jump to navigation

៥៥​ឆ្នាំ ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​សែស ថ្ងៃពុធ 26 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បុគ្គល​សំខាន់, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, Français.
1 comment so far

ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤ សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​នៃ​កម្ពុជា (ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ​) ស្ដេច​យាង​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​ជា​ផ្លូវ​រដ្ឋ​នៅ​សាធារណ​រដ្ឋ​បារាំង​សែស​ ដើម្បី​រឹត​ចំណង​មេត្រី​ភាព​ឲ្យ​កាន់​តែ​ស្អិត​រមួត​រវាង​នគរ​ទាំង​ពីរ​។ មួយ​ទសវត្សរ៍​ក្រោយ​ប្រទេស​បារាំង​បាន​ផ្ដល់​ឯករាជ្យ​ពេញ​លេញ​មក​នគរ​ខ្មែរ​យើង។ មក​ដល់​ឆ្នាំ​២០១៩ នេះ​មាន​រយៈ​ពេល​៥៥​ឆ្នាំ​គត់ នៃ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​។

ប្រធានា​ធិបតី​​បារាំង ឯ.ឧ.ហ្សាលដឺហ្គោល និង​លោក​ស្រី​ បាន​ចេញ​មក​​ធ្វើ​បដិ​សណ្ឋារកិច្ច​យ៉ាង​​កក់​ក្ដៅ​ចំពោះ​វត្ត​មាន​​នៃ​សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ និង​ព្រះ​ជាយា នា​​វិមាន​អាលីហ្សេ យ៉ាង​​​សម​ព្រះ​កិត្តិយស​នៃ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ ដែល​ទ្រង់​បាន​គ្រង​នូវ​ព្រះ​ពស្ត្រ​ជាតិ​ខ្មែរ​បង្ហាញ​ជន​ជាតិ​បារាំង​សែស​ផង​។

នៅ​​ក្នុង​ដំណើរ​នៃ​ព្រះ​រាជ​ទស្សន​កិច្ច​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នេះ សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ស្ដេច​បាន​យាង​ជួប​ឥស្សរជន​ជាន់​ខ្ពស់​របស់​បារាំង​សែស​ជា​ច្រើន​រូប មាន​ដូច​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ្សក ប៉ូមពីដូ ជា​ដើម។ល។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​កម្រង​រូប​ភាព​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​មួយ​ចំនួន កាល​គ្រា​ស្ដេច​យាង​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​កាល​ពៅ​៥៥​ឆ្នាំ នៅ​សាធារណ​រដ្ឋ​បារាំង​សែស​ ៖

gettyimages-102290235-2048x2048
ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំង​ពីរ​ប្រទេស រួម​ជាមួយ​ភរិយា និង​ព្រះ​ជាយា ឈរ​នៅ​កាំ​ជណ្ដើរ​ខាង​មុខ​វិមាន​អាលីហ្សេ នា​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤
0156215-NORODOM-SIHANOUK-AND-DE-GAULLE-At-Elysee-palace-general-Charles-de-Gaulle-french-president-and-cambodian-prince-Norodom-Sihanouk-june-24-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger-NYC----All-rights

សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ និង​លោក​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​សែស នា​វិមាន​អាលីហ្សេ, ២៤ មិថុនា ១៩៦៤

0150083-LE-PRINCE-NORODOM-AND-THE-GENERAL-DE-GAULLE-The-Prince-Norodom-Sihanouk-l-and-the-french-president-Charles-de-Gaulle-at-the-Elysee-palace-in-Paris-june-24-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger

ពិធី​សវនការ​ផ្លូវ​ការ​រវាង​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំង​ពីរ​នា​វិមាន​អាលីហ្សេ​, ២៤ មិថុនា ១៩៦៤

0150084-LE-PRINCE-NORODOM-AND-THE-GENERAL-DE-GAULLE-The-Prince-Norodom-Sihanouk-l-and-the-french-president-Charles-de-Gaulle-at-the-Elysee-palace-in-Paris-june-24-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger

ពិធី​សវនការ​ផ្លូវ​ការ​រវាង​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ទាំង​ពីរ​នា​វិមាន​អាលីហ្សេ​, ២៤ មិថុនា ១៩៦៤

0139648-DE-GAULLE-At-Elysee-palace-in-Paris--french-president-Charles-de-Gaulle-with-prince-Norodom-Sihanouk-princess-Monique-and-Mrs-Yvonne-de-Gaulle-june-25-1964-for-dinner-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives-

ពិធី​លៀង​សាយភោជន៍​ផ្លូវ​ការ​ថ្វាយ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤

0156213-NORODOM-SIHANOUK-A-PARIS-Meeting-of-Norodom-Sihanouk-king-of-Cambodia-and-french-president-Charles-De-Gaulle-june-1964-Full-credit-AGIP---Rue-des-Archives--Granger-NYC----All-Rights-Reserved

ពិធី​លៀង​សាយភោជន៍​ផ្លូវ​ការ​ថ្វាយ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ ថ្ងៃ​ទី​២៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤

gettyimages-56227456-2048x2048

សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​កំពុង​ចុះ​ព្រះ​ហត្ថលេខាលើ​ក្រាំង​មាស ជាមួយ​ឯក​ឧត្ដម​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​បារាំង​សែស ហ្សក ប៉ូមពីដូ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤

_______________________________________
អានផងដែរ
១. រូបភាព​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៅ​ក្រុង​ប៉ារីស នា​ឆ្នាំ​១៩៦៤

Advertisements

จอมพล ป. นำนศ.ปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในเหตุการณ์เรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส ថ្ងៃអង្គារ 25 ខែមិថុនា 2019

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย, Français.
add a comment

จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง กระทำการปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในการเรียกร้องดินแดนคืน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

เมื่อ พ.ศ. 2479 รัฐบาลไทยภายใต้การนําของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี กําลังเจรจาแก้ไขสนธิสัญญากับนานาประเทศนั้น รัฐบาลไทยได้เสนอต่อรัฐบาลฝรั่งเศส ขอให้ปรับปรุงเส้นเขตแดนกันใหม่ แต่ฝ่ายฝรั่งเศสขอให้รอการเจรจาออกไปก่อน ต่อมา ก่อนเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ฝรั่งเศสได้ขอทํากติกาสัญญาไม่รุกรานกับรัฐบาลไทย

รัฐบาลไทยยินดีที่จะทํากติกาสัญญาเช่นนี้ แต่ขอให้ฝรั่งเศสยอมปรับปรุงเขตแดนกันตามหลักกฎหมาย ระหว่างประเทศ คือขอให้ถือร่องน้ำลึกในแม่น้ำโขงเป็นเส้นเขตแดน ตามกฎหมายระหว่างประเทศ และให้ไทยมีเส้นเขตแดนธรรมชาติตามหลักยุติธรรม เมื่อการเจรจาเรียบร้อยแล้วจึงได้มีการลงนามในกติกาสัญญาไม่รุกรานกัน เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2483 ซึ่งถัดจากนั้นอีกเพียงสัปดาห์เดียว กองทัพฝรั่งเศสก็จํานนต่อกองทัพเยอรมันในสมรภูมิที่ยุโรป

ต่อมาเมื่อฝรั่งเศสลงนามสงบศึกกับเยอรมนีแล้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศสได้แจ้งมาทางเอกอัครราชทูตไทยประจําประเทศฝรั่งเศสอีกว่า ขอให้กติกาสัญญาไม่รุกรานกันระหว่างประเทศไทยกับฝรั่งเศส มีผลบังคับใช้ได้ทันทีโดยมิต้องรอการแลกเปลี่ยนสัตยาบัน

จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง กระทำการปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในการเรียกร้องดินแดนคืน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

ฝ่ายรัฐบาลไทยเมื่อได้รับคําตอบจากฝรั่งเศสเช่นนั้น จึงได้มีการประชุมพิจารณาคําตอบของฝรั่งเศสกันอย่างเคร่งครัด เมื่อได้มีการอภิปรายกันอย่างกว้างขวางละเอียดลออทุกแง่ทุกมุมแล้ว ฝ่ายไทยจึงได้ตอบฝรั่งเศสไป เมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2483 ว่ายินดีตกลง ตามที่ฝรั่งเศสได้แจ้งมาขอให้ฝรั่งเศสได้ตกลงปัญหาต่างๆ ที่รัฐบาลไทยได้เสนอขอทําความตกลง จํานวน 3 ข้อ ดังนี้

1. วางแนวเส้นเขตแดนตามลําน้ำโขง ให้เป็นไปตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศ กล่าวคือ ถือร่องน้ำลึกเป็นเกณฑ์

2. ปรับปรุงเขตแดนให้เป็นไปตามธรรมชาติ คือให้ถือว่าแม่น้ำโขงเป็นเขตแดนระหว่างประเทศไทยและอินโดจีนตั้งแต่ทิศเหนือมาจนทิศใต้จนถึงเขตแดนกัมพูชา โดยให้ฝ่ายไทยได้รับดินแดนทางฝั่งขวาของแม่น้ำโขงตรงข้ามหลวงพระบางและปากเซคืนมา

3. ขอให้ฝ่ายฝรั่งเศสรับรองว่าถ้าอินโดจีนเปลี่ยนจากอธิปไตยฝรั่งเศสไป ฝรั่งเศสจะคืนอาณาเขตลาว และกัมพูชาให้แก่ไทย 

จอมพล ป. พิบูลสงคราม กล่าวปราศรัยเรียกร้องดินแดนคืน หน้ากระทรวงกลาโหม 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 (ภาพจากหนังสืออนุสรณ์ครบรอบ 100 ปี ฯพณฯ จอมพล ป. พิบูลสงคราม 14 กรกฎาคม 2540)
จอมพล ป. พิบูลสงคราม ปราศรัยแก่บรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ที่มาเรียกร้องดินแดน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)
จอมพล ป. พิบูลสงคราม โบกธงรับบรรดานักศึกษาที่มาเรียกร้องดินแดน วันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

ประชาชนชาวไทยทั้งชาติได้ให้การสนับสนุนอย่างพร้อมเพรียง กล่าวคือ เมื่อวันที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2483 สภาผู้แทนราษฎรได้ลงมติขอบคุณรัฐบาลที่ได้เสนอข้อตกลงกับฝรั่งเศสทั้ง 3 ข้อ ที่กล่าวข้างต้น

ส่วนบรรดานิสิตนักศึกษา ยุวชน และประชาชนก็พากันเดินขบวนสนับสนุน บ้างก็บริจาคของกินของใช้ให้ทหาร บ้างก็บริจาคทรัพย์สินส่วนตัวเพื่อซื้ออาวุธให้ทหารเป็น ครั้งแรกที่คนไทยรู้จักคําว่า “ถุงของขวัญ” ซึ่งพี่น้องชาวไทยทุกครอบครัวส่งมาให้เป็น “กองภูเขา ๆ” ที่หน้ากระทรวงกลาโหม

อย่างไรก็ตาม ฝรั่งเศสปฏิเสธข้อเสนอทั้ง 3 ข้อโดยสิ้นเชิง ต่อมาในเที่ยงคืนของวันที่ 12 กันยายน พ.ศ. 2483 กองทหารญี่ปุ่นได้เคลื่อนพลเข้าสู่ดินแดนอินโดจีน และได้มีการสู้รบกับกองทหารฝ่ายฝรั่งเศสแล้ว กองทหารญี่ปุ่นก็เข้าสู่อินโดจีนได้สําเร็จ ฝ่ายรัฐบาลไทยได้พยายามเจรจากับฝรั่งเศสอีกครั้งแต่ได้รับการปฏิเสธเช่นเดิม ในระหว่างที่การเจรจากําลังดําเนินอยู่นั้น การกระทบกระทั่งกันทางชายแดนได้เกิดขึ้นบ้าง ประชาชนชาวไทยต่างได้ให้ความสนับสนุนนโยบายของรัฐบาล

บรรดาครู นักเรียน นักศึกษา ข้าราชการ และประชาชนในจังหวัดพระนครและธนบุรี ร่วมหลายหมื่นคนเดินขบวนแห่เรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส กำลังชุมนุมหน้ากระทรวงกลาโหม วันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2483 (ภาพจากหนังสือ ไทยสมัยสร้างชาติ)

ในช่วงบรรยากาศการเรียกร้องนั้น จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง กระทำการปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในการเรียกร้องดินแดนคืน เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2483 ที่หน้ากระทรวงกลาโหม ดังภาพที่ปรากฏข้างต้น

แต่เมื่อการเจรจาไม่สำเร็จผล รัฐบาลไทยได้ประกาศยับยั้งการให้สัตยาบันกติกาสัญญาไม่รุกรานกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2483 เป็นเหตุให้ประเทศไทยจําเป็นต้องประกาศสงครามกับอินโดจีนและฝรั่งเศส เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2484


อ้างอิง: อนุสรณ์ครบรอบ 100 ปี ฯพณฯ จอมพล ป. พิบูลสงคราม 14 กรกฎาคม 2540.  (2540).  กรุงเทพฯ: ป. สัมพันธ์พาณิชย์.

จอมพล ป. นำนศ.ปฏิญาณตนต่อพระแก้วมรกต ในเหตุการณ์เรียกร้องดินแดนคืนจากฝรั่งเศส

ខួប​ឆ្នាំ​ទី​៥០ ពិធី​សម្ពោធ​រោង​ចក្រ​សង្គម​និយម​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ថ្ងៃអង្គារ 30 ខែតុលា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in សង្គម​រាស្ត្រ​និយម, Français.
add a comment

ថ្ងៃទី៣០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ២០១៨ នេះ មានរយៈពេល៥០ឆ្នាំគត់ ដែលពិធីជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិខ្មែរមួយបានកើតឡើងនៅ​ទឹក​ដី​​ខេត្ត​បាត់ដំបង នោះ​គឺ​ការ​សម្ពោធរោង​ចក្រ «​សង្គម​និយម​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា» ធ្វើ​បាវ​ក្រចៅ នៅ​ដូន​ទាវ​។ សម្ដេចព្រះប្រមុខរដ្ឋអមតៈនៃប្រជាជនខ្មែរបានស្ដេចយាងសម្ពោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការ​នូវ​សមិទ្ធផល​​​ថ្មី​​នេះដោយព្រះអង្គផ្ទាល់។

នេះជាសមិទ្ធផលដ៏ថ្លៃថ្នាមួយទៀតនៃរបបសង្គម ដែលបានសម្រេចលទ្ធផលផ្នែកឧស្សាហកម្ម​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​តាម​មាគ៌ា​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ព្រម​ទាំង​ភាព​សុខ​សាន្ត​របស់​ប្រជាជន​ទូទាំង​ព្រះ​នគរ​៕

ស្រង់ចេញពីកម្រងអនុស្សាវរីយ៍ដោយរូបភាពនៃកម្ពុជា សង្គមរាស្ត្រនិយម

123456

ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ France voices regret over Cambodian general election ថ្ងៃចន្ទ 30 ខែកក្កដា 2018

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បោះ​ឆ្នោត​២០១៨, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, English, Français.
7 comments

Press briefing by the Ministry for Europe and Foreign Affairs Deputy Spokesperson (excerpt)

Paris, 30 July 2018

(…)

Cambodia/General election (29 July)

France regrets the fact that the Cambodian general election took place without the main opposition party (Cambodian National Rescue Party), which was dissolved on 16 November 2017, while its president, Mr Kem Sokha, has been held in prison since 3 September.

The election was held in an environment that did not allow the opposition, media or civil society to function unimpeded.

We call for the release of Kem Sokha and for the lifting of the ban on 118 members of the Cambodian National Rescue Party from conducting any political activity for five years.

We urge the Cambodian authorities to respect the fundamental rights that will guarantee a credible democratic process. (…)./.

https://uk.ambafrance.org/France-voices-regret-over-Cambodian-general-election

__________________________________________________________
Read Also:
1. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ ‘Serious concerns’ with Cambodian election
2. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ Statement from the Press Secretary on Cambodia’s Flawed Parliamentary Elections
3. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ របស់ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ អំពីការបោះឆ្នោត
4. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ Canada troubled by undemocratic elections in Cambodia
5. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ New Zealand expresses concern over Cambodia’s elections
6. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ Statement by the Spokesperson on the general elections in Cambodia
7. ឯកសារ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ៖ Minister for Asia & the Pacific statement on Cambodia’s election

រូបភាព​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៅ​ក្រុង​ប៉ារីស នា​ឆ្នាំ​១៩៦៤ ថ្ងៃចន្ទ 26 ខែមិថុនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in បុគ្គល​សំខាន់, ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អតីតភាព, Français.
2 comments

ខែ​មិថុនា គ.ស.​១៩៦៤ សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​នៃ​កម្ពុជា (ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ​) ស្ដេច​យាង​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​ជា​ផ្លូវ​រដ្ឋ​នៅ​សាធារណ​រដ្ឋ​បារាំង​សែស​។ ប្រធានា​ធិបតី​​បារាំង ឯ.ឧ.ហ្សាលដឺហ្គោល បាន​ធ្វើ​បដិ​សណ្ឋារកិច្ច​យ៉ាង​​កក់​ក្ដៅ និង​សម​ព្រះ​កិត្តិយស​នៃ​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ខ្មែរ​។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​រូប​ភាព​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៃ​ដំណើរ​ស្ដេច​យាង​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​សាធារណ​រដ្ឋ​បារាំង​ ដោយ​ឃើញ​មាន​ព្រះ​ឆាយា​លក្ខណ៍​នៃ​ព្រះ​អង្គ ព្រម​ទាំង​ប្រធានាធិបតី​បារាំង នា​រោង​ល្ខោន​ក្រុង​ប៉ារីស ឬ Paris Opera កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤​​​៕

សម្ដេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ក្នុង​ព្រះ​ពស្ត្រ​ពេញ​យស​នៃ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ព្រម​ទាំង​សម្ដេច​ព្រះ​ជាយា (​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​ក្សត្រីយ៍ ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា​ជាតិ​ខ្មែរ​) ព្រម​ទាំង​មន្ត្រី​រាជ​ការ​ខ្មែរ​អម​ព្រះ​រាជ​ដំណើរ​ផង​​

_______________________________________
អានផងដែរ
១. ខួប​ឆ្នាំ​ទី​៥០ ទស្សន​កិច្ច​ជា​ផ្លូវ​រដ្ឋ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៃ​ឯ.ឧ.​ហ្សាល​ដឺ​ហ្គោល
២. ការស្លៀកឈុតខ្មែរក្នុងពិធីផ្លូវរដ្ឋនារជ្ជកាលហ្លួងបរមរតនកោដ្ឋ
៣. ៥៥​ឆ្នាំ ព្រះ​រាជ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​សែស

អត្ថបទ​ប្រែ​៖ នៅ​ពី​ក្រោយ​ ព្រះ​រាជ​តម្រាស់ រាមា​ទី​៤ រឿង​ការ​បាត់​បង់​ប្រទេស​ខ្មែរ “ខ្ញុំ​សូម​ប្រាប់​លោក​​ដោយ​ក្ដី​ឈឺ​ចាប់​បំផុត” – ត​ចប់ ថ្ងៃអាទិត្យ 5 ខែ​មីនា 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย, Français.
10 comments

កកន៖ កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៧ កន្លងទៅនេះ ខ្ញុំបានដាក់ប្រកាសប្រែមួយដែលមានចំណងជើងថា នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” ភាគទី១ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំសូមបន្តអត្ថបទនេះ នូវភាគទី២ ជាភាគបញ្ចប់ដើម្បីទុកជូនជាឯកសារស្វែងយល់ដូចតទៅនេះ៖

ស្ថានការណ៍ដ៏អាក្រក់នេះ រាប់ជាវិបត្តិដែលព្រះព្រះចមក្លៅ (រាមាទី៤) ទ្រង់ទោមនស្សសោកសៅព្រះរាជហឫទ័យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ដោយសារមិនធ្លាប់មានប្រទេសមហាអំណាចណាហ៊ានប្រឆាំងនឹងព្រះរាជអំណាចរហូតដល់ថ្នាក់នេះ។ ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ថាការកាត់បន្ថយសិទ្ធិជាម្ចាស់អធិរាជរបស់ព្រះអង្គនោះ គឺជាការអាប់ឱនដល់ព្រះបរមតេជានុភាពរបស់បុព្វមហាក្សត្រិយាធិរាជម្ចាស់នៃបឋមវង្សចក្រី ក៏ដូចជារបស់ព្រះបរមរាជបុព្វបុរសគ្រប់រជ្ជកាល។ នៅខណៈដែលព្រះអង្គទ្រង់ឈ្វេងយល់ពីភាពមិនអាចជំទាស់នឹងព្រះរាជវិនិច្ឆ័យរបស់ព្រះចៅណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ បាននោះ ព្រះអង្គបានមើលឃើញពីការបាត់បង់ព្រះរាជអាណាចខេត្តនានាជាទីស្រឡាញ់បំផុតដែលនឹងមិនមានថ្ងៃវិលវិញបាន។

នៅគ.ស.១៨៦០ នេះ ទ្រង់មានព្រះរាជតម្រិះឲ្យរើប្រាសាទខ្មែរចំនួនពីរយកមកទុកនៅក្នុងក្រុងទេព ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍។ ទ្រង់កំណត់ឲ្យរើយកមកទុកឯភ្នំមហាសួគ៌មួយប្រាសាទ និងឯវត្តបទុមវ័នមួយប្រាសាទទៀត។ ព្រះអង្គបានជ្រើសយកប្រាសាទតាព្រហ្មដ៏ស្រស់ស្អាតជាប្រាសាទទី១ (ឯកលក្ខណៈរបស់ប្រាសាទមានដើមស្ពង់ធំមួយដុះចាក់ឫសទៅតាមកំពែងនានា-កំណត់អ្នកនិពន្ធ) តែបែរជាមិនបានសម្រេច ដោយមានអាភេទជាកងទ័ពខ្មែរបូរាណចេញមកពីព្រៃសម្លាប់ខុនណាងដែលទទួលខុសត្រូវការងារបាត់បង់ជីវិតទៅ ទើបព្រះអង្គបញ្ជាឲ្យបញ្ឈប់ផែនការទាំងអស់ ទើបទ្រង់បញ្ជាឲ្យចម្លងប្រាសាទនគរវត្តខ្នាតតូចមួយជំនួសវិញ ដោយយកមកដាក់ក្នុងបរិវេណវត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម ដូចដែលឃើញមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ

(ឆ្វេង) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីព្រះចៅសិរីសុវត្ថិទ្រង់ទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងអធិកអធមនៅឯប៉ារីស (គ.ស.១៩០៦), (ស្ដាំ) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីព្រះចៅសិរីសុវត្ថិនាំក្រុមនាដកខ្មែរសម្ដែងឯក្រុងម៉ារសីល៍

នៅគ.ស.២០០០ អ្នកនិពន្ធមានឱកាសទៅទស្សនកិច្ចពិព័រណ៍សារព័ត៌មានបូរាណឯក្រុងប៉ារីស និងបានរកឃើញភ័ស្តុតាងបន្ថែមចំនួន៤-៥ ទាក់ទងនឹងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរផ្នែកខាងក្នុង នារជ្ជកាលរាមាទី៥ និងរឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹងព្រះរាជទស្សនកិច្ចរបស់ព្រះចៅសិរីសុវត្ថិស្ដេចយាងមកក្រុងប៉ារីសដើម្បីចរចាទទួលយកដែនដីពីស្យាមវិញ ដែលរាប់ថាជាការបាត់បង់ជាផ្លូវការរៀងរហូត ទើបបាននាំមកចុះផ្សាយនៅទីនេះបន្ថែមដើម្បីឲ្យសាច់រឿងពេញបរិបូរណ៍។

(ឆ្វេង) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីព្រះចៅសិរីសុវត្ថិស្ដេចបំពេញព្រះរាជទស្សនកិច្ចប្រទេសបារាំងសែសដើម្បីចរចាទទួលយកដែនដីខ្មែរត្រឡប់មកវិញ (គ.ស.១៩០៦), (ស្ដាំ) រូបព័ត៌មានស្ដីអំពីការប្រគល់ដែនដីខ្មែរផ្នែកខាងក្នុង សម័យរាមាទី៥ (គ.ស.១៩០៧)

ព្រះចុលចមក្លៅ ទ្រង់មានព្រះរាជវិនិច្ឆ័យក្នុងការគ្រប់គ្រងអធិបតេយ្យលើខេត្តខណ្ឌសីមាយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងរជ្ជកាលបន្តមក។ នៅពេលកើតវិបត្តិ រ.ស.១១២ នោះ ចាំបាច់ត្រូវលះបង់ដែនដីផ្នែកខាងស្ដាំរបស់ទន្លេមេគង្គជាថ្មីទៀត ដោយបារាំងសែសបានវាយយកចន្ទបុរីជាថ្នូរ តែក្រោយពីចាកចេញទៅបែរជាទៅវាយយកស្រុកត្រាតជំនួសវិញ។

ស្រុកត្រាតនេះ បារាំងសែសយល់ថាពលរដ្ឋជាប្រជាជនខ្មែរ តែក្រោយមកពេលដឹងថាសុទ្ធជាថៃនោះ ក៏ព្យាយាមរកវិធីផ្លាស់ប្ដូរដែនដីជំនួសវិញ។

គង់ចាំបានថាតាំងតែពីរជ្ជកាលទី១ ក្សត្រិយ៍ខ្មែរបានថ្វាយស្រុកបាត់ដំបង (កកន៖ ថៃហៅព្រះដំបង) សៀមរាប (កកន៖ ថៃហៅសៀមរាដ្ឋ ប្រែថាដែនដីរបស់សៀម) ជាកម្មសិទ្ធិដាច់ខាតរបស់ថៃ និងរាប់ថាជាអភិសិទ្ធិពេញច្បាប់ដែលគ្រប់គ្នាទទួលស្គាល់។ នៅចន្លោះពេលនោះបារាំងសេសកំពុងធ្វើផែនការសាងផ្លូវរថភ្លើងព្រៃនគរ-ហាណូយ វិធីដែលអាចកាត់បន្ថយថវិកាបានច្រើនបំផុតនោះគឺការកសាងដោយឆ្លងកាត់បាត់ដំបង និងផ្នែកខាងស្ដាំនៃទន្លេមេគង្គ ហេតុដូចនេះហើយទើបសំឡឹងមើលឃើញដែនដីខ្មែរផ្នែកខាងក្នុងរបស់សៀមយ៉ាងល្អិតល្អន់បំផុត។

បញ្ហា “សិទ្ធិសភាពក្រៅអាណាខេត្ត” ជាប្រធានបទនយោបាយដែលនាំមកនូវភាពលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង និងការកាត់ក្ដីតាមច្បាប់របស់ថៃ សោយសិទ្ធិសញ្ញាច្បាប់គ.ស.១៨៥៦ កំណត់ថា ជនបារាំងសេសស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កុងស៊ុលបារាំងសែសប្រចាំក្រុងបាងកក ដែលជាអំណាចមិនស្របច្បាប់ជ្រៀតជ្រែងការងារផ្ទៃក្នុងរបស់សៀម។ សិទ្ធិនេះឈានទៅដល់ការគ្រប់គ្រងប្រជាជនប្រភេទឯទៀតៗ ដែលអះអាងខ្លួនថាស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងសែសដែរ ជាហេតុបង្កឲ្យមានការមិនអនុវត្តតាមច្បាប់ទម្លាប់នានារបស់ថៃ។ មនុស្សអស់ទាំងនោះមានតាំងពីពួកចិនមិនពីកូសាំងស៊ីន, ពួកក្បត់ជនជាតិខ្មែរ រហូតដល់ទៅជនជាតិយួនកាន់សាសនាគ្រឹស្ត ដែលគេចពីក្ដៅមកពឹងត្រជាក់ ។ល។ និង។ល។ សាងជម្លោះនានាប្រការរវាងរដ្ឋការថៃ និងបារាំងសែស។

នៅគ.ស.១៩០៦ ប្រធានគណៈកម្មការព្រំដែនសញ្ជាតិបារាំងសែសឃើញឱកាសល្អ ទើបស្នើឲ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរខេត្តត្រាត និងផ្នែកខាងឆ្វេងជាមួយខេត្តបាត់ដំបង, សៀមរាប និងសេរីសោភ័ណ ហើយនឹងលុបចោលសិទ្ធិសភាពក្រៅអាណាខេត្តឲ្យថៃ។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាផ្នែកនយោបាយ, សេដ្ឋកិច្ច នានាដែលសៀមបានជួបប្រទះមកនោះ និងដើម្បីកុំឲ្យមានបញ្ហាកង្វល់ផ្សេងទៀតនោះ ព្រះចុលចមក្លៅ ទ្រង់កាត់ព្រះទ័យលើកដែនដីខ្មែរចំណែកចុងក្រោយ ដែលជាខេត្តប្រទេសរាជដែលសៀមស្រឡាញ់ជាទីបំផុត ឲ្យទៅខ្មែរក្នុងអាណាព្យាបាលរបស់ថៃបន្តទៅ

ប្រវត្តិការណ៍ដ៏ធំអស្ចារ្យរបស់ខ្មែរនៅក្នុងយុគចក្រពត្តិនិយម គឺការដែលប្រមុខសំខាន់ “អង្គទី២” ពីបូព៌ាឆ្ងាយស្ដេចយាងបំពេញព្រះរាជទស្សនកិច្ចបារាំងសែស នាគ.ស.១៩០៦ មុនការដែលព្រះចុលចមក្លៅ ស្ដេចនឹងបំពេញព្រះរាជទស្សនកិច្ចទ្វីបអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ១៩០៧។ រដ្ឋការបារាំងសែសបានទូលអញ្ជើញព្រះចៅសិរីសុវត្ថិប្រមុខខ្មែរឲ្យស្ដេចយាងទៅបារាំងសែសជាផ្លូវការ ដើម្បីពិភាក្សាបញ្ហារាជការ និងត្រៀមទទួលត្រឡប់មកវិញទឹកដីខ្មែរប៉ែកខាងក្នុងពីសៀមវិញ ដែលបារាំងសែសចង់ឲ្យកើតឡើងមុនពេលដែលរជ្ជកាលទី៥ ស្ដេចយាងចេញពីប្រទេសសៀម។

ព្រះចៅសិរីសុវត្ថិទ្រង់ទទួលបានការស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្ដៅក្នុងឋានៈ “ព្រះចៅផែនដីធំរបស់ព្រះរាជអាណាចក្រសំខាន់នៃបូព៌ាទិស”។ ប្រជាជនប៉ារីសមានការអបអរជាមួយនឹងការផ្សព្ធផ្សាយវប្បធម៌ខ្មែរដ៏អស្ចារ្យដែលជាអច្ឆរិយវត្ថុមួយក្នុងចំណោម៧យ៉ាងមោទន។

ខ្មែរបានឆ្លងកាត់វិបត្តិនានាយ៉ាងច្រើនពីការគ្រប់គ្រងរបស់មហាអំណាចដទៃទៀត ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងពីខ្មែរគ្នាឯងក្នុងយុគខ្មែរក្រហម។ អធិរាជរបស់ព្រះចៅផែនដីសៀមលើប្រទេសរាជក្នុងភូមិភាគនេះប្រដូច “ឪពុកគ្រប់គ្រងកូន” រាប់ជាភ័ស្ដុតាងសំខាន់នៃស្ថានការណ៍នៅពីក្រោយនយោបាយក្នុងរបបសម្បូរណាញាសិទ្ធិរាជ្យ ក្នុងសម័យរាមាទី៤ និងទី៥ ដែលគួរជាទីស្វែងយល់៕

ឯកសារយោង៖

១. ពេញស្រី ដុក (เพ็ญศรี ดุ๊ก.) ការបរទេសជាមួយនឹងឯករាជ្យ និងអធិបតេយ្យរបស់ថៃ, បាងកក រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ព.ស.២៥៤២
២. រួមរឿងទាក់ទងជាមួយយួន និងខ្មែរក្នុងសម័យរតនកោសិន្ទ្រ, សៀវភៅរំឭកបុណ្យឈាបនកិច្ចសពលោកឃោសិត វេជ្ជាជីរៈ ខែមេសា ព.ស.២៥០៧
៣. សៀរភៅ A Travers Le Monde គ.ស.១៩០៧ រឿងសិទ្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម៖ ចុឡាលង្ករណ៍ និងសិរីសុវត្ថិ និងសារព័ត៌មាន Le Petit Journal ចុះថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា និង ១ កក្កដា គ.ស.១៩០៦

_____________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง”
២. រឿងរ៉ាវបាត់ដំបងក្នុងទស្សនៈសៀម
៣. សាវតារត្រកូល «អភ័យវង្ស»
៤. ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សែនចុកចាប់៖ ព្រះរាជក្រឹត្យចាត់តាំងក្រុងព្រះដំបង ខេត្តព្រះដំបង គ.ស.១៩៤២
៥. ព្រះអង្គ អេង
៦. ស្រមោលទំនាក់ទំនងថៃ-ខ្មែរ
៧. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត”
៨. ១១០ឆ្នាំនៃព្រះរាជទស្សនកិច្ចព្រះចៅផែនដីខ្មែរលើទឹកដីបារាំង
៩. គ្រាមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ
១០. វត្តព្រះកែវក្រុងទេព និងទំនាក់ទំនងនគរខ្មែរ

អត្ថបទ​ប្រែ​៖ នៅ​ពី​ក្រោយ​ ព្រះ​រាជ​តម្រាស់ រាមា​ទី​៤ រឿង​ការ​បាត់​បង់​ប្រទេស​ខ្មែរ “ខ្ញុំ​សូម​ប្រាប់​លោក​​ដោយ​ក្ដី​ឈឺ​ចាប់​បំផុត” ថ្ងៃអង្គារ 21 ខែ​កុម្ភៈ 2017

Posted by សុភ័ក្ត្រ in ប្រវត្តិសាស្ត្រ, អំពីស្រុកខ្មែរ, ภาษาไทย, Français.
7 comments

កកន៖ កាលពីថ្ងៃអាទិត្យកន្លងទៅនេះទស្សនាវដ្ដីសិល្បវឌ្ឍនធម្ម (ศิลปวัฒนธรรม) របស់ថៃបានចុះផ្សាយនូវអត្ថបទមួយដ៏មានសារសំខាន់ ហើយដែលទាក់ទងជាពិសេសជាមួយនឹងប្រទេសកម្ពុជាយើង នោះគឺអត្ថបទដែលមានចំណងជើងថា เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง” ឬប្រែថា នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត”។ អត្ថបទនេះបានរៀបរាប់អំពីកាលព្រះចៅផែនដីសៀមព្រះចុតហ្មាយមួយថ្វាយទៅព្រះចៅអធិរាជបារាំងណាប៉ូលីអ៊ុង ករណីដែលបារាំងចូលកាន់កាប់ និងដាក់បញ្ចូលប្រទេសកម្ពុជាជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសបារាំង។ ដើម្បីទុកជាចំណេះដឹង និងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីមួយទៀតពីការយល់ឃើញរបស់ថៃចំពោះប្រទេសកម្ពុជាយើង ខ្ញុំសូមអនុញ្ញាតធ្វើការបកប្រែជាភាសាខ្មែរដើម្បីទុកជាឯកសារ និងជូនលោកអ្នកដែលមិនចេះភាសាថៃបានអាន និងយល់ដឹងដូចតទៅនេះ៖

ព្រះបរមឆាយាលក្ខណ៍ រាមាទី៤ ដែលផ្ញើទៅព្រះរាជទានចក្រពត្តិណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ នាក្រុងប៉ារីស

ព្រឹកព្រលឹមដ៏ស្រស់ថ្លានារដូវរងានៃថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៦៧ ព្រះចមក្លៅ (រាមាទី៤) ទ្រង់បានធ្វើពង្រាងព្រះរាជហត្ថលេខា (ចុតហ្មាយ) ដ៏តក់ស្លុតមួយច្បាប់ទៅក្រុងបារីស ដោយបានរៀបរាប់ពីទោមនស្សព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គឯងដោយមិនមាននរណាបានដឹងសូម្បីតែបុគ្គលជំនិតបំផុត ដ្បិតជាការសម្ងាត់។ ព្រះរាជហត្ថលេខានោះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងខ្លីតែមានន័យចំចិន្ដាអ្នកទទួល ដូច្នេះថា…

ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត ដោយបណ្ដាលមកពីហេតុការណ៍ដែលមិនគួរឲ្យកើតមានឡើងជាច្រើនគ្រា ដែលបានធ្វើឡើងម្ដងហើយម្ដងទៀតដោយពួកអ្នកតំណាងរដ្ឋាភិបាលបារាំងសែស។ ហេតុការណ៍ដែលមិនគួរឲ្យកើតមានឡើងទាំងនោះដោយមិនចាំបាច់សង្ស័យទេដែរថារដ្ឋាភិបាលរបស់សម្ដេចចក្រពត្តិមិនបានដឹង…។ យើងសូមឲ្យលោកមេត្តាផ្ដល់ភាពយុត្តិធម៌ចំពោះការតវ៉ារបស់ពួកយើង និងធ្វើការសម្រេចចិត្តដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យយើងបានរក្សា និងគ្រប់គ្រងតទៅដោយសន្តិ នូវបណ្ដាខេត្តក្រុងផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់យើងអស់ពេលជាយូរណាស់មកហើយនោះ យ៉ាងហោចណាស់ក៏ជាងបួនរជ្ជកាលតគ្នាមកជារយៈវេលា៨៤ឆ្នាំ។ ទាំងនេះយើងក៏សុំឲ្យបញ្ឈប់ការប្រព្រឹត្តដោយមិនត្រឹមត្រូវមួយចំនួនដែលជាការរុកកួនដល់សន្តិសុខនៃរដ្ឋរបស់យើង”

រាមាទី៤ ឆ្លងព្រះអង្គប្រដាប់គ្រឿងរាជឥស្សរិយាភរណ៍ “លេ ចង ដននើរ៍” ដែលចក្រពត្តិណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ ព្រះរាជទានមកថ្វាយនាឆ្នាំ១៨៦៣

សុភអក្សរនេះមិនបានធ្វើឲ្យព្រះចក្រពត្តិបារាំងណាប៉ូលីអ៊ុងទី៣ ផ្លាស់ប្ដូរព្រះទ័យឡើយសូម្បីបន្តិច។ មិនតែប៉ុណ្ណោះថែមទាំងបន្ថែមល្បឿនផែនការដាក់បញ្ចូលខ្មែរទៅក្នុងចក្រភពបារាំងសែសកាន់តែលឿនផងទៀត។

ឆ្នាំ១៩៩៧ ឬ១៣០ឆ្នាំ ក្រោយអំពីព្រះរាជហត្ថលេខាសំខាន់ច្បាប់នេះ អ្នកនិពន្ធបានទៅឃើញ “ឧត្ដុង្គមានជ័យ” ចំណុចបញ្ចប់នៃមោទនភាពមួយរបស់ប្រវត្តិសាស្ត្រសៀម នេះគឺជារាជធានីបណ្ដោះអាសន្នមួយដែលសម្ដេចព្រះន័ងក្លៅ (រាមាទី៣) ប្រោសឲ្យចម្លងតាមក្រុងទេពមហានគរ (បាងកក) ទៅសាងទុកជាព្រះកិត្តិយស។ ការទៅដល់ទីនោះគឺប្រកបដោយភាពរំភើបបំផុត តែអ្វីដែលបានឃើញនោះគឺជារឿងដែលព្រះចមក្លៅទ្រង់ខ្លាចព្រះទ័យបំផុត ត្រូវមានអ្វីមួយដែលលាក់កំបាំងក្នុងព្រះសុភអក្សរនោះ។

ឧត្ដុង្គមានជ័យ ថ្ងៃនេះត្រូវបានបោះបង់ចោលសល់តែសំណង់បែកបាក់យ៉ាប់យ៉ឺន។ មានស្លាកអក្សរតូចៗ មាត់ផ្លូវជាអក្សរឡាតាំងថា “UDONG”។ ភាពអស្ចារ្យដែលជាឫសដ្ឋាននៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរត្រកូលរតនកោសិន្ទ្របានបាត់បង់ទៅអស់រលីង ដោយមិនមានសំណល់អង្គបតិន្ទ្រដែលស្ដេចខ្មែរធ្លាប់គោរពបូជា សូម្បីតែឈ្មោះរបស់វីរបុរសពីសៀមក៏មិនមាននរណាបានឮ។ គ្រប់យ៉ាងជាអតីតដែលគ្មានស្លាកស្នាម។ តំណាលដែលធំធេងអស្ចារ្យបានក្លាយជាបំណែកតូចៗដែលលាក់កំបាំងក្នុងរវាងបន្ទាត់ល្អិតៗក្នុងពង្សាវតារថៃ តែក៏បានធ្វើឲ្យបេះដូងអ្នកមកទស្សនារីកធំឡើងបានក្នុងខណៈនោះដែរ។

ខ្មែរធ្លាប់បានធ្លាក់ជាប្រទេសរាជរបស់ថៃមកតាំងពីសម័យក្រុងស្រីអយុធ្យា។ នៅពេលដែលថៃបាត់បង់ក្រុងទៅឲ្យភូមានោះ ក្រុងនានាដែលធ្លាប់ជាចំណុះឆ្លៀតឱកាសតាំងខ្លួនឯករាជ្យ។ នៅឆ្នាំ១៧៨២ ខណៈដែលរាជវង្សខ្មែរកើតការដណ្ដើមអំណាចគ្នា ពញាយមរាជ (បែន) ខុនណាងសៀមបានលួចនាំអ្នកអង្គអេង រជ្ជទាយាទខ្មែរដែលនៅសល់តែមួយព្រះអង្គគត់ភៀសចូលមកក្រុងទេព។ ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាយ (រាមាទី១) ទ្រង់ព្រះករុណាទទួលឧបការៈព្រះអង្គម្ចាស់តូច ដែលមានព្រះជន្មត្រឹម១០វស្សាធ្វើជាព្រះរាជបុត្រធម៌។ ចំណែកឯសម្ដេចព្រះអនុជាធិរាជម្ចាស់ក៏ក្រាបទូលសុំព្រះប្រយូរញាតិខាងស្រីដែលមកជាមួយ គឺអ្នកអង្គអ៊ី និងអ្នកអង្គភា ជាបាទបរិចារិកាក្នុងព្រះរាជវាំងបវរ២។ សម្ព័ន្ធភាពដ៏ជិតស្និទ្ធរវាងព្រះរាជវង្សថៃនិងខ្មែរបានកើតឡើងចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

ព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វា ប្រោសឲ្យសាងវាំងឡើងមាត់ស្ទឹងគូព្រះនគរឆៀងមាត់ស្ទឹងហ្លត ហៅថាវាំងស្ដេចខ្មែរឲ្យពំនាក់នៅរហូតអ្នកអង្គអេងព្រះជន្ម២២វស្សា ទើបប្រោសឲ្យត្រឡប់ទៅគ្រប់គ្រងខ្មែរ។ ទ្រង់ព្រះនាមថាព្រះនារាយណ៍រាមាធិបតី និងទ្រង់បានផ្ដល់បំណាច់ឲ្យលោកម្ចាស់បែនជាពញាអភ័យភូបេស្រ (ដើមកំណើតត្រកូលអភ័យវង្ស) (អានប្រកាសសាវតារត្រកូល «អភ័យវង្ស») គ្រប់គ្រងខេត្តបាត់ដំបង (កកន៖ សៀមហៅព្រះដំបង, សូមអានប្រកាស៖ រឿងរ៉ាវបាត់ដំបងក្នុងទស្សនៈសៀម) សៀមរាប ដែលព្រះនារាយណ៍រាមាធិបតី ទូលថ្វាយឲ្យកាត់ចេញផ្នែកក្រៅពីខ្មែរនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ថៃ។ ឱរសព្រះចៅផែនដីខ្មែរគ្រប់ព្រះអង្គត្រូវចូលមកទទួលការបណ្ដុះបណ្ដាលសិក្សាក្នុងព្រះរាជសំណាក់ថៃឯក្រុងទេព។ ចៅហ្វាខ្មែរជំនាន់ក្រោយមកបានទទួលការឧបការៈដូចព្រះរាជបុត្រធម៌នៃព្រះចៅផែនដីថៃគ្រប់ព្រះអង្គ។ សម្ព័ន្ធភាពយ៉ាងជិតស្និទ្ធបានបណ្ដាលឲ្យមានភ័ក្ដីភាព។

នៅដើមរជ្ជកាលទី៤ (រាមាទី៤) ពាក្យបដិញាគ្រាបព្វជនកំពុងត្រូវបានលុបចោលយ៉ាងអប្បយស។ បារាំងសែនបានបញ្ជូនឆារល្ស ដេ មុនទិញេ (Charles de Montigny) ជាទូតចូលមកគាល់ឯក្រុងទេព និងបានសូមអនុញ្ញាតដើម្បីបានចូលទៅទស្សនាព្រះរាជសំណាក់ខ្មែរ ឯក្រុងឧដុង្គមានជ័យ។ នាឆ្នាំ១៨៦០ ព្រះចមក្លៅ ទ្រង់ស្ថាបនាអ្នកអង្គរាជាវតី (ព្រះនរោត្ដម) ទៅគ្រប់គ្រងក្រុងកម្ពុជា។ ក្រុងបារីសឃើញចង្វាក់ល្អទើបបញ្ជូន ម. ក្រងឌិយែរ៍ ចូលមកគាល់ក្សត្រិយ៍ខ្មែរអង្គថ្មី ហើយក៏ឆ្លៀតឱកាសបង្ហាញឲ្យឃើញផលប្រយោជន៍ដែលខ្មែរនឹងទទួលបាន បើធ្វើកិច្ចសន្យាជាមួយបារាំងសែស។

ចំណែកខ្មែរមិនបានសង្ស័យទេដែរថា បារាំងសែសត្រូវការប្រើជ័យភូមិរបស់ខ្លួនជាមូលដ្ឋានក្នុងការពង្រីកឥទ្ធិពលទៅកាន់ប្រទេសចិន និងកម្ចាត់តួនាទីរបស់សៀមមិនឲ្យមានតទៅទៀត។

រដ្ឋាភិបាលថៃបានរារាំងការធ្វើបែបនេះ។ រាមាទី៤ ទ្រង់មានព្រះរាជហត្ថលេខាសម្ដែងភាពឈឺចាប់ព្រះទ័យដែលមិនធ្លាប់បើកបង្ហាញពីមុនមកមកដល់មុនទិញេ (សូមអានសុភអក្សរខាងលើ) មកក្រុងបារីស។

ស្ថានការណ៍ដ៏អាក្រក់នេះ រាប់ជាវិបត្តិដែលព្រះ…. (សូមរង់ចាំអានភាគបន្ត)

_____________________________________________________
អានផងដែរ៖
១. เบื้องหลัง พระราชดำรัส ร.๔ เรื่องเสียเมืองเขมร “เราขอบอกท่านด้วยความเจ็บปวดยิ่ง”
២. រឿងរ៉ាវបាត់ដំបងក្នុងទស្សនៈសៀម
៣. សាវតារត្រកូល «អភ័យវង្ស»
៤. ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សែនចុកចាប់៖ ព្រះរាជក្រឹត្យចាត់តាំងក្រុងព្រះដំបង ខេត្តព្រះដំបង គ.ស.១៩៤២
៥. ព្រះអង្គ អេង
៦. ស្រមោលទំនាក់ទំនងថៃ-ខ្មែរ
៧. អត្ថបទប្រែ៖ នៅពីក្រោយ ព្រះរាជតម្រាស់ រាមាទី៤ រឿងការបាត់បង់ប្រទេសខ្មែរ “ខ្ញុំសូមប្រាប់លោកដោយក្ដីឈឺចាប់បំផុត” – តចប់

%d bloggers like this: