហួ​” សរសេរ​តាម​រូប​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​​ថា “วชิราลงกรณ” ត្រូវ​នឹង​តួ​អក្សរ​ខ្មែរ​​ថា “វជិរាលងករណ ឬ​ វជិរាលង្ករណ” បញ្ចេញ​សំឡេង​ជា​ភាសា​ថៃ​​ថា “​​វ៉ៈឈិរ៉ា​លុងកន” សរសេរ​ជា​អក្សរ​ឡាតាំង​ថា “Vajiralongkorn”។

ពាក្យ​ថា ៖ วชิระ (វជិរៈ បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ថា វ៉ៈជិរ៉ៈ) ជា​ពាក្យ​ឫស​ព្ទ​នៃ​ភាសា​បាលី-​សំស្ក្រឹត ប្រើ​ដូច​គ្នា​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ដែរ គឺ វជិរៈ ដែល​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម លោក​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​ថា ៖

វជិរៈ ( ន. ) [វៈជិរៈ ] បា. វជិរសំ. វជ្រ)
ពេជ្រ; កាំ​រន្ទះ; ខ្សែ​រស្មី​ផ្លេក​បន្ទោរ; …។ អាវុធ​របស់​ព្រះ​ឥន្រ្ទ (ពួក​ជាង​តាំង​ពី​ព្រេង​នាយ​រៀង​មក គូរ​ឬ​ឆ្លាក់ ធ្វើ​ជា​រូប​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ស្រដៀង​នឹង​ផ្កា​ចំប៉ី​រីក ឬ​ចួន​កាល​ធ្វើ​ជា​រូប​ខ្សែ​ស្មើ​ផ្លេក​បន្ទោរ, មាន​ដង​ខ្លី​ដូច​ដង​ព្រះ​ខ័ឌ្គ) ។ គុ. រឹង​ស្រួយ; មាន​លំអ។

ពាក្យ​ថា ៖ อลงกรณ์ (អលងករណ៍ បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ថា អៈលុងកន) ជា​ពាក្យ​ឫស​ព្ទ​នៃ​ភាសា​បាលី-​សំស្ក្រឹត ប្រើ​ដូច​គ្នា​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ដែរ គឺ អលង្ករណ៍​ ដែល​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម លោក​ផ្ដល់​និយម​ន័យ​ថា ៖

អលង្ករណ៍ ( ន. ) [អៈលុង់-ក] បា. អលង្ករណសំ. អលំ–)
គ្រឿង​ប្រដាប់​សម្រាប់​តាក់តែង​ខ្លួន (មាន​ចិញ្ចៀន, កង, ខ្សែ​ដៃ, ខ្សែ​ខ្លួន ជាដើម) : ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​តែង​ព្រះ​អង្គ​ដោយ​អលង្ករណ៍​ដ៏​បវរ​អន័គ្ឃ…(ប្រើ​ពាក្យ អលង្ការ  ក៏​បាន)។

ហេតុ​ដូច​នេះ​នៅ​ពេល​សមាស​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​បញ្ចូល​គ្នា វជិរៈ (วชิระ) និង​​ពាក្យ​ថា អលង្ករណ៍ (อลงกรณ์) ទើប​ក្លាយ​មក​ជា วชิราลงกรณ ឬ ​វជិរាលង្ករណ ដែល​ជា​ព្រះនាម​របស់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ថៃ​​អង្គ​ថ្មី។ ​នៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ថៃ​លោក​បាន​ផ្ដល់​ន័យ​សេចក្ដី​ថា ៖ អ្នក​ទ្រង់​គ្រឿង​ពេជ្រ​និល​ចិន្ដា​, អ្នក​ប្រដាប់​ដោយ​កាំ​រន្ទះ, អ្នក​ប្រដាប់​ដោយ​វជិរៈ ហេតុ​ដូច​នេះ​ ​វជិរាលង្ករណ គឺ​ប្រែ​ថា ព្រះ​ឥន្ទ្រ​

សម្រាប់​ករណី​​ព្រះ​នាម​របស់​ក្សត្រិយ៍​ថៃ​​អង្គ​ថ្មី យើង​គួរ​តែ​ប្រើ​ឲ្យ​ត្រឹមត្រូវ​ជាមួយ​ព្រះនាម​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ “​វជិរាលង្ករណ” ឬ “​​មហា​វជិរាលង្ករណ”ដែល​គួរ​ត្រូវ​សរសេរ​តាម​រូប​ភាសា​ខ្មែរ​ថា “​វជិរាលង្ករណ” ឬ “​​មហា​វជិរាលង្ករណ” បញ្ចេញ​សំឡេង​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​ថា “​វៈជិរៈ លុងក”​។ ឬ គួរ​ហៅ​ព្រះ​នាម​ទ្រង់​ក្នុង​ករណី ជា “​ព្រះ​បាទ សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វជិរាលង្ករណ” (​កកន៖ ថៃ​មិន​ប្រើ “​ព្រះ​ករុណា” ទេ​)។

អ្នក​ណា​ជ្រើសរើស​ប្រើ​យ៉ាងណា​ក៏​ទៅ​តាម​ការ​យល់​ឃើញ​ភាព​ងាយស្រួល​របស់​លោក តែ​សម្រាប់​អ្នក​និពន្ធ ហើយ​ស្រឡាញ់​និង​ការ​សរសេរ​ថា “​វជិរាលង្ករណ” ច្រើន​ជាង ព្រោះ​រក្សា​បាន​ទាំង​រូបស័ព្ទ និង​អត្ថន័យ​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​បាន​យ៉ាង​គ្រប់គ្រាន់ ដែល​មិន​ចាំ​បាច់​ប្រែ​អត្ថន័យ​ទៀត។

ដើម្បី​ឲ្យ​គ្រប់​ជ្រុងជ្រោយ អ្នក​និពន្ធ​សូម​លើក​យក​ព្រះបរមនាម​របស់​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វជិរាលង្ករណ ដែល​បានចារឹក​ក្នុង​ព្រះ​សុវណ្ណ​ប័ដ ពី​ភាសា​ថៃ​​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ ទុក​គ្រាន់​ជា​គតិ​ដូច​ខាង​ក្រោម​។

ព្រះបរមនាម​ក្នុង​ព្រះ​សុវណ្ណ​ប័ដ ​នៃ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វជិរាលង្ករណ
ព្រះមហាក្សត្រិយ៍នៃ​រាជ​អាណាច​ក្រ​ថៃ

พระบาทสมเด็จ ពរៈបាទសមតេ៏ច ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​
พระปรเมนทร ពរៈបរមេនទរ ព្រះ​បរមេន្ទ្រ
รามาธิบดี រាមាធិបតី រាមាធិបតី
ศรีสินทร ឝរីសិនទរ ស្រីសិន្ទ្រ
มหาวชิราลงกรณ មហាវជិរាលងករណ មហាវជិរាលង្ករណ
มหิศร មហិឝរ មហិស្សរ
ภูมิพลราชวรางกูร ភូមិពលរាជវរាងកូរ ភូមិពលរាជវរាង្កូរ
กิติสิริสมบูรณ កិតិសិរិសមបូរណ កិត្តិសិរិសម្បូរណ
อดุลยเดช អតុលយតេជ អតុលតេជ
สยามินทราธิเบศร សយាមិនទរាធិបេឝរ ស្យាមិន្ទ្រាធិបេស
ราชวโรดม រាជវរោតម រាជវរោត្ដម
บรมนาถบพิตร បរមនាថបពិតរ បរមនាថ​បពិត្រ
พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ពរៈវជិរកេលាចៅអយូហ័វ ព្រះ​វជិរក្លៅ​ចៅ​យូហួ

“ตำรวจ”มาจากไหน? ทำไมเรียก“ตำรวจ”? ฟังจาก“จิตร ภูมิศักดิ์” ថ្ងៃសៅរ៍ 30 ខែ​មីនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា, ภาษาไทย.
add a comment

จิตร ภูมิศักดิ์ ถ่ายที่หน้าปราสาทนครวัด

อากาศคงคา กล่าวไว้ในเรื่อง ‘ประวัติตำรวจ’ ตอนหนึ่งว่า ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่คิดตั้งขึ้นสมัยพระเจ้าบรมไตรโลกนารถ ข้อความนี้เป็นเนื้อหาสำคัญที่จะบันทึกต่อไป.

๑. ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่แผลงมาจาก ‘ตรวจ’ เป็นภาษาเขมรมาแต่เดิมมิใช่เป็นคำที่ไทยเราคิดขึ้นแล้วเขมรยืมไปใช้ หากเป็นคำเขมรที่ไทยยืมมา พยานที่ว่าคำทั้งสองนี้เป็นภาษาเขมรก็คือตัว ‘จ’ สะกด ถ้าเป็นคำไทยแล้ว คำสองคำนี้จะต้องมีรูปเป็น ‘ตรวด’ และ ‘ตำรวด’ (ด สะกด) เพราะหลักของไทยมาตรากด ต้องใช้ตัว ‘ด’ สะกดเสมอ ไม่ใช้ จ, ช, ฎ, ฏ, ฐ, ฑ, ถ, ท, ศ ฯลฯ สะกดเลย (หากจะมีบ้างก็เป็นกรณีพิเศษที่เรามาดัดแปลงใช้เข้ากับความนิยมของอักขรวิธีเขมรและมคธสันสกฤตในชั้นหลัง)

๒. ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่เขมรคิดแผลงใช้กันมาแต่โบราณครั้งแรกสร้างนครธมเป็นราชธานี (พ.ศ. ๑๔๓๒) ยังมีคำสัตย์สาบานของตำรวจเขมรโบราณจารึกปรากฏอยู่ที่ประตูพระราชวังมนนครธมจนบัดนี้ แสดงว่า ‘ตำรวจ’ เป็นคำที่มีใช้มาในกัมพูชาประเทศก่อนแล้ว ไทยจึงขอยืมมาใช้ มิใช่ไทยจะเป็นผู้คิดขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถดังที่ ‘อากาศคงคา’ กล่าวไว้

๓. ในประเทศไทย ศิลาจารึกภาษาเขมรที่พบ ณ เมืองลพบุรี ซึ่งพวกเขมรจารึกไว้ (แต่ครั้งเป็นใหญ่ครอบครองดินแดนแถบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา) ในราว พ.ศ. ๑๕๖๕-๑๖๐๐ (คือศิลาจารึกหลักที่ ๒๐ และ ๒๑ ใน ‘ประชุมจารึกสยาม’ ภาคที่ ๒ จารึกกรุงทวารวดี เมืองละโว้ และเมืองประเทศราชขึ้นแก่กรุงศรีวิชัย ของศาสตราจารย์ยอช เซเดส์) ก็ปรากฏว่ามีขุนนางพวก ‘ตำรวจ’ ประจำอยู่ ณ เมืองละโว้ เรียกในจารึกว่า ‘ตมฺรฺวจวิษย’ (ตำรวจวิษัย) ตัวอักษรในจารึกเป็นดังรูปนี้

trvs‘ตำรวจวิษัย’ นี้ ศาสตราจารย์ยอช เซเดส์ สันนิษฐานไว้ว่า “เห็นจะเป็นตำแหน่งข้าราชการในราชสำนักซึ่งว่าราชการเมือง”

๔. คำว่า ‘ตำรวจวิษัย’ นั้น ผู้บันทึกเข้าใจว่าจะเป็นชื่อตำรวจประเภทหนึ่งของเขมร อย่างตำรวจของเราก็มีประเภท ภูธร และนครบาล (หรือ ภูธร และ ภูบาล ตามทำเนียมเดิม) ที่กล่าวเช่นนี้เป็นเพราะสังเกตได้จากคำ ‘วิษัย’ ซึ่งแปลว่า เมือง, เขต, แดน ตำรวจวิษัยก็คือตำรวจในเมืองหรือประจำเมืองคือพวกนครบาลอย่างนี้กระมัง? ในจารึกภาษาเขมรที่ปราสาทสด๊อกก๊อกธม จารึกราว พ.ศ. ๑๕๐๐-๑๖๐๐๑ มีตำแหน่งขุนนางเขมรตำแหน่ง ๑ เรียกว่า โฉลญ (เฉฺลาญ์) มี ๒ ประเภทคือ โฉลญพลคู่กับโฉลญวิษัย (เฉฺลาญ์วล-เฉฺลาญ์วิษย) ด้วยเหตุนี้จึงเข้าใจว่า ‘ตำรวจวิษัย’ เป็นประเภท ๑ ของขุนนางตำรวจ คงจะเป็นคู่กันกับ ‘ตำรวจพล’ พล แปลว่า ทหาร, กำลัง, ตำรวจพลก็คือตำรวจที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการปราบปรามใช้กำลังคล้ายทหารจะลองแบ่งออกเป็นประเภทดังนี้

ก. ตำรวจวิษัย : คือตำรวจพวกที่ทำการดูแลทุกข์สุขของราษฎรภายในเมืองหรือภายในประเทศ ทำนองข้าราชการตำรวจกึ่งพลเรือน บางทีตำรวจวิษัยอาจจะทำหน้าที่เป็นข้าราชการพลเรือนโดยตรงก็ได้ อย่างเช่นตอนแรกสร้างกรุงศรีอยุธยาก็ปรากฏในพระราชพงศาวดารว่าพระเจ้าอู่ทองโปรดให้สร้าง ‘ขุนตำรวจ’ ไปตรวจที่ทางทำเลจะสร้างพระนคร ถ้าว่าอย่างจีนก็อาจจะเป็นฝ่าย ‘บุ๋น’

ข. ตำรวจพล : เห็นจะเป็นพวกใช้กำลังปราบปรามทั้งภายในและภายนอกอาณาจักร เวลาสงครามก็ออกทำการรบอย่างทหารด้วย เช่นเดียวกับตำรวจของไทยสมัยก่อนเวลามีสงครามก็ออกรบเสมอ เช่น พระยาอภัยรณฤทธิ์ (จางวางกรมพระตำรวจขวา) เป็นต้น ถ้าจะเทียบอย่างจีนก็เป็นฝ่าย ‘บู๊’

๕. ตามที่ผู้บันทึกแบ่งตำรวจออกเป็น ๒ ประเภทคือ ตำรวจพลและตำรวจวิษัยนั้นเป็นเพียงเดา ไม่รับรองว่าจะถูก เพราะยังไม่มีเวลาค้นศิลาจารึกเขมรได้ทั่วถึง ว่ามีตำรวจพลคู่กับตำรวจวิษัยหรือไม่ ด้วยการบันทึกนี้กระทำโดยกระทันหัน.

อนึ่ง นอกจากจะมีหลักฐานอ้างอิงว่าตำแหน่งโฉลญยังมีโฉลญวิษัยคู่กับโฉลญพลแล้ว ในจารึกเขมรโบราณยังมีตำแหน่ง โขลญ (เขฺลาญ์) อีกตำแหน่ง ๑ ซึ่งเคยพลว่ามีโขลญพล (เขฺลาญ์วล) อาจจะเป็นคู่กับโขลญวิษัยก็ได้ แต่ผู้บันทึกยังไม่เคยพบคำโขลญวิษัย.

อย่างไรก็ตาม เมื่อตำแหน่งโฉลญยังมีโฉลญพล โฉลญวิษัยแล้ว ตำแหน่งโขลญพลที่ได้พบจึงน่าจะเป็นคู่กับโขลญวิษัย และตำแหน่งตำรวจวิษัยที่ได้พบแล้วก็น่าจะมีตำรวจพลเป็นคู่.

๖. ศิลาจารึกภาษาเขมรที่พบที่จังหวัดลพบุรี (คือหลักที่ ๒๑ ในประชุมจารึกสยามภาค ๒) มีคำ ‘โฉลญตำรวจวิษัย’ (เฉฺลาญ์ตมฺรฺจจ์วิษย) เห็นจะเป็นยศตำรวจชั้นสูงขึ้นขึ้นไปอีกจึงเอาตำแหน่ง โฉลญ กับ ตำรวจ รวมกันเป็นตำแหน่งเดียว การรวมตำแหน่งหรือบรรดาศักดิ์สองที่เข้าด้วยกันเป็นบรรดาศักดิ์ใหม่สูงขึ้นไปนั้นเขมรโบราณนิยมมาก เช่น มรตาญ (มฺรตาญ์) เป็นตำแหน่ง ๑ โขลญตำแหน่ง ๑ เอามารวมกันเป็นตำแหน่งใหม่ว่า ‘มรตาญโขลญ’

อนึ่ง ตำแหน่งขุนนางเขมรโบราณนั้น ตามที่ได้พบในจารึกบรรดาศักดิ์มักจะตั้งล้อกันขึ้นไป เช่น เตง-เสฺเตง-กมฺสเตง-เสตงอัญ-กมฺรเตง-กมฺรเตงอัญ-โลญ-โฉลญ-โขลญ ดังนี้เป็นต้น.

ด้วยเหตุนี้ตำแหน่ง ‘โฉลญตำรวจ’ จึงควรจะเป็นตำแหน่งเหนือ ‘ตำรวจ’ ขึ้นไปอีกชั้น ๑ แต่ก็ยังไม่แน่นัก ‘โฉลญตำรวจ’ อาจเป็นบรรดาศักดิ์ทั้งตำรวจและพลเรือน ซึ่งบุคคลผู้เดียวได้รับยศทั้งสองฝ่าย อย่างอำมาตย์เอก พระยา- – -หรือ พลเอก พระยา- – -ของเราก็ได้.

๗. สรุปแล้วจะเห็นได้ชัดว่า ตำรวจมิใช่คำที่ไทยคิดขึ้นใหม่ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ และขุนนางพวก ‘ตำรวจ’ มีมาในเมืองเขมรก่อน.

การปกครองบ้านเมืองของไทยสมัยต้นอยุธยานั้น เป็นที่ทราบกันดีแล้วว่า เอาแบบอย่างเขมรมาปรับปรุงใช้เป็นส่วนมาก ดังนั้นจึงเป็นที่เชื่อได้ว่าเราได้อย่างขุนนางตำรวจมาจากเขมร แม้ทางราชการทหาร ตำแหน่งหรือคำ ‘กระลาโหม’ ของเราก็เคยมีมาแล้วในประเทศเขมรครั้งนครธม ซึ่งจารึกภษาเขมรเรียกว่า ‘พระกระลาโหม’ (วฺระกฺลาเหาม์)

เชิงอรรถ

๑. สนใจเชิญดู Le Cambodge Vol.II : Les provinces Siamoises par Etienne Aymonier หรือ Bulletin de L’ecole Française D’extreme Orient, Tome XV 1915.


ที่มา: นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับธันวาคม 2547

https://www.silpa-mag.com/history/article_4888

Repost: ការ​យល់​ច្រឡំ និង​ការ​សរសេរ​ខែ «មីនា​» ជា «មិនា​» ថ្ងៃសុក្រ 1 ខែ​មីនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

ជាមួយនឹងការចូលមកដល់នៃខែមីនា សម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦នេះ ខ្ញុំសូមលើកយកពីការយល់ច្រឡំ និងការអាន ក៏ដូចជាការសរសេរឈ្មោះនៃខែនេះ ខុសពីសំណាក់ប្រជាជនខ្មែរមិនតិចដែរទេ។ តាមពិតខែ «មីនា» គឺសរសេរបែបនេះ មិនមែនសរសេរ «មិនា» ទេ ពោលគឺប្រើ ស្រៈ «ី» មិនមែនស្រៈ «ិ» ទេ។

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ពាក្យមីនា នេះ ក្លាយមកពីពាក្យ «មីន» និងមានអត្ថន័យ ព្រមទាំងការប្រើប្រាស់ដូចខាងក្រោមនេះ៖

មីន

សំ. បា. ( ន. ) (មីន) ត្រី; ឈ្មោះខែទី ១២ នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ ថ្ងៃ, ត្រូវគ្នានឹងខែម៉ារ្ស (ខែទី ៣) បារាំងសែស : ខែមីន (ហៅថា មីនរាសី ក៏បាន) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មីនា ជាខែទី ៣ ដែរ ។ (តាមសំឡេងអក្សរខ្មែរត្រូវអានថា មីនា, ប៉ុន្តែទម្លាប់ទាញឲ្យថា មីន៉ា ក៏ក្លាយទៅជា អញ្ញត្រសព្ទ) ។ មីនៈ

___________________________________________
អានផងដែរ៖
១. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «រង់ចាំ» ជា «រងចាំ»
២. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បាទ» ជា «បាត»
៣. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរពាក្យ «បិណ្ឌ» ជា «បិណ្យ»
៤. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរខែ «អុំទូក» ជា «អ៊ុំទូក»
៥. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរឈ្មោះរដ្ឋធានីលាវ «វៀងចន្ទន៍»
៦. ការយល់ច្រឡំ និងសរសេរព្រះនាម ព្រះបាទ អង្គ ដួង
៧. ការយល់ច្រឡំ និងការសរសេរព្រះបរមនាម ជា «កោដិ» ជំនួសឲ្យ «កោដ្ឋ»

ឈ្នះ ថ្ងៃសៅរ៍ 29 ខែធ្នូ 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in អំពី​ភាសា, អំពីភាសា.
add a comment

%d bloggers like this: